Thời điểm xét nghiệm đái tháo đường thai kỳ là thông tin mẹ bầu cần nhớ. Bệnh thường không có triệu chứng rõ. Vì vậy, nếu bỏ qua mốc xét nghiệm, mẹ có thể không biết đường huyết đang tăng. Theo các hướng dẫn sản khoa, mốc tầm soát thường là tuần 24–28. Một số mẹ có yếu tố nguy cơ cần kiểm tra sớm hơn. Bài viết dưới đây của Dr Tú Y học bào thai giúp mẹ hiểu khi nào cần xét nghiệm, xét nghiệm gì và cần làm gì sau khi có kết quả.
Đái tháo đường thai kỳ là gì?
Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng tăng đường huyết được phát hiện trong thai kỳ. Bệnh thường xuất hiện ở nửa sau thai kỳ. Nhiều mẹ trước đó không biết mình có rối loạn đường huyết.
Khi mang thai, nhau thai tiết ra nhiều hormone. Một số hormone làm insulin của mẹ hoạt động kém hiệu quả hơn. Hiện tượng này gọi là kháng insulin.
Insulin giúp đưa glucose từ máu vào tế bào. Khi insulin hoạt động kém, glucose dễ tăng trong máu. Nếu tuyến tụy không tiết đủ insulin để bù, mẹ có thể bị đái tháo đường thai kỳ.
Williams Obstetrics định nghĩa đái tháo đường thai kỳ là tình trạng không dung nạp carbohydrate với nhiều mức độ, khởi phát hoặc được phát hiện lần đầu trong thai kỳ. Định nghĩa này áp dụng dù mẹ có cần dùng insulin hay không.
Thời điểm nên xét nghiệm đái tháo đường thai kỳ là khi nào?
Thời điểm nên xét nghiệm tiêu chuẩn thường là tuần 24–28 của thai kỳ. Đây là mốc quan trọng vì kháng insulin tăng rõ hơn khi thai lớn. Nếu mẹ không bù đủ insulin, đường huyết sẽ dễ tăng ở giai đoạn này.
ACOG nêu rằng nếu mẹ không có yếu tố nguy cơ, hoặc xét nghiệm sớm không phát hiện bệnh, đường huyết thường được kiểm tra ở tuần 24–28.
Mayo Clinic Guide to a Healthy Pregnancy cũng ghi nhận xét nghiệm glucose thường được thực hiện trong khoảng tuần 24–28. Xét nghiệm có thể được làm sớm hơn nếu bác sĩ thấy mẹ có nguy cơ cao.
Vì vậy, mẹ bầu không nên chờ có triệu chứng mới xét nghiệm. Phần lớn mẹ mắc bệnh không có dấu hiệu rõ.
Vì sao tuần 24–28 là mốc quan trọng?
Từ giữa thai kỳ, nhau thai hoạt động mạnh hơn. Lượng hormone thai kỳ tăng dần. Các hormone này làm cơ thể mẹ kháng insulin nhiều hơn.
Ban đầu, tuyến tụy có thể tiết thêm insulin để bù. Nhưng ở một số mẹ, khả năng bù không đủ. Đường huyết vì vậy tăng lên.
Tuần 24–28 là thời điểm bệnh dễ bộc lộ. Xét nghiệm ở mốc này giúp phát hiện nhiều trường hợp hơn. Nếu xét nghiệm quá sớm ở mẹ nguy cơ thấp, kết quả có thể bình thường nhưng bệnh vẫn xuất hiện sau đó.
Vì vậy, nếu bác sĩ đã hẹn xét nghiệm ở tuần 24–28, mẹ nên thực hiện đúng lịch. Đây là mốc tầm soát quan trọng trong chăm sóc thai kỳ.
Ai nên chọn thời điểm xét nghiệm sớm hơn tuần 24?
Một số mẹ nên xét nghiệm ở thời điểm sớm ngay từ lần khám thai đầu. Mục tiêu là phát hiện rối loạn đường huyết có sẵn trước khi mang thai hoặc nguy cơ tăng đường huyết sớm.
Nhóm cần chú ý gồm mẹ từng bị đái tháo đường thai kỳ, từng sinh con to, thừa cân, béo phì hoặc có người thân mắc đái tháo đường. Mẹ có hội chứng buồng trứng đa nang cũng cần báo với bác sĩ.
RCOG nêu rằng nếu mẹ có yếu tố nguy cơ, mẹ nên được làm xét nghiệm glucose trong thai kỳ. Xét nghiệm có thể là xét nghiệm máu sớm hoặc nghiệm pháp dung nạp glucose ở tuần 24–28.
