Xét nghiệm liên cầu khuẩn nhóm B, gọi tắt là GBS, thường được thực hiện vào cuối thai kỳ.
Kết quả dương tính không có nghĩa mẹ đang bệnh nặng. Điều quan trọng là bác sĩ biết trước để dùng kháng sinh trong chuyển dạ và giảm nguy cơ nhiễm khuẩn cho bé.
Bài viết này giúp mẹ hiểu thời điểm xét nghiệm, cách lấy mẫu và lý do không nên tự uống kháng sinh trước sinh.
Tặng mẹ bầu
Bộ tài liệu miễn phí cho mẹ chuẩn bị mang thai và thai kỳ sớm
Dành cho mẹ đang chuẩn bị mang thai, mới biết có thai hoặc đang theo dõi thai nhỏ. Tài liệu giúp mẹ nắm các mốc siêu âm sớm, xét nghiệm cần nhớ và những dấu hiệu nên đi khám y học bào thai đúng lúc.
Nhận bộ tài liệu miễn phíGBS là gì và vì sao cần xét nghiệm ở tam cá nguyệt thứ ba
GBS là tên viết tắt của Streptococcus agalactiae. Một loại vi khuẩn thường trú ở âm đạo và trực tràng.
Khoảng 10 đến 30% phụ nữ mang thai mang vi khuẩn này trong người.
Đây không phải bệnh lây qua đường tình dục.
Đây cũng không phải dấu hiệu vệ sinh kém.
GBS chỉ đơn giản là một phần hệ vi sinh vật tự nhiên của cơ thể. Giống nhiều loại vi khuẩn khác sống trong đường ruột.
Theo khuyến cáo cập nhật của Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG Committee Opinion số 797). Thời điểm xét nghiệm chuẩn hiện nay là tuần 36 0/7 đến 37 6/7. Thay cho mốc 35-37 tuần được áp dụng trước đây.
Mốc thời gian mới giúp kết quả nuôi cấy vẫn còn giá trị dự đoán cho tới khi thai đủ 41 tuần.
Đây cũng là giai đoạn trùng với nhiều mốc theo dõi khác của quý 3. Được liệt kê trong lịch tiêm phòng và các xét nghiệm quan trọng cho mẹ bầu.
Xét nghiệm được thực hiện như thế nào
Xét nghiệm GBS lấy mẫu bằng que quệt ở âm đạo và trực tràng. Thao tác này không gây đau, chỉ hơi khó chịu trong vài giây. Mẫu bệnh phẩm được gửi đi nuôi cấy trong môi trường chuyên biệt. Kết quả thường có sau vài ngày.
Xét nghiệm này khác hoàn toàn với các xét nghiệm sàng lọc di truyền như xét nghiệm NIPT.
NIPT tìm bất thường nhiễm sắc thể của thai từ máu mẹ, thực hiện sớm trong thai kỳ.
Xét nghiệm GBS chỉ tìm vi khuẩn tại chỗ, thực hiện muộn hơn nhiều, gần thời điểm chuyển dạ.
Hai xét nghiệm phục vụ hai mục đích khác nhau, không thay thế nhau.
Kết quả dương tính nghĩa là gì
Kết quả dương tính có nghĩa là cơ thể mẹ đang mang vi khuẩn GBS tại thời điểm lấy mẫu.
Đây không phải một bệnh cần điều trị ngay.
Mẹ bầu không cần uống kháng sinh ngay sau khi có kết quả.
GBS dương tính cũng không làm thai kỳ trở nên nguy hiểm hơn trước khi chuyển dạ bắt đầu.
Em bé trong bụng vẫn phát triển bình thường. Không bị ảnh hưởng bởi sự hiện diện của vi khuẩn này ở âm đạo hay trực tràng mẹ.
Điều cần lưu ý là thông tin này sẽ được ghi vào hồ sơ sinh. Đội ngũ y tế sẽ dùng thông tin đó để quyết định xử trí đúng lúc. Đúng thời điểm, thay vì lo lắng không cần thiết trong những tuần còn lại của thai kỳ.
Vì sao cần kháng sinh trong lúc chuyển dạ chứ không phải trước đó
Nhiều mẹ bầu thắc mắc vì sao không uống kháng sinh diệt vi khuẩn ngay. Biết kết quả dương tính.
Lý do nằm ở đặc tính của GBS.
Kháng sinh uống trước sinh không loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn khỏi đường sinh dục và tiêu hóa.
Vi khuẩn tái định cư rất nhanh sau khi ngừng thuốc.
Điều trị sớm vì vậy không mang lại lợi ích lâu dài. Thậm chí có thể tạo cảm giác an toàn giả.
Giải pháp hiệu quả là dùng kháng sinh đường tĩnh mạch ngay trong lúc chuyển dạ.
Kháng sinh lúc này có thời gian đủ. Giảm lượng vi khuẩn ở đường sinh dục trước khi em bé đi qua.
Theo dữ liệu được CDC và ACOG dẫn lại. Biện pháp này giúp giảm hơn 80% nguy cơ nhiễm trùng sơ sinh sớm ở trẻ có mẹ mang GBS.
Đây là lý do bác sĩ luôn hỏi lại kết quả GBS. Mẹ bầu nhập viện chuyển dạ, dù xét nghiệm đã làm từ vài tuần trước.
