Đái tháo đường thai kỳ có thể xảy ra ở người gầy không là thắc mắc rất thường gặp. Nhiều mẹ nghĩ bệnh này chỉ gặp ở người thừa cân hoặc béo phì. Thực tế, người gầy vẫn có thể bị đái tháo đường thai kỳ. Lý do là thai kỳ tự nó làm tăng kháng insulin. Ngoài cân nặng, bệnh còn liên quan đến tuổi mẹ, di truyền, tiền sử gia đình, tiền sử thai kỳ và khả năng tiết insulin của tuyến tụy. Bài viết dưới đây của Dr Tú Y học bào thai giúp mẹ hiểu đúng và không bỏ qua mốc tầm soát quan trọn
Đái tháo đường thai kỳ là gì?
Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng tăng đường huyết được phát hiện trong thai kỳ. Bệnh thường xuất hiện ở nửa sau thai kỳ. Mốc tầm soát hay gặp là tuần 24–28.
Khi mang thai, nhau thai tiết ra nhiều hormone. Một số hormone làm insulin của mẹ hoạt động kém hiệu quả hơn. Hiện tượng này gọi là kháng insulin.
Insulin giúp đưa glucose từ máu vào tế bào. Khi insulin hoạt động kém, glucose dễ tăng trong máu. Nếu tuyến tụy không tiết đủ insulin để bù lại, mẹ sẽ bị đái tháo đường thai kỳ.
ACOG giải thích rằng hormone thai kỳ có thể cản trở hoạt động của insulin. Nếu cơ thể mẹ không tạo đủ insulin bổ sung, đái tháo đường thai kỳ có thể xảy ra.
Đái tháo đường thai kỳ có thể xảy ra ở người gầy không?
Có. Đái tháo đường thai kỳ có thể xảy ra ở người gầy. Cân nặng chỉ là một yếu tố nguy cơ, không phải điều kiện bắt buộc để mắc bệnh.
Người gầy vẫn có nhau thai. Người gầy vẫn có hormone thai kỳ. Vì vậy, người gầy vẫn có thể bị kháng insulin khi mang thai.
Nếu tuyến tụy của mẹ không tiết đủ insulin để bù lại, đường huyết vẫn có thể tăng. Điều này có thể xảy ra ngay cả khi mẹ không thừa cân.
Vì vậy, mẹ bầu gầy không nên bỏ qua xét nghiệm đường huyết. Cảm giác khỏe, vóc dáng nhỏ hoặc ăn không nhiều đồ ngọt đều không đủ để loại trừ bệnh.
Vì sao người gầy vẫn có thể bị đái tháo đường thai kỳ?
Lý do đầu tiên là kháng insulin trong thai kỳ xảy ra ở mọi mẹ bầu. Đây là thay đổi sinh lý tự nhiên. Khi thai càng lớn, kháng insulin thường càng rõ.
Lý do thứ hai là khả năng tiết insulin của mỗi người khác nhau. Có mẹ không thừa cân nhưng tuyến tụy không bù đủ insulin trong thai kỳ. Khi đó, đường huyết tăng.
Lý do thứ ba là yếu tố di truyền. Nếu gia đình có người mắc đái tháo đường type 2, mẹ có thể có nền nguy cơ chuyển hóa cao hơn. Điều này không phụ thuộc hoàn toàn vào cân nặng.
Lý do thứ tư là một số mẹ gầy có rối loạn đường huyết tiềm ẩn. Trước khi mang thai, đường huyết có thể chưa được kiểm tra. Khi mang thai, bệnh mới bộc lộ rõ hơn.
Người gầy bị đái tháo đường thai kỳ có phải do ăn ngọt không?
Không nên hiểu đơn giản như vậy. Ăn nhiều đồ ngọt hoặc tinh bột hấp thu nhanh có thể làm đường huyết sau ăn tăng. Nhưng đó không phải nguyên nhân duy nhất.
Cơ chế chính vẫn là kháng insulin và khả năng tiết insulin không đủ. Vì vậy, người ăn không quá ngọt vẫn có thể mắc bệnh. Ngược lại, người ăn nhiều đồ ngọt chưa chắc mắc bệnh nếu cơ thể kiểm soát đường huyết tốt.
Điều này giúp mẹ không tự trách mình. Việc cần làm là xét nghiệm đúng mốc và điều chỉnh chế độ ăn nếu có chẩn đoán. Kiểm soát đường huyết không có nghĩa là nhịn ăn. Mẹ cần ăn đúng loại, đúng lượng và chia bữa phù hợp.
