— Đồng hành cùng mẹ bầu cả thai kỳ
Bé nhẹ cân hay đạt chuẩn? Xem ngay biểu đồ tăng trưởng của con.
Mỗi tuần một chút, mẹ sẽ thấy an tâm hơn khi biết con đang lớn lên khỏe mạnh.
Dùng thử ngay
Khi đã mong con một thời gian mà chưa có thai, điều cần làm không phải là chọn ngay IUI hay IVF. Bước đầu là đánh giá có hệ thống cho cả hai vợ chồng để xem yếu tố có thể nằm ở rụng trứng, vòi trứng, tử cung, tinh trùng hoặc nhiều yếu tố cùng lúc. Nếu chưa từng rà sức khỏe trước khi có thai, một buổi khám tiền thai vẫn hữu ích cho bệnh nền, thuốc đang dùng và tiêm chủng. Nhưng đánh giá hiếm muộn cần đi sâu hơn vào khả năng sinh sản của cả hai người.
Khi nào nên đi khám hiếm muộn
Người vợ dưới 35 tuổi thường nên được đánh giá sau 12 tháng quan hệ đều, không dùng biện pháp tránh thai mà chưa có thai. Từ 35 tuổi, mốc này thường là 6 tháng. Người trên 40 tuổi, hoặc đã có dấu hiệu rõ ràng ảnh hưởng khả năng sinh sản, nên trao đổi sớm hơn.
Không nên chờ đủ mốc nếu kinh rất thưa hoặc không đều, từng có thai ngoài tử cung, viêm vùng chậu, phẫu thuật vùng chậu, lạc nội mạc tử cung, hóa trị hoặc xạ trị. Tiền sử sảy thai liên tiếp, thai bất thường di truyền hay tinh dịch đồ đã bất thường cũng là lý do để mang hồ sơ đến tư vấn sớm.
Đã có con trước đó nhưng lần này khó có thai
Hiếm muộn thứ phát là tình huống đã từng có thai hoặc sinh con, nhưng sau đó không có thai lại dù quan hệ đều và không tránh thai. Cảm giác “lần trước đã có con nên chắc không sao” dễ làm chậm thời điểm đi khám, nhất là khi người vợ lớn tuổi hơn lần mang thai trước.
Buổi đánh giá không nên chỉ nhìn vào người vợ. Bác sĩ sẽ rà lại chu kỳ và dấu hiệu rụng trứng, tiền sử sinh mổ, nạo buồng tử cung, thai ngoài tử cung, viêm vùng chậu, sảy thai hoặc bệnh mới xuất hiện. Người chồng cũng cần cập nhật bệnh sử, thuốc, lối sống và tinh dịch đồ, vì các yếu tố này có thể thay đổi theo thời gian.
Nếu đang cân nhắc có thai lại sau một lần điều trị hỗ trợ sinh sản, các mốc theo dõi sau chuyển phôi nên được hiểu theo cách tính tuổi thai IVF, không suy ra từ ngày kinh cuối.
Lần khám đầu không chỉ khám người vợ
Đánh giá hiếm muộn hiệu quả bắt đầu song song. Với người vợ, bác sĩ sẽ xem chu kỳ kinh, thời gian mong con, các lần có thai trước, phẫu thuật, đau bụng kinh, bệnh lý và thuốc đang dùng. Siêu âm, đánh giá rụng trứng, tử cung và vòi trứng được chỉ định tùy câu hỏi cần trả lời; không phải ai cũng cần làm mọi xét nghiệm ngay.
Với người chồng, bệnh sử sinh sản, phẫu thuật, thuốc hoặc thực phẩm bổ sung, testosterone ngoại sinh, bệnh nội khoa và tinh dịch đồ đều quan trọng. Một tinh dịch đồ bất thường không tự nói hết nguyên nhân, nhưng giúp bác sĩ biết có cần làm lại đúng điều kiện lấy mẫu, khám nam khoa hay chuyển sớm sang phương án khác hay không.
Những kết quả nào thay đổi hướng điều trị
Mục tiêu là tìm dữ liệu thực sự thay đổi quyết định. Nếu có ít nhất một vòi trứng thông, có rụng trứng và số tinh trùng sau lọc rửa phù hợp theo đánh giá của cơ sở điều trị, IUI có thể là một lựa chọn để bàn. Ngược lại, tắc hai vòi trứng hoặc yếu tố tinh trùng đáng kể thường làm IUI ít cơ sở hơn và cần trao đổi sớm về IVF hoặc ICSI. Nếu đã có thai sau điều trị, cách tính mốc theo tuổi thai IVF cũng khác với cách tính theo ngày kinh cuối.