Nguy cơ cho bé nếu không phát hiện hoặc không điều trị
Nếu mẹ mang GBS mà không được dùng kháng sinh dự phòng lúc chuyển dạ. Em bé có thể tiếp xúc với vi khuẩn khi đi qua đường sinh.
Một số trẻ sau đó xuất hiện nhiễm trùng sơ sinh sớm. Thường trong vòng vài ngày đầu sau sinh.
Biểu hiện có thể là nhiễm trùng huyết, viêm phổi, hiếm hơn là viêm màng não.
Nhờ chương trình sàng lọc phổ cập và dùng kháng sinh đúng thời điểm. Tỷ lệ nhiễm trùng sơ sinh sớm do GBS đã giảm mạnh so với trước đây.
Đây chính là lý do xét nghiệm này được đưa vào lịch khám thai chuẩn ở quý 3. Dù bản thân vi khuẩn không gây hại gì cho mẹ trong sinh hoạt hằng ngày.
Xét nghiệm liên cầu khuẩn nhóm B vì vậy là một bước chuẩn bị nhỏ. Có ý nghĩa lớn trước khi mẹ bước vào chuyển dạ. Cùng với các mốc theo dõi khác của hành trình 3 tháng cuối thai kỳ.
ThS. BS Nguyễn Ngọc Tú giải thích thêm về lý do. Thời điểm xét nghiệm này trong video ngắn dưới đây, mẹ bầu có thể xem. Hình dung rõ quy trình thực tế.
Điểm mẹ cần nhớ
Lưu ý y khoa: Nội dung chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo. Không thay thế khám, chẩn đoán hoặc tư vấn trực tiếp. Mỗi thai kỳ cần được đánh giá cá thể hóa bởi bác sĩ chuyên khoa theo dõi thai.
ThS. BS Nguyễn Ngọc Tú là chuyên gia Y học bào thai (Fetal Medicine) tại Phòng khám Sản phụ khoa Minh Nguyên, Hà Nội.
Bác sĩ là thành viên đầu tiên tại Việt Nam của ISUOG. Người đầu tiên ở Hà Nội thực hiện một loạt thủ thuật can thiệp bào thai gồm truyền máu thai nhi trong tử cung. Sinh thiết gai rau, đặt shunt dẫn lưu màng phổi thai. Laser song thai một bánh nhau và kẹp dây rốn song thai.
Quá trình đào tạo: Bác sĩ Đa khoa, Đại học Y Hà Nội (1999-2005); Định hướng Sản phụ khoa, Bệnh viện Phụ sản Trung ương (2009); Học bổng Học Mãi của Chính phủ Úc về Siêu âm Sản phụ khoa, Royal North Shore Hospital và Royal Prince Alfred Hospital, Sydney (2012); Thạc sĩ Sản phụ khoa K23, Đại học Y Hà Nội (2015); Chứng chỉ tiền sản, chọc ối, sinh thiết gai nhau, Bệnh viện Từ Dũ (2016); CME Y học bào thai, Đại học Y Dược TP HCM (2018-2019); Workshop Can thiệp bào thai, Bangkok (2019); Khóa Y học bào thai, Bệnh viện Necker, Paris (2021-2022).
Công bố và báo cáo khoa học: BMC Medical Genetics (2020), BioMedical (2021), và báo cáo tại Hội nghị quốc tế về di truyền trong sức khỏe sinh sản phụ nữ tại Thâm Quyến (2025). Liên hệ chuyên môn: Phòng khám Sản phụ khoa Minh Nguyên, Đền Lừ, Hà Nội. Giờ khám thường quy 17h00-20h00. Kênh kiến thức: drtuyhocbaothai.com, Fanpage Dr. Tú Y học bào thai.
Câu hỏi thường gặp về xét nghiệm liên cầu khuẩn nhóm B
Xét nghiệm GBS có đau không?
Không. Đây chỉ là thao tác quệt que ở âm đạo và trực tràng, gây khó chịu nhẹ trong vài giây, không cần gây tê.
GBS dương tính có bắt buộc sinh mổ không?
Không. GBS dương tính không phải chỉ định mổ lấy thai. Mẹ vẫn có thể sinh thường, chỉ cần được dùng kháng sinh tĩnh mạch trong lúc chuyển dạ theo hướng dẫn của bác sĩ.
Nếu quên xét nghiệm GBS ở tuần 36-37 thì sao?
Mẹ bầu nên báo lại với bác sĩ theo dõi thai càng sớm càng tốt. Bác sĩ sẽ quyết định làm xét nghiệm bổ sung hoặc xử trí theo yếu tố nguy cơ khi nhập viện chuyển dạ.
GBS có ảnh hưởng đến thai nhi trước khi chuyển dạ không?
Không. Vi khuẩn này chỉ liên quan đến nguy cơ khi em bé đi qua đường sinh dục lúc chuyển dạ. Trước đó, GBS không ảnh hưởng đến sự phát triển của thai.
Xét nghiệm GBS có cần nhịn ăn hay chuẩn bị gì trước không?
Không cần nhịn ăn hay chuẩn bị đặc biệt. Mẹ bầu chỉ cần đến đúng lịch hẹn ở tuần 36-37 để được lấy mẫu.