Những yếu tố nguy cơ ngoài cân nặng
Dù mẹ gầy, nguy cơ vẫn tăng nếu từng bị đái tháo đường thai kỳ ở lần mang thai trước. Đây là yếu tố rất quan trọng. Lần mang thai sau cần báo bác sĩ từ đầu thai kỳ.
Tiền sử gia đình cũng cần được chú ý. Nếu bố, mẹ, anh chị em ruột mắc đái tháo đường, nguy cơ của mẹ cao hơn. RCOG liệt kê có cha mẹ hoặc anh chị em mắc đái tháo đường là yếu tố nguy cơ của đái tháo đường thai kỳ.
Mẹ từng sinh em bé to cũng cần tầm soát kỹ. RCOG nêu tiền sử sinh con nặng từ 4,5 kg trở lên là một yếu tố nguy cơ.
Tuổi mẹ cao hơn cũng làm nguy cơ tăng. Ngoài ra, hội chứng buồng trứng đa nang, ít vận động hoặc từng có rối loạn đường huyết cũng là các yếu tố cần báo với bác sĩ.
Người gầy có triệu chứng gì khi mắc bệnh không?
Phần lớn không có triệu chứng rõ. Đây là lý do bệnh dễ bị bỏ sót. Mẹ có thể vẫn ăn uống bình thường, tăng cân không nhiều và cảm thấy khỏe.
Một số mẹ có thể khát nhiều, tiểu nhiều, mệt mỏi hoặc nhìn mờ. Tuy nhiên, các dấu hiệu này không đặc hiệu. Thai kỳ bình thường cũng có thể gây mệt và đi tiểu nhiều.
Có trường hợp chỉ được nghi ngờ khi siêu âm thấy thai to hoặc đa ối. Nhưng không nên chờ đến lúc siêu âm có dấu hiệu. Xét nghiệm đúng mốc vẫn là cách an toàn hơn.
Vì vậy, người gầy vẫn cần tầm soát. Chẩn đoán dựa vào xét nghiệm máu, không dựa vào vóc dáng.
Đái tháo đường thai kỳ ở người gầy có nguy hiểm không?
Có thể nguy hiểm nếu không kiểm soát tốt. Mức nguy cơ phụ thuộc vào đường huyết cao bao nhiêu, kéo dài bao lâu và thai có bị ảnh hưởng không.
Khi đường huyết mẹ cao, glucose đi qua nhau thai sang thai. Thai nhi tăng tiết insulin. Insulin của thai làm tăng tích mỡ và có thể làm thai lớn nhanh.
RCOG lưu ý nếu đường huyết cao, thai có thể phát triển quá lớn. Điều này làm tăng khả năng khởi phát chuyển dạ, sinh mổ, biến chứng khi sinh và hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh.
Với mẹ, bệnh có thể làm tăng nguy cơ tiền sản giật, sinh mổ và đái tháo đường type 2 về sau. Vì vậy, dù mẹ gầy, bệnh vẫn cần được theo dõi nghiêm túc.
Chế độ dinh dưỡng
Người gầy càng không nên nhịn ăn hoặc cắt bỏ hoàn toàn tinh bột. Thai nhi vẫn cần năng lượng để phát triển. Mẹ cũng cần đủ dinh dưỡng để duy trì sức khỏe.
Mục tiêu là kiểm soát chất lượng và lượng carbohydrate. Mẹ nên hạn chế nước ngọt, bánh kẹo, trà sữa và nước ép trái cây nhiều đường. Nên ưu tiên tinh bột hấp thu chậm khi phù hợp.
Mẹ cần ăn đủ đạm, rau, chất béo tốt và vi chất. Nếu ăn quá ít, mẹ có thể mệt, sụt cân hoặc không đủ năng lượng. Điều này không có lợi cho thai kỳ.
Kế hoạch ăn uống nên được cá nhân hóa. Người gầy bị đái tháo đường thai kỳ cần kiểm soát đường huyết nhưng vẫn bảo đảm tăng cân thai kỳ phù hợp.
Chế độ vận động có cần thiết không?
Có, nếu không có chống chỉ định sản khoa. Vận động giúp cơ thể sử dụng glucose tốt hơn. Nó cũng cải thiện độ nhạy insulin.
Mẹ không cần tập nặng. Đi bộ nhẹ sau ăn là lựa chọn đơn giản. Một số mẹ có thể phù hợp với yoga bầu hoặc bơi nhẹ.
Nếu mẹ có ra máu, đau bụng, dọa sinh non, nhau tiền đạo hoặc bệnh lý sản khoa khác, cần hỏi bác sĩ trước khi tập. An toàn sản khoa luôn là ưu tiên đầu tiên.
