Thân não thai nhi là một phần rất quan trọng của não đang phát triển. Trên thực tế, đây không phải là một mục tách rời trong mọi phiếu siêu âm thường quy. Cấu trúc này thường được đánh giá cùng toàn bộ não thai, đặc biệt ở mặt cắt giữa dọc và vùng hố sau. Hiểu đúng về thân não thai nhi sẽ giúp mẹ bầu bớt hoang mang khi thấy bác sĩ nhắc đến các thuật ngữ như hố sau, não giữa, não thất IV hay bất thường thần kinh trung ương. Khảo sát não thai cần bắt đầu từ các mặt cắt chuẩn. Khi có nghi ngờ bất thường, cần chuyển sang siêu âm thần kinh thai chuyên sâu.
Thân não thai nhi là gì?
Thân não thai nhi là phần nối giữa não và tủy sống. Cấu trúc này gồm ba phần chính. Não giữa, cầu não và hành não. Đây là vùng kiểm soát nhiều chức năng sống nền tảng như nhịp thở, nhịp tim, trương lực cơ, dẫn truyền thần kinh và các phản xạ cơ bản sau sinh.
Trong siêu âm thai, thân não không được nhìn riêng lẻ như tim hay thận. Bác sĩ thường đánh giá thân não thai nhi trong bối cảnh toàn bộ giải phẫu thần kinh trung ương, nhất là khi khảo sát đường giữa não. Và vùng hố sau. Mặt phẳng giữa dọc có giá trị cao vì giúp nhìn rõ hơn thể chai, não giữa và các cấu trúc hố sau.
Thân não thai nhi có vai trò gì?
Thân não thai nhi giữ vai trò điều hòa các chức năng thần kinh nền tảng. Nếu vùng này phát triển không bình thường, em bé có thể bị ảnh hưởng về vận động, nuốt, hô hấp, phản xạ và phát triển thần kinh sau sinh. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào loại bất thường, mức độ nặng và việc có đi kèm dị tật khác của não hay không.
Điểm quan trọng là thân não không nên được đọc tách rời khỏi các cấu trúc xung quanh. Khi bác sĩ đánh giá thân não thai nhi. Họ thường xem cùng não thất IV, tiểu não, thùy nhộng, bể lớn, thể chai và các não thất bên. Cách đọc này giúp tránh kết luận vội từ một dấu hiệu đơn lẻ.
Thân não thai nhi được nhìn trên siêu âm như thế nào?
Những mặt cắt nào giúp nhìn thân não thai nhi rõ hơn?
Khảo sát não thai thường bắt đầu từ ba mặt cắt ngang chuẩn: xuyên não thất, xuyên đồi thị và xuyên tiểu não. Đây là nền tảng của siêu âm hình thái hệ thần kinh trung ương. Khi các mặt cắt này có dấu hiệu bất thường hoặc chưa đủ rõ, cần bổ sung mặt cắt dọc và vành để đánh giá sâu hơn.
Ở quý II và quý III, mặt cắt dưới chẩm, thóp trước giúp đánh giá tiểu não, thùy nhộng, bể lớn và não thất IV. Mặt cắt dọc giữa giúp nhìn rõ hơn thân não, thùy nhộng và lều tiểu não. Đây là những mặt cắt có giá trị khi cần đọc kỹ vùng hố sau.
Ở quý I có thể đánh giá thân não thai nhi không?
Có thể đánh giá bước đầu. Trong giai đoạn 11 đến 13 tuần 6 ngày, vùng sau não ở mặt cắt dọc giữa đã có thể cung cấp thông tin sớm về một số bất thường của hệ thần kinh trung ương. Một số chỉ số như đường kính thân não. Và khoảng cách từ thân não đến xương chẩm có thể hỗ trợ phát hiện sớm bất thường ở vùng này.
Tuy vậy, đánh giá sớm không thay thế cho siêu âm hình thái thai ở quý II. Thời điểm siêu âm rất quan trọng. Có những cấu trúc của não cần đúng tuổi thai mới đánh giá đáng tin cậy. Nếu siêu âm quá sớm, bác sĩ có thể chưa kết luận được đầy đủ.
Khi nào bác sĩ sẽ chú ý đặc biệt đến thân não thai nhi?
Bác sĩ sẽ chú ý hơn nếu siêu âm thường quy thấy dấu hiệu gợi ý bất thường thần kinh trung ương. Những dấu hiệu đó có thể là não thất giãn, không thấy vách trong suốt, bất thường hố sau, nghi ngờ dị tật ống thần kinh hoặc hình ảnh vùng não giữa – hố sau không cân xứng.
Ngoài ra, việc khảo sát kỹ hơn còn được đặt ra khi thai có bất thường tim bẩm sinh. Nghi ngờ nhiễm trùng bào thai, tăng nguy cơ di truyền, hoặc kết quả siêu âm trước đó chưa rõ. Trong các tình huống này, siêu âm thần kinh thai chuyên sâu và đôi khi MRI thai có thể cần thiết để làm rõ hơn tổn thương. MRI không thay thế siêu âm, nhưng có ích khi cần bổ sung thông tin.
Những bất thường nào có thể liên quan đến thân não thai nhi?
Bất thường của thân não thai nhi thường không đứng một mình. Chúng hay nằm trong nhóm bất thường của não giữa và hố sau.
Dị tật ống thần kinh hở
Ở giai đoạn 11 đến 13 tuần 6 ngày, thai có spina bifida hở thường có thay đổi rõ ở vùng sau não. Đường kính thân não có thể tăng, khoảng cách từ thân não đến xương chẩm có thể giảm. Và tỷ lệ giữa hai số đo này có thể bất thường. Đây là cơ sở để nhận diện sớm một số trường hợp nghi ngờ.
