Xét nghiệm liên cầu khuẩn nhóm B, gọi tắt là GBS, là một trong những xét nghiệm quan trọng của 3 tháng cuối thai kỳ và thường được làm khi thai được 36 đến 37 tuần.
Kết quả dương tính không có nghĩa là mẹ đang bị bệnh nặng. Điều quan trọng là bác sĩ biết trước kết quả để dùng kháng sinh trong lúc chuyển dạ, nhờ đó giảm nguy cơ nhiễm khuẩn cho bé.
Bài viết này giúp mẹ hiểu thời điểm làm xét nghiệm, cách lấy mẫu, ý nghĩa của kết quả và lý do không nên tự uống kháng sinh trước khi sinh.
Tặng mẹ bầu
Bộ tài liệu miễn phí cho mẹ chuẩn bị mang thai và thai kỳ sớm
Dành cho mẹ đang chuẩn bị mang thai, mới biết có thai hoặc đang theo dõi thai nhỏ. Tài liệu giúp mẹ nắm các mốc siêu âm sớm, xét nghiệm cần nhớ và những dấu hiệu nên đi khám y học bào thai đúng lúc.
Nhận bộ tài liệu miễn phíGBS là gì và vì sao cần xét nghiệm ở tam cá nguyệt thứ ba
GBS là tên gọi tắt của Streptococcus agalactiae, một loại vi khuẩn thường trú ở âm đạo và trực tràng. Khoảng 10 đến 30% phụ nữ mang thai có vi khuẩn này trong cơ thể mà không hề có triệu chứng.
GBS không phải bệnh lây truyền qua đường tình dục và cũng không phải dấu hiệu của vệ sinh kém. Giống như nhiều loại vi khuẩn khác sống trong đường ruột, GBS chỉ đơn giản là một phần của hệ vi sinh vật tự nhiên trong cơ thể.
Theo khuyến cáo năm 2020 của Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG), thời điểm xét nghiệm chuẩn hiện nay là từ tuần 36 0/7 đến tuần 37 6/7, thay cho mốc 35 đến 37 tuần được áp dụng trước đây. Mốc mới giúp kết quả nuôi cấy vẫn còn giá trị dự đoán cho tới khi thai đủ 41 tuần.
Thời điểm này trùng với lần khám thai 36 tuần và nhiều mốc theo dõi khác của quý 3, vốn đã được liệt kê trong lịch tiêm phòng và các xét nghiệm quan trọng cho mẹ bầu.
Xét nghiệm được thực hiện như thế nào
Nhân viên y tế dùng một que tăm bông vô khuẩn quệt ở âm đạo, sau đó quệt tiếp ở trực tràng. Thao tác này không gây đau, mẹ chỉ thấy hơi khó chịu trong vài giây và không cần gây tê. Mẫu bệnh phẩm được gửi đi nuôi cấy trong môi trường chuyên biệt để tìm GBS, và kết quả thường có sau vài ngày.
Xét nghiệm này khác hoàn toàn với các xét nghiệm sàng lọc di truyền như xét nghiệm NIPT. NIPT tìm bất thường nhiễm sắc thể của thai từ máu mẹ và được làm sớm trong thai kỳ, còn xét nghiệm GBS chỉ tìm vi khuẩn tại chỗ và được làm muộn hơn nhiều, gần thời điểm chuyển dạ. Hai xét nghiệm phục vụ hai mục đích khác nhau và không thay thế cho nhau.
Kết quả dương tính nghĩa là gì
Kết quả dương tính cho biết mẹ đang mang vi khuẩn GBS tại thời điểm lấy mẫu. Đây không phải một bệnh cần điều trị ngay, vì vậy mẹ không cần uống kháng sinh sau khi nhận kết quả.
GBS dương tính cũng không làm thai kỳ nguy hiểm hơn trước khi chuyển dạ bắt đầu. Em bé trong bụng vẫn phát triển bình thường và không bị ảnh hưởng bởi vi khuẩn đang có mặt ở âm đạo hay trực tràng của mẹ.
Nguy cơ chỉ thực sự xuất hiện trong lúc chuyển dạ hoặc sau khi vỡ ối. Khuyến cáo năm 2020 nói trên cho biết khoảng một nửa số mẹ mang GBS sẽ truyền vi khuẩn sang con trong giai đoạn này, và nếu không có kháng sinh dự phòng thì khoảng 1 đến 2% số trẻ đó bị nhiễm GBS khởi phát sớm.
