Nghiệm pháp dung nạp glucose 75g là xét nghiệm quan trọng trong tầm soát và chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ. Xét nghiệm này giúp bác sĩ biết cơ thể mẹ xử lý đường sau khi uống glucose như thế nào. Mốc thực hiện thường gặp là tuần 24–28 của thai kỳ. Một số mẹ có yếu tố nguy cơ cần xét nghiệm sớm hơn. Bài viết dưới đây của Dr Tú Y học bào thai giúp mẹ hiểu rõ xét nghiệm này là gì, quy trình ra sao, cần chuẩn bị gì và khi nào nên đi khám.
Đái tháo đường thai kỳ là gì?
Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng đường huyết tăng được phát hiện trong thai kỳ. Bệnh thường xuất hiện ở nửa sau thai kỳ. Nhiều mẹ trước đó không biết mình có rối loạn đường huyết.
Khi mang thai, nhau thai tiết ra nhiều hormone. Một số hormone làm insulin của mẹ hoạt động kém hiệu quả hơn. Hiện tượng này gọi là kháng insulin.
Insulin giúp đưa glucose từ máu vào tế bào. Khi insulin hoạt động kém, glucose dễ tăng trong máu. Nếu tuyến tụy không tiết đủ insulin để bù, mẹ có thể bị đái tháo đường thai kỳ.
ACOG giải thích rằng hormone thai kỳ có thể cản trở hoạt động của insulin. Nếu cơ thể mẹ không tạo đủ insulin bổ sung, đái tháo đường thai kỳ có thể xuất hiện.
Nghiệm pháp dung nạp glucose 75g là gì?
Nghiệm pháp dung nạp glucose 75g là xét nghiệm đánh giá khả năng dung nạp đường của cơ thể. Mẹ sẽ được lấy máu lúc đói, sau đó uống dung dịch chứa 75g glucose. Sau uống, mẹ tiếp tục được lấy máu ở các mốc thời gian quy định.
Mục tiêu là xem đường huyết tăng và giảm như thế nào sau khi cơ thể nhận một lượng glucose chuẩn. Nếu đường huyết cao vượt ngưỡng ở một hoặc nhiều mốc, bác sĩ có thể chẩn đoán rối loạn đường huyết thai kỳ.
Đây là xét nghiệm thường dùng trong nhiều hệ thống y tế theo cách tiếp cận một bước. NICE khuyến nghị nghiệm pháp dung nạp glucose 75g trong 2 giờ cho phụ nữ có yếu tố nguy cơ, thường ở tuần 24–28.
Điểm mẹ cần nhớ là 75g glucose không phải là uống nước đường tùy ý. Đây là dung dịch xét nghiệm có lượng glucose chuẩn. Quy trình lấy máu cũng phải đúng thời điểm.
Khi nào mẹ bầu cần làm nghiệm pháp dung nạp glucose 75g?
Thời điểm thường gặp là tuần 24–28. Đây là giai đoạn kháng insulin do thai kỳ tăng rõ. Vì vậy, bệnh dễ bộc lộ hơn.
RCOG nêu phụ nữ có yếu tố nguy cơ có thể được xét nghiệm glucose trong thai kỳ. Việc này có thể là xét nghiệm máu sớm hoặc nghiệm pháp dung nạp glucose khi thai 24–28 tuần.
Nếu mẹ từng bị đái tháo đường thai kỳ, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm sớm hơn. Nếu kết quả ban đầu bình thường, mẹ vẫn có thể cần làm lại ở tuần 24–28. NICE cũng khuyến nghị xét nghiệm sớm cho phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ và lặp lại ở mốc 24–28 tuần nếu cần.
Mẹ không nên tự bỏ xét nghiệm vì cảm thấy khỏe. Đái tháo đường thai kỳ thường âm thầm. Cảm giác bình thường không loại trừ bệnh.
Quy trình nghiệm pháp dung nạp glucose 75g diễn ra như thế nào?
Thông thường, mẹ cần nhịn ăn qua đêm. Thời gian nhịn ăn thường khoảng 8–12 giờ. Mẹ vẫn có thể uống nước lọc nếu cơ sở xét nghiệm cho phép.
Buổi sáng, mẹ được lấy máu lần đầu khi đang đói. Mẫu này dùng để đo đường huyết lúc đói. Sau đó, mẹ uống dung dịch chứa 75g glucose.
Sau khi uống, mẹ sẽ được lấy máu lại sau 1 giờ và 2 giờ tùy quy trình. Trong thời gian chờ, mẹ nên ngồi nghỉ tại chỗ. Không nên đi lại nhiều, ăn thêm hoặc uống đồ uống khác.
RCOG mô tả nghiệm pháp dung nạp glucose là xét nghiệm cần nhịn ăn qua đêm, chỉ uống nước, sau đó lấy máu trước và sau khi uống glucose.
Mẹ cần chuẩn bị gì trước khi xét nghiệm?
Mẹ nên hỏi trước cơ sở xét nghiệm về yêu cầu nhịn đói. Một số nơi yêu cầu nhịn ăn từ tối hôm trước. Mẹ cần biết rõ giờ bắt đầu nhịn và giờ lấy máu.
Trước ngày xét nghiệm, mẹ không nên ăn kiêng quá mức. Không nên cố cắt tinh bột vài ngày để làm đẹp kết quả. Việc này có thể làm kết quả không phản ánh đúng sinh hoạt thường ngày.
Mẹ nên ngủ đủ và tránh vận động quá sức trước xét nghiệm. Nếu đang ốm, sốt, nôn nhiều hoặc dùng thuốc ảnh hưởng đường huyết, mẹ nên báo bác sĩ.