Vận động ở đây không nhằm giảm cân. Mục tiêu là hỗ trợ kiểm soát đường huyết và duy trì sức khỏe.
Có cần dùng thuốc hoặc insulin không?
Có thể cần, nếu ăn uống và vận động không đủ kiểm soát đường huyết. Việc dùng thuốc không phụ thuộc vào mẹ gầy hay béo. Quyết định dựa trên chỉ số đường huyết.
Nếu đường huyết lúc đói hoặc sau ăn thường xuyên vượt mục tiêu, bác sĩ sẽ cân nhắc điều trị thêm. Insulin hoặc thuốc uống có thể được dùng tùy trường hợp và hướng dẫn của bác sĩ.
Mẹ không nên tự mua thuốc hạ đường huyết. Dùng sai có thể gây hạ đường huyết hoặc ảnh hưởng theo dõi thai kỳ.
Nếu cần dùng insulin, mẹ không nên quá lo. Điều đó chỉ có nghĩa cơ thể cần hỗ trợ thêm để giữ đường huyết trong ngưỡng an toàn.
Cần theo dõi thai như thế nào?
Mẹ cần tái khám đúng hẹn. Bác sĩ sẽ xem nhật ký đường huyết, cân nặng mẹ, huyết áp và các dấu hiệu thai kỳ. Siêu âm giúp đánh giá tăng trưởng thai và nước ối.
Có mẹ gầy nhưng thai vẫn lớn nhanh nếu đường huyết sau ăn cao. Cũng có mẹ cần theo dõi tăng cân để bảo đảm thai không chậm tăng trưởng. Vì vậy, kế hoạch phải cá nhân hóa.
Mẹ nên mang theo kết quả xét nghiệm và nhật ký đường huyết khi đi khám. Nhật ký nên ghi rõ giờ ăn, món ăn, thời điểm đo và chỉ số đường huyết.
Tại phòng khám Dr Tú y học bào thai, mẹ bầu có thể được đánh giá tăng trưởng thai, nước ối và dấu hiệu thai to trong bối cảnh đái tháo đường thai kỳ. Việc theo dõi thai cần đi cùng kiểm soát đường huyết.
Những điều mẹ bầu nên tránh
Không nên nghĩ người gầy thì không thể mắc đái tháo đường thai kỳ. Đây là hiểu lầm phổ biến. Cân nặng thấp không loại trừ bệnh.
Không nên bỏ xét nghiệm ở tuần 24–28. Bệnh thường không có triệu chứng rõ. Xét nghiệm máu mới giúp phát hiện chính xác.
Không nên nhịn ăn để làm đẹp chỉ số đường huyết. Nhịn ăn có thể làm mẹ mệt và thiếu năng lượng. Kiểm soát đúng là ăn hợp lý, không phải ăn quá ít.
Không nên tự uống thuốc, trà thảo dược hoặc thực phẩm chức năng hạ đường huyết. Thai kỳ cần thận trọng với mọi sản phẩm không được bác sĩ chỉ định.
Kết luận và khuyến nghị đi khám khi cần
Đái tháo đường thai kỳ có thể xảy ra ở người gầy. Nguyên nhân là thai kỳ làm tăng kháng insulin, và khả năng tiết insulin của mỗi người khác nhau. Ngoài cân nặng, bệnh còn liên quan đến di truyền, tuổi mẹ, tiền sử gia đình, tiền sử thai kỳ và một số bệnh nền.
Mẹ bầu gầy vẫn nên làm xét nghiệm tầm soát ở tuần 24–28. Nếu có tiền sử đái tháo đường thai kỳ, từng sinh con to, gia đình có người mắc đái tháo đường hoặc có rối loạn đường huyết trước đó, mẹ nên trao đổi với bác sĩ để được xét nghiệm sớm hơn.
Khi được chẩn đoán, mẹ cần kiểm soát đường huyết nhưng không nên ăn kiêng cực đoan. Khám đúng hẹn, ăn uống phù hợp, vận động an toàn và siêu âm theo dõi tăng trưởng thai giúp giảm nguy cơ cho cả mẹ và bé.
Với hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực sản phụ khoa và y học bào thai. Điều quan trọng nhất mà Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú luôn theo đuổi là giúp thai phụ hiểu đúng bản chất sàng lọc, bám sát mốc thời gian của thai kỳ, và đi từng bước chắc chắn.
Các mẹ tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
FAQ: Đái tháo đường thai kỳ có thể xảy ra ở người gầy không?
GDM là tình trạng thường gặp và có thể quản lý tốt nếu phát hiện, theo dõi và điều trị đúng. Thai phụ không nên tự kết luận từ một chỉ số riêng lẻ mà cần trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn phù hợp.