Vì vậy, kết quả xét nghiệm sẽ được ghi vào hồ sơ sinh để đội ngũ y tế xử trí đúng lúc. Mẹ không cần lo lắng quá mức trong những tuần còn lại của thai kỳ.
Một trường hợp riêng là khi GBS được tìm thấy trong nước tiểu ở bất kỳ thời điểm nào của thai kỳ. Bác sĩ sẽ xử trí nhiễm khuẩn tiết niệu nếu có, và mẹ được xem như đang mang GBS nên sẽ được dùng kháng sinh khi chuyển dạ mà không cần cấy lại ở tuần 36.
Vì sao cần kháng sinh trong lúc chuyển dạ chứ không phải trước đó
Nhiều mẹ bầu thắc mắc vì sao không uống kháng sinh để diệt vi khuẩn ngay khi biết kết quả dương tính. Lý do nằm ở chính đặc tính của GBS.
Kháng sinh dùng trước khi chuyển dạ không loại bỏ được hoàn toàn vi khuẩn khỏi đường sinh dục và đường tiêu hóa, và vi khuẩn quay trở lại rất nhanh sau khi ngừng thuốc. Điều trị sớm vì thế không mang lại lợi ích lâu dài, thậm chí còn tạo cảm giác an toàn giả.
Cách làm hiệu quả là truyền kháng sinh đường tĩnh mạch ngay trong lúc chuyển dạ. Khi kháng sinh được truyền từ 4 giờ trở lên trước sinh, thuốc có đủ thời gian làm giảm lượng vi khuẩn ở đường sinh dục trước khi em bé đi qua. Thời gian ngắn hơn, khoảng 2 giờ, vẫn giúp giảm lượng vi khuẩn, và bác sĩ sẽ không trì hoãn một can thiệp sản khoa cần thiết chỉ để chờ đủ 4 giờ truyền thuốc.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), em bé của người mẹ mang GBS có khoảng 1 trong 200 khả năng mắc bệnh nếu mẹ không được dùng kháng sinh, và khả năng này giảm còn khoảng 1 trong 4.000 khi mẹ được dùng kháng sinh trong lúc chuyển dạ. Mẹ từng bị dị ứng penicillin cần báo trước với bác sĩ, vì có những loại kháng sinh khác có thể dùng thay thế.
Đây cũng là lý do bác sĩ luôn hỏi lại kết quả GBS khi mẹ nhập viện vì có dấu hiệu chuyển dạ, dù xét nghiệm đã làm từ vài tuần trước. Mẹ nên để sẵn phiếu kết quả trong túi đồ đi sinh.
Nguy cơ cho bé nếu không phát hiện hoặc không điều trị
Nếu mẹ mang GBS mà không được dùng kháng sinh dự phòng lúc chuyển dạ, em bé có thể tiếp xúc với vi khuẩn khi đi qua đường sinh. Một số trẻ sau đó bị nhiễm khuẩn sơ sinh sớm trong tuần đầu tiên sau sinh, với biểu hiện có thể là nhiễm trùng huyết, viêm phổi, hiếm hơn là viêm màng não.
Nhờ chương trình sàng lọc cho mọi thai phụ và dùng kháng sinh đúng thời điểm, tỷ lệ nhiễm khuẩn sơ sinh sớm do GBS đã giảm mạnh so với trước đây. Đó là lý do xét nghiệm này được đưa vào lịch khám thai chuẩn ở quý 3, dù bản thân vi khuẩn không gây hại gì cho mẹ trong sinh hoạt hằng ngày.
Trong video ngắn dưới đây, ThS. BS Nguyễn Ngọc Tú giải thích thêm về lý do và thời điểm làm xét nghiệm này, giúp mẹ hình dung rõ quy trình thực tế.
Những điểm mẹ cần nhớ
Xét nghiệm liên cầu khuẩn nhóm B là một bước chuẩn bị nhỏ nhưng có ý nghĩa lớn trước khi mẹ bước vào chuyển dạ. Mẹ nên làm xét nghiệm trong khoảng từ tuần 36 đến hết tuần 37, không tự uống kháng sinh khi có kết quả dương tính, báo cho bác sĩ nếu từng dị ứng penicillin và mang theo kết quả khi nhập viện sinh.
Nội dung bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế việc khám, chẩn đoán hoặc tư vấn trực tiếp. Mỗi thai kỳ cần được bác sĩ chuyên khoa theo dõi thai đánh giá riêng.
