Khảo sát thể chai thai nhi như thế nào trên siêu âm là câu hỏi rất quan trọng khi phiếu siêu âm ghi nghi ngờ bất thường não giữa, không thấy khoang vách ngăn trong suốt hoặc có giãn não thất. Thể chai là bó sợi thần kinh lớn nhất nối hai bán cầu đại não. Đây là cấu trúc không nên đánh giá qua loa bằng một hình cắt bất kỳ. Muốn đọc đúng, bác sĩ phải chọn đúng tuổi thai, đúng mặt cắt và đúng các dấu hiệu đi kèm. Hiểu quy trình này giúp thai phụ bớt hoang mang khi nhận kết quả nghi ngờ bất thường thể chai.
Thể chai thai nhi là gì và vì sao phải khảo sát kỹ trên siêu âm
Thể chai là bó sợi thần kinh lớn nhất nối hai bán cầu não. Cấu trúc này giúp hai bên não trao đổi thông tin với nhau. Nó liên quan đến vận động, cảm giác, phối hợp thị giác và nhiều chức năng nhận thức.
Trong thai kỳ, thể chai là một dấu mốc quan trọng của sự phát triển não giữa. Nếu thể chai bất thường, bác sĩ không chỉ nghĩ đến một cấu trúc thiếu hụt đơn lẻ. Bác sĩ còn phải tìm các bất thường khác của não, tim, mặt, tăng trưởng và di truyền.
Vì vậy, khảo sát thể chai không phải là bước phụ. Đây là phần rất quan trọng trong đánh giá thần kinh thai.
Khảo sát thể chai thai nhi như thế nào trên siêu âm là đúng
Muốn khảo sát thể chai đúng, trước hết phải hiểu một điều cơ bản. Thể chai không được đánh giá tốt nhất ở mặt cắt ngang thường quy. Cấu trúc này được nhìn rõ nhất ở mặt phẳng giữa của não thai.
Nói đơn giản, nếu chỉ nhìn vài mặt cắt cơ bản qua bụng, bác sĩ có thể nghi ngờ. Nhưng để kết luận chính xác, thường cần khảo sát thần kinh thai chuyên sâu hơn. Khi đó, bác sĩ sẽ thêm các mặt cắt dọc giữa và mặt cắt vành.
Đây là lý do vì sao một phiếu siêu âm ban đầu chỉ ghi nghi ngờ bất thường thể chai. Kết luận cuối cùng thường cần khảo sát kỹ hơn.
Những mặt cắt siêu âm nào dùng để khảo sát thể chai
Trong siêu âm thai cơ bản, não thai thường được đánh giá qua ba mặt cắt trục. Đó là mặt phẳng xuyên đồi thị, xuyên não thất và xuyên tiểu não. Các mặt cắt này rất hữu ích để sàng lọc.
Tuy nhiên, với thể chai, mặt cắt quan trọng nhất là mặt phẳng giữa dọc. Ở mặt cắt này, bác sĩ có thể nhìn trực tiếp hình dạng và chiều dài của thể chai. Đồng thời, bác sĩ cũng đánh giá được khoang vách ngăn trong suốt, hồi đai và vùng não giữa.
Nếu chỉ dựa vào mặt cắt ngang, nguy cơ bỏ sót hoặc nghi ngờ quá mức sẽ tăng lên. Vì vậy, khi cần khảo sát thể chai, mặt cắt giữa là bắt buộc.
Thể chai được nhìn thấy rõ từ tuần bao nhiêu
Đây là điểm rất quan trọng khi đọc kết quả. Thể chai có thể được nhìn thấy trên siêu âm từ khoảng tuần 18 đến 20. Hình dạng hoàn chỉnh đạt được vào khoảng tuần 20.
Điều đó có nghĩa là trước mốc này, việc không thấy rõ thể chai chưa đủ để kết luận bất thường. Tuổi thai quá sớm có thể làm hình ảnh chưa rõ. Đó là giới hạn của thời điểm, không phải lúc nào cũng là bệnh lý.
Ngược lại, nếu thai đã qua tuần 20 mà thể chai vẫn không được nhìn thấy rõ, bác sĩ cần đánh giá chuyên sâu hơn. Khi đó, giá trị của dấu hiệu nghi ngờ sẽ cao hơn nhiều.
Hình ảnh bình thường của thể chai trên siêu âm ra sao
Trên mặt cắt giữa, thể chai là một cấu trúc giảm âm nằm phía trên khoang vách ngăn trong suốt. Phía trên thể chai là hồi đai. Khi dùng Doppler màu, bác sĩ có thể thấy động mạch quanh thể chai chạy theo bờ trên.
Thể chai bình thường gồm ba phần chính. Đó là mỏm, thân và đuôi. Cấu trúc này kéo dài ra phía sau đến vùng bể tứ giác.
Trong thực hành, bác sĩ không chỉ hỏi có hay không có thể chai. Bác sĩ còn nhìn chiều dài, độ liên tục, độ dày và hình dạng toàn bộ cấu trúc. Chính vì vậy, khảo sát thể chai là một đánh giá hình thái đầy đủ, không phải chỉ là một cái nhìn thoáng qua.