Nếu xét nghiệm sớm bình thường thì có cần làm lại không?
Có thể cần. Kết quả bình thường ở đầu thai kỳ không loại trừ hoàn toàn đái tháo đường thai kỳ xuất hiện muộn. Đây là điểm nhiều mẹ dễ hiểu sai.
Williams Obstetrics mô tả chiến lược tầm soát theo nguy cơ. Nhóm nguy cơ cao nên chọn thời điểm xét nghiệm càng sớm càng tốt. Nhóm nguy cơ trung bình thường xét nghiệm ở tuần 24–28.
Một số hướng dẫn cũng khuyến cáo lặp lại xét nghiệm ở tuần 24–28 nếu xét nghiệm sớm âm tính nhưng mẹ vẫn thuộc nhóm nguy cơ. Cách làm này giúp tránh bỏ sót bệnh xuất hiện muộn.
Do đó, mẹ nên theo đúng lịch bác sĩ hẹn. Không nên tự bỏ xét nghiệm lần hai vì kết quả đầu thai kỳ bình thường.
Xét nghiệm đái tháo đường thai kỳ gồm những loại nào?
Có hai cách tiếp cận thường gặp. Một số cơ sở dùng phương pháp hai bước. Một số cơ sở dùng phương pháp một bước với nghiệm pháp dung nạp glucose 75 g.
Với phương pháp hai bước, mẹ uống 50 g glucose và lấy máu sau 1 giờ. Nếu kết quả sàng lọc dương tính, mẹ làm tiếp nghiệm pháp dung nạp glucose 100 g trong 3 giờ.
Theo tổng hợp hướng dẫn ACOG, ACOG ủng hộ cách tiếp cận hai bước ở tuần 24–28. Bước đầu là đo glucose tĩnh mạch 1 giờ sau uống 50 g glucose, sau đó làm nghiệm pháp 100 g trong 3 giờ nếu sàng lọc dương tính.
Với phương pháp một bước, mẹ thường làm nghiệm pháp dung nạp glucose 75 g. Máu được lấy lúc đói, sau 1 giờ và sau 2 giờ. Mẹ thường cần nhịn đói qua đêm.
Mẹ có cần nhịn đói trước xét nghiệm không?
Điều này phụ thuộc loại xét nghiệm. Nếu làm nghiệm pháp dung nạp glucose 75 g, mẹ thường cần nhịn đói qua đêm. Nếu làm xét nghiệm sàng lọc 50 g, một số nơi không yêu cầu nhịn đói. RCOG mô tả nghiệm pháp dung nạp glucose cần nhịn ăn qua đêm, chỉ uống nước. Buổi sáng mẹ được lấy máu trước, sau đó uống glucose và lấy máu lại sau 1–2 giờ.
Mẹ nên hỏi rõ cơ sở xét nghiệm trước ngày làm. Cần hỏi có phải nhịn ăn không, được uống nước không và cần ở lại bao lâu. Không nên tự ăn kiêng cực đoan vài ngày trước xét nghiệm. Điều này có thể làm kết quả khó diễn giải và không phản ánh đúng sinh hoạt bình thường.
Nếu bỏ lỡ mốc tuần 24–28 thì phải làm sao?
Mẹ nên báo bác sĩ để được xét nghiệm bổ sung. Không nên bỏ qua chỉ vì đã quá mốc. Đường huyết cao vẫn có thể ảnh hưởng đến thai ở các tuần sau.
Bác sĩ sẽ quyết định xét nghiệm phù hợp theo tuổi thai hiện tại. Nếu siêu âm có thai to, đa ối hoặc mẹ có đường niệu, việc kiểm tra càng cần thực hiện sớm.
Mẹ không nên tự kết luận mình không mắc bệnh vì đã qua tuần 28 mà vẫn khỏe. Đái tháo đường thai kỳ thường âm thầm. Chẩn đoán cần dựa vào xét nghiệm máu.
Trong lúc chờ xét nghiệm, mẹ nên ăn uống hợp lý và hạn chế nước ngọt. Tuy nhiên, không nên tự ăn kiêng quá mức nếu chưa được hướng dẫn.
Sau khi chẩn đoán, mẹ cần xét nghiệm và theo dõi gì?
Sau khi được chẩn đoán, mẹ thường cần theo dõi đường huyết tại nhà. Bác sĩ có thể yêu cầu đo lúc đói và sau ăn. Số lần đo phụ thuộc mức độ bệnh.