Câu hỏi thường gặp về xét nghiệm liên cầu khuẩn nhóm B
Xét nghiệm GBS có đau không?
Không. Đây chỉ là thao tác quệt que tăm bông ở âm đạo và trực tràng, gây khó chịu nhẹ trong vài giây và không cần gây tê.
GBS dương tính có bắt buộc sinh mổ không?
Không. GBS dương tính không phải chỉ định mổ lấy thai. Mẹ vẫn có thể sinh thường và chỉ cần được truyền kháng sinh tĩnh mạch trong lúc chuyển dạ theo hướng dẫn của bác sĩ. Nếu mẹ được mổ lấy thai chủ động khi chưa chuyển dạ và chưa vỡ ối thì thường không cần dùng kháng sinh dự phòng GBS.
Nếu quên xét nghiệm GBS ở tuần 36 đến 37 thì sao?
Mẹ nên báo lại với bác sĩ theo dõi thai càng sớm càng tốt. Bác sĩ sẽ quyết định làm xét nghiệm bổ sung hoặc xử trí theo các yếu tố nguy cơ khi mẹ nhập viện chuyển dạ.
GBS có ảnh hưởng đến thai nhi trước khi chuyển dạ không?
Không. Vi khuẩn này chỉ liên quan đến nguy cơ khi em bé đi qua đường sinh dục lúc chuyển dạ hoặc sau khi vỡ ối. Trước đó, GBS không ảnh hưởng đến sự phát triển của thai.
Xét nghiệm GBS có cần nhịn ăn hay chuẩn bị gì trước không?
Không cần nhịn ăn hay chuẩn bị đặc biệt. Mẹ chỉ cần đến đúng lịch hẹn ở tuần 36 đến 37 để được lấy mẫu.
Về tác giả/kiểm duyệt chuyên môn
ThS. BS Nguyễn Ngọc Tú là chuyên gia Y học bào thai (Fetal Medicine) tại Phòng khám Sản phụ khoa Minh Nguyên, Hà Nội. Bác sĩ là thành viên đầu tiên tại Việt Nam của ISUOG và là người đầu tiên ở Hà Nội thực hiện một loạt thủ thuật can thiệp bào thai, gồm truyền máu thai nhi trong tử cung, sinh thiết gai rau, đặt shunt dẫn lưu màng phổi thai, laser song thai một bánh nhau và kẹp dây rốn song thai.
Bác sĩ tốt nghiệp Bác sĩ Đa khoa tại Đại học Y Hà Nội (1999-2005), học định hướng Sản phụ khoa tại Bệnh viện Phụ sản Trung ương (2009), nhận học bổng Học Mãi của Chính phủ Úc về Siêu âm Sản phụ khoa tại Royal North Shore Hospital và Royal Prince Alfred Hospital, Sydney (2012), và hoàn thành Thạc sĩ Sản phụ khoa K23 tại Đại học Y Hà Nội (2015). Sau đó bác sĩ lấy chứng chỉ tiền sản, chọc ối, sinh thiết gai nhau tại Bệnh viện Từ Dũ (2016), học CME Y học bào thai tại Đại học Y Dược TP HCM (2018-2019), tham dự Workshop Can thiệp bào thai tại Bangkok (2019) và Khóa Y học bào thai tại Bệnh viện Necker, Paris (2021-2022).
Các công bố và báo cáo khoa học của bác sĩ gồm bài trên BMC Medical Genetics (2020), BioMedical (2021) và báo cáo tại Hội nghị quốc tế về di truyền trong sức khỏe sinh sản phụ nữ tại Thâm Quyến (2025). Bác sĩ khám tại Phòng khám Sản phụ khoa Minh Nguyên, Đền Lừ, Hà Nội, giờ khám thường quy từ 17h00 đến 20h00, và chia sẻ kiến thức trên drtuyhocbaothai.com cùng Fanpage Dr. Tú Y học bào thai.
ThS.BS Nguyễn Ngọc Tú – Chuyên gia Y học bào thai, Phòng khám Sản phụ khoa Minh Nguyên, Hà Nội.
Bài viết được biên soạn và kiểm duyệt nhằm cung cấp thông tin y khoa dễ hiểu cho mẹ bầu. Nội dung không thay thế cho khám thai và tư vấn trực tiếp với bác sĩ.