“Hiếm muộn không rõ nguyên nhân” không có nghĩa là không cần làm gì thêm, cũng không tự động đồng nghĩa phải IVF ngay. Đây là kết luận sau khi hai vợ chồng đã được đánh giá nền tảng phù hợp. Tuổi, thời gian mong con, kết quả từng lần điều trị và tiền sử thai mới quyết định bước tiếp theo.
Không nên mua một gói xét nghiệm cố định
Một danh sách xét nghiệm dài chưa chắc làm quyết định tốt hơn. Nhiều xét nghiệm nội tiết, miễn dịch hoặc can thiệp xâm lấn chỉ hữu ích khi bệnh sử, khám hoặc kết quả nền tảng gợi ý một câu hỏi cụ thể. Cách hợp lý là đi từ đánh giá ít xâm lấn, có khả năng phát hiện các nguyên nhân thường gặp, rồi mới mở rộng khi có chỉ định.
AMH cũng không phải “điểm số khả năng có thai”. Chỉ số này cần được đọc cùng tuổi, siêu âm nang thứ cấp, chu kỳ kinh và kế hoạch sinh con. Không nên dùng một kết quả đơn lẻ để tự quyết định phải IUI, IVF hay trì hoãn điều trị.
Hồ sơ nên mang đến buổi khám
Hai vợ chồng nên mang tinh dịch đồ, kết quả siêu âm, xét nghiệm nội tiết, phim kiểm tra vòi trứng, đơn thuốc đang dùng và hồ sơ các lần có thai hoặc điều trị trước. Nếu từng sảy thai, thai lưu hoặc thai bất thường, hãy mang kết quả xét nghiệm liên quan nếu có. Ghi sẵn ngày bắt đầu mong con, độ đều của chu kỳ và các điều đã thử.
Buổi tư vấn đầu nên kết thúc bằng một kế hoạch rõ: còn thiếu thông tin nào, cần làm trong chu kỳ nào, bao lâu đánh giá lại, và dấu hiệu nào khiến phải đổi chiến lược.
Chuẩn bị gì cho buổi tư vấn
Đừng tự chọn IUI hay IVF chỉ dựa vào tuổi hoặc câu chuyện của người khác. Hãy chuẩn bị tinh dịch đồ, kết quả siêu âm, hồ sơ lần mang thai trước và các thuốc đang dùng để buổi tư vấn xác định đúng câu hỏi cần giải quyết. Khi đã có dữ liệu nền tảng, phần nên làm IUI hay IVF giúp hai vợ chồng trao đổi thực tế hơn với cơ sở hỗ trợ sinh sản.
Đặt lịch tư vấn khi đã mong con đủ mốc theo tuổi, hoặc đi sớm hơn nếu có chu kỳ bất thường, tiền sử can thiệp vùng chậu, thai ngoài tử cung hay tinh dịch đồ bất thường.
Câu hỏi thường gặp
Mới cưới có cần khám hiếm muộn không
Không nhất thiết. Nếu chưa bắt đầu mong con hoặc mới thử trong thời gian ngắn, khám tiền thai thường phù hợp hơn. Khám hiếm muộn được cân nhắc sớm khi có yếu tố nguy cơ.
Có phải chỉ người vợ cần làm xét nghiệm
Không. Yếu tố nam thường gặp, vì vậy đánh giá song song giúp tránh mất thời gian và không quy toàn bộ nguyên nhân cho người vợ.
Phim chụp tử cung vòi trứng có phải ai cũng cần
Đánh giá vòi trứng thường quan trọng trước khi cân nhắc IUI, nhưng kỹ thuật và thời điểm làm tùy bệnh sử, mục tiêu điều trị và nhận định của bác sĩ.
Tài liệu tham khảo
- ASRM. Fertility evaluation of infertile women. Committee Opinion, 2021. Nguồn chính thức.
- ESHRE. Evidence-based guideline on unexplained infertility, 2023. Nguồn chính thức.
Kết luận
Khám hiếm muộn là để hai vợ chồng hiểu mình đang thiếu dữ liệu nào và chọn bước tiếp theo có căn cứ, không phải để mua một gói điều trị. Khi cần so sánh các phương án sau đánh giá nền tảng, bài nên làm IUI hay IVF giúp bạn chuẩn bị các câu hỏi cho buổi tư vấn.
Tặng mẹ bầu
Mẹ muốn hiểu hơn về thai kỳ và em bé của mình
Dành cho mẹ đang chuẩn bị mang thai, mới biết có thai hoặc đang theo dõi thai nhỏ. Cẩm nang giúp mẹ nắm các mốc siêu âm sớm, xét nghiệm cần nhớ và những dấu hiệu nên đi khám y học bào thai đúng lúc.
Nhận cẩm nang miễn phí