Mẹ nên ghi nhật ký đường huyết. Nhật ký cần có giờ ăn, món ăn, giờ đo và chỉ số. Dữ liệu này giúp bác sĩ điều chỉnh chế độ ăn hoặc thuốc.
Mayo Clinic Guide to a Healthy Pregnancy nêu kiểm soát đường huyết là chìa khóa quản lý đái tháo đường thai kỳ. Phần lớn trường hợp có thể kiểm soát bằng ăn uống, vận động và kiểm tra đường huyết đều đặn.
Siêu âm thai cũng rất quan trọng. Bác sĩ sẽ đánh giá cân nặng thai ước tính, chu vi bụng thai và nước ối. Đây là các yếu tố liên quan đến nguy cơ thai to hoặc đa ối.
Sau sinh có cần xét nghiệm lại không?
Có. Mẹ từng bị đái tháo đường thai kỳ cần kiểm tra lại đường huyết sau sinh. Điều này giúp phát hiện đái tháo đường hoặc tiền đái tháo đường còn tồn tại.
Williams Obstetrics ghi nhận ACOG khuyến cáo kiểm tra bằng đường huyết lúc đói hoặc nghiệm pháp dung nạp glucose 75 g trong 2 giờ ở mốc 4–12 tuần sau sinh.
Nếu kết quả bình thường, mẹ vẫn nên theo dõi định kỳ. Williams Obstetrics cũng ghi nhận ADA khuyến cáo kiểm tra mỗi 1–3 năm ở phụ nữ có tiền sử đái tháo đường thai kỳ nhưng xét nghiệm sau sinh bình thường.
Mẹ nên giữ lại hồ sơ xét nghiệm. Lần mang thai sau, thông tin này giúp bác sĩ quyết định thời điểm xét nghiệm sớm hơn.
Vì sao không nên bỏ qua thời điểm xét nghiệm?
Đái tháo đường thai kỳ thường không có triệu chứng rõ. Nếu không xét nghiệm, mẹ có thể không biết đường huyết đang cao. Điều này làm tăng nguy cơ cho mẹ và bé.
Đường huyết cao kéo dài có thể làm thai phát triển quá lớn. Thai to làm tăng nguy cơ sinh khó, kẹt vai và sinh mổ. Trẻ cũng có thể bị hạ đường huyết sau sinh.
Mayo Clinic Guide to a Healthy Pregnancy nêu thai của mẹ bị đái tháo đường thai kỳ có nguy cơ cân nặng khi sinh quá lớn và hạ đường huyết sau sinh.
Với mẹ, bệnh làm tăng nguy cơ tiền sản giật và đái tháo đường type 2 về sau. Phát hiện đúng thời điểm giúp giảm nguy cơ này bằng quản lý phù hợp.
Kết luận và khuyến nghị đi khám khi cần
Thời điểm xét nghiệm đái tháo đường thai kỳ tiêu chuẩn thường là tuần 24–28. Đây là giai đoạn kháng insulin do thai kỳ tăng rõ. Nếu mẹ có yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm sớm hơn.
Nếu xét nghiệm sớm bình thường, mẹ vẫn có thể cần kiểm tra lại ở tuần 24–28. Sau sinh, mẹ từng bị đái tháo đường thai kỳ cần xét nghiệm lại ở mốc 4–12 tuần.
Mẹ bầu nên đi khám nếu đã đến tuần 24–28, có tiền sử đái tháo đường thai kỳ, từng sinh con to, thừa cân, có người thân mắc đái tháo đường hoặc siêu âm ghi thai to, đa ối. Khám đúng hẹn và xét nghiệm đúng mốc giúp phát hiện bệnh sớm, theo dõi thai phù hợp và giảm nguy cơ cho cả mẹ và bé.
Với hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực sản phụ khoa và y học bào thai. Điều quan trọng nhất mà Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú luôn theo đuổi là giúp thai phụ hiểu đúng bản chất sàng lọc, bám sát mốc thời gian của thai kỳ, và đi từng bước chắc chắn.
Các mẹ tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
FAQ: Khi nào cần xét nghiệm đái tháo đường thai kỳ?
Thông thường thai phụ được sàng lọc bằng nghiệm pháp dung nạp glucose 75g ở 24–28 tuần nếu chưa phát hiện đái tháo đường trước đó. Thai phụ có yếu tố nguy cơ hoặc tiền sử GDM có thể cần HbA1c quý I và/hoặc POGTT sớm theo hướng dẫn chuyên môn.