Bất thường hố sau
Hố sau bao gồm bán cầu tiểu não, thùy nhộng, não thất IV, thân não, bể lớn và lều tiểu não. Những bất thường như Dandy-Walker, nang túi Blake, mega cisterna magna. Hay nang màng nhện đều cần đánh giá tương quan với thân não và các cấu trúc lân cận. Không nên chỉ đọc một cấu trúc riêng lẻ rồi kết luận.
Bất thường đường giữa não
Khi không thấy vách trong suốt hoặc có não thất giãn, bác sĩ cần đánh giá kỹ hơn thể chai và vùng đường giữa. Dù đây không phải là tổn thương riêng của thân não, mặt cắt dọc giữa giúp đánh giá cùng lúc thể chai, não giữa và hố sau, nên rất quan trọng trong chẩn đoán phân biệt.
Nếu siêu âm ghi nhận thân não thai nhi bất thường thì cần làm gì?
Bước đầu tiên là không kết luận quá sớm chỉ từ một mô tả ngắn trên phiếu siêu âm. Nhiều trường hợp cần được kiểm tra lại ở cơ sở có kinh nghiệm siêu âm thần kinh thai. Điều này đặc biệt đúng với các bất thường hố sau và bất thường đường giữa. Vì một số chẩn đoán có thể bị nhầm nếu mặt cắt chưa chuẩn hoặc tuổi thai còn sớm.
Bước tiếp theo là siêu âm hình thái hoặc siêu âm thần kinh thai chuyên sâu. Nếu bất thường được xác nhận, bác sĩ có thể đề nghị đánh giá thêm bằng xét nghiệm di truyền. Tầm soát nhiễm trùng thai và trong một số trường hợp là MRI thai. Hướng tiếp cận luôn dựa trên toàn bộ bức tranh lâm sàng. Không dựa vào một từ khóa đơn lẻ.
Một điểm rất quan trọng là tiên lượng không dựa trên chữ thân não thai nhi xuất hiện trên phiếu siêu âm. Tiên lượng phụ thuộc vào bất thường là gì. Nặng hay nhẹ, đơn độc hay phối hợp. Có tiến triển theo thời gian hay không, và có bất thường di truyền kèm theo hay không.
Có phải cứ nhắc đến thân não thai nhi là thai có vấn đề?
Không phải. Trong nhiều phiếu siêu âm, bác sĩ có thể nhắc đến thân não thai nhi chỉ như một phần của mô tả giải phẫu não bình thường. Cũng có trường hợp bác sĩ chỉ muốn ghi nhận rằng cấu trúc này đã được quan sát ở mặt cắt phù hợp. Điều đó không đồng nghĩa với bệnh lý.
Chỉ khi thân não thai nhi được mô tả kèm những cụm như khó quan sát, bất thường hố sau, nghi ngờ dị tật thần kinh trung ương. Thay đổi tỷ lệ vùng sau não hoặc cần siêu âm lại. Khi đó mới cần đọc kỹ hơn và tái khám đúng hẹn. Việc tự diễn giải một thuật ngữ chuyên môn đơn lẻ thường dễ làm mẹ bầu lo quá mức.
Khi nào mẹ bầu nên đi khám sớm hơn?
Mẹ bầu nên đi khám sớm nếu có một trong các tình huống sau:
- Phiếu siêu âm ghi nghi ngờ bất thường não, hố sau, não thất hoặc đường giữa
- Bác sĩ hẹn siêu âm lại trong thời gian ngắn vì hình ảnh chưa rõ
- Có kết quả sàng lọc nguy cơ cao hoặc tiền sử gia đình có bệnh lý thần kinh trung ương
- Thai có thêm bất thường ở tim, cột sống, mặt hoặc tăng trưởng
- Có nghi ngờ nhiễm trùng thai hoặc nguy cơ di truyền cần đánh giá thêm
Trong thực hành, khi cần đọc lại kỹ giải phẫu não thai, mẹ bầu nên mang đầy đủ phiếu siêu âm cũ, kết quả sàng lọc trước sinh, xét nghiệm đã làm và mốc tuổi thai chính xác. Ở phòng khám Dr Tú Y học bào thai. Việc đọc lại các trường hợp nghi ngờ thần kinh trung ương thường cần đối chiếu hồ sơ cũ và khảo sát lại bằng các mặt cắt chuẩn trước khi đưa ra hướng theo dõi.
Kết luận
Thân não thai nhi là một phần quan trọng của hệ thần kinh trung ương. Trên siêu âm, cấu trúc này thường được đánh giá cùng não giữa và hố sau, chứ không phải lúc nào cũng là một mục riêng biệt. Điều cần quan tâm không phải là thấy từ thân não trên phiếu siêu âm. Mà là thân não được nhìn ở mặt cắt nào, có đi kèm bất thường nào khác hay không. và có cần siêu âm thần kinh thai chuyên sâu hay không.
Khuyến nghị đi khám khi cần
Nếu phiếu siêu âm có nhắc đến thân não thai nhi kèm các từ như nghi ngờ, khó đánh giá, bất thường hố sau, não thất giãn hoặc cần theo dõi thêm, mẹ bầu không nên tự diễn giải ở nhà. Nên khám lại đúng hẹn, ưu tiên nơi có kinh nghiệm siêu âm thần kinh thai. Khám đúng thời điểm sẽ giúp phân biệt giữa biến thể bình thường, hình ảnh chưa đủ rõ và bất thường thật sự.
Tìm hiểu thêm tại đây