Mẹ nên mang sổ khám thai, phiếu siêu âm gần nhất và các xét nghiệm trước đó. Nếu từng bị đái tháo đường thai kỳ, mẹ cần nói rõ với bác sĩ.
Trong lúc làm xét nghiệm, mẹ cần lưu ý gì?
Mẹ nên uống dung dịch glucose theo đúng hướng dẫn. Một số mẹ thấy ngọt gắt hoặc buồn nôn. Nếu nôn sau khi uống, cần báo ngay nhân viên y tế.
Trong thời gian chờ lấy máu, mẹ nên ngồi nghỉ. Không nên đi bộ nhiều, leo cầu thang hoặc vận động mạnh. Vận động có thể làm thay đổi đường huyết.
Mẹ không nên ăn thêm trong thời gian xét nghiệm. Không uống cà phê, trà sữa, nước ngọt hoặc sữa. Chỉ uống nước lọc nếu được cho phép.
Mẹ nên sắp xếp thời gian. Xét nghiệm có thể kéo dài khoảng 2 giờ hoặc hơn. Nếu dễ mệt, mẹ nên đi cùng người thân.
Kết quả nghiệm pháp dung nạp glucose 75g được hiểu thế nào?
Kết quả thường gồm đường huyết lúc đói, sau 1 giờ và sau 2 giờ. Bác sĩ sẽ so sánh từng mốc với tiêu chuẩn đang áp dụng. Chỉ cần một mốc bất thường cũng có thể đủ chẩn đoán trong một số hệ thống một bước.
Các ngưỡng chẩn đoán có thể khác nhau giữa các hướng dẫn. Vì vậy, mẹ không nên tự đọc kết quả theo một bảng bất kỳ trên mạng. Cần biết phòng xét nghiệm và bác sĩ đang dùng tiêu chuẩn nào.
Nếu kết quả bình thường, mẹ vẫn tiếp tục khám thai theo lịch. Nếu kết quả bất thường, bác sĩ sẽ tư vấn kế hoạch kiểm soát đường huyết.
Kế hoạch này có thể gồm điều chỉnh ăn uống, vận động, đo đường huyết tại nhà và siêu âm theo dõi tăng trưởng thai.
Nghiệm pháp dung nạp glucose 75g có nguy hiểm không?
Đây là xét nghiệm thường dùng trong thai kỳ. Phần lớn mẹ làm được an toàn. Khó chịu thường gặp nhất là buồn nôn do dung dịch glucose quá ngọt.
Một số mẹ có thể thấy mệt, cồn cào hoặc chóng mặt nhẹ khi nhịn đói. Vì vậy, mẹ nên làm xét nghiệm vào buổi sáng và chuẩn bị thời gian nghỉ ngơi.
Nếu mẹ có tiền sử nôn nhiều, bệnh dạ dày, phẫu thuật tiêu hóa hoặc tình trạng đặc biệt, cần báo bác sĩ trước. Bác sĩ sẽ cân nhắc cách đánh giá phù hợp.
Mẹ không nên tự mua glucose về uống tại nhà để xét nghiệm. Kết quả cần lấy máu đúng mốc và được diễn giải trong bối cảnh lâm sàng.
Sau sinh có cần làm lại nghiệm pháp glucose không?
Có thể cần, đặc biệt nếu mẹ đã được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ. Sau sinh, đường huyết thường cải thiện. Nhưng mẹ vẫn có nguy cơ đái tháo đường type 2 về sau.
ACOG khuyến cáo phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ nên được kiểm tra đường huyết sau sinh trong khoảng 4–12 tuần. Xét nghiệm có thể là đường huyết lúc đói hoặc nghiệm pháp dung nạp glucose 75g.
Nếu kết quả sau sinh bình thường, mẹ vẫn nên kiểm tra định kỳ. Tiền sử đái tháo đường thai kỳ cần được báo lại trong lần mang thai sau.
Theo dõi sau sinh giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài của mẹ. Đây là bước nhiều người dễ bỏ sót.
Kết luận và khuyến nghị đi khám khi cần
Nghiệm pháp dung nạp glucose 75g là xét nghiệm quan trọng để đánh giá khả năng xử lý đường của cơ thể mẹ bầu. Xét nghiệm thường được thực hiện ở tuần 24–28 hoặc sớm hơn nếu mẹ có yếu tố nguy cơ.
Quy trình gồm nhịn ăn, lấy máu lúc đói, uống 75g glucose và lấy máu lại theo mốc thời gian. Kết quả cần được bác sĩ diễn giải theo tiêu chuẩn áp dụng tại cơ sở khám.
Mẹ bầu nên đi khám và làm xét nghiệm đúng lịch, nhất là khi có tiền sử đái tháo đường thai kỳ, từng sinh con to, thừa cân hoặc có người thân mắc đái tháo đường. Phát hiện sớm giúp kiểm soát đường huyết, theo dõi thai phù hợp và giảm nguy cơ cho cả mẹ và bé.
Với hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực sản phụ khoa và y học bào thai. Điều quan trọng nhất mà Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú luôn theo đuổi là giúp thai phụ hiểu đúng bản chất sàng lọc, bám sát mốc thời gian của thai kỳ, và đi từng bước chắc chắn.
Các mẹ tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
FAQ: Nghiệm pháp dung nạp glucose 75g là gì?
Thông thường thai phụ được sàng lọc bằng nghiệm pháp dung nạp glucose 75g ở 24–28 tuần nếu chưa phát hiện đái tháo đường trước đó. Thai phụ có yếu tố nguy cơ hoặc tiền sử GDM có thể cần HbA1c quý I và/hoặc POGTT sớm theo hướng dẫn chuyên môn.