Dấu hiệu nào khiến bác sĩ nghi ngờ bất thường thể chai
Trong sàng lọc quý hai, có hai dấu hiệu rất quan trọng. Dấu hiệu thứ nhất là không thấy khoang vách ngăn trong suốt. Dấu hiệu thứ hai là giãn não thất bên.
Đây là hai tín hiệu khiến bác sĩ phải nghĩ đến bất thường thể chai. Nhưng chúng không thay thế cho chẩn đoán. Chúng chỉ là điểm khởi đầu để chuyển sang khảo sát thần kinh thai chuyên sâu.
Ngoài ra, ở một số trường hợp, bác sĩ còn chú ý đến hình dạng não thất, vị trí liềm não và sự sắp xếp của các cấu trúc đường giữa. Khi nhiều dấu hiệu cùng xuất hiện, mức độ nghi ngờ sẽ tăng lên.
Không thấy khoang vách ngăn trong suốt có nghĩa gì
Khoang vách ngăn trong suốt nằm giữa hai sừng trán của não thất bên, bên dưới phần trước của thể chai. Trong giai đoạn từ tuần 18 đến 37, cấu trúc này thường phải nhìn thấy được trên siêu âm.
Nếu không thấy khoang vách ngăn trong suốt trong giai đoạn này, bác sĩ cần đánh giá kỹ thể chai. Tuy nhiên, không thấy khoang vách ngăn trong suốt không đồng nghĩa chắc chắn với bất sản thể chai. Nó còn có thể gặp trong nhiều bất thường khác của não giữa.
Vì vậy, khi phiếu siêu âm ghi không thấy khoang vách ngăn trong suốt, điều đúng nhất là tiếp tục khảo sát chi tiết não thai. Không nên tự suy diễn ngay một chẩn đoán nặng.
Bác sĩ chẩn đoán bất sản thể chai trên siêu âm bằng cách nào
Bác sĩ dùng cả dấu hiệu trực tiếp và gián tiếp. Dấu hiệu trực tiếp là không thấy thể chai ở mặt cắt giữa. Đồng thời, khoang vách ngăn trong suốt cũng không hiện diện.
Sau tuần 25, có thể xuất hiện thêm các dấu hiệu hỗ trợ. Ví dụ, hồi đai không thấy rõ và các rãnh não có hướng tỏa ra như tia. Đây là hình ảnh gợi ý bất thường đường giữa rõ hơn.
Doppler màu cũng rất hữu ích. Nếu không thấy động mạch quanh thể chai bình thường, mức độ nghi ngờ sẽ tăng lên. Tuy nhiên, mọi dấu hiệu đều cần được đặt trong bối cảnh tuổi thai và chất lượng khảo sát.
Những dấu hiệu gián tiếp nào giúp nhận ra bất thường thể chai
Ngoài mặt cắt giữa, bác sĩ còn nhìn các dấu hiệu gián tiếp ở mặt cắt ngang và vành. Ở mặt cắt trục, sừng trán có thể hẹp và lệch sang hai bên. Tâm nhĩ và sừng chẩm có thể giãn nhẹ, tạo hình giọt nước.
Ở mặt cắt vành, các não thất bên có thể tách xa nhau và dựng đứng hơn bình thường. Tâm thất ba có thể giãn rộng. Liềm não có thể kéo dài bất thường giữa hai não thất.
Các dấu hiệu này không dùng riêng lẻ để kết luận. Nhưng khi ghép lại, chúng giúp bác sĩ nhận ra cấu trúc đường giữa đang phát triển không bình thường. Đây là lý do vì sao khảo sát thể chai luôn cần nhìn toàn bộ não thai.
Bất thường thể chai có những dạng nào trên siêu âm
Bất thường thể chai không chỉ có một dạng duy nhất. Dạng nặng nhất là bất sản hoàn toàn, tức là hoàn toàn không có thể chai. Ngoài ra còn có bất sản một phần, khi chỉ thiếu một số đoạn.
Một số trường hợp có thể chai mỏng. Tức là chiều dài vẫn có, nhưng thân thể chai nhỏ hơn bình thường. Ngược lại, cũng có trường hợp thể chai dày hơn bình thường, dù hiếm gặp hơn.
Mỗi dạng có độ khó chẩn đoán khác nhau. Bất sản một phần thường khó hơn nhiều. Lý do là khoang vách ngăn trong suốt vẫn có thể còn hiện diện. Khi đó, bác sĩ phải nhìn kỹ chiều dài và hình dạng thật sự của thể chai.
Khi nào cần siêu âm thần kinh thai chuyên sâu
Siêu âm thần kinh thai chuyên sâu nên được cân nhắc khi có một trong các tình huống sau. Không thấy khoang vách ngăn trong suốt. Có giãn não thất. Nghi ngờ bất thường đường giữa. Hoặc hình ảnh não thai không rõ trên khảo sát cơ bản.
Ở khảo sát chuyên sâu, bác sĩ sẽ dùng thêm nhiều cửa sổ quan sát. Có thể kết hợp siêu âm qua âm đạo nếu tư thế thai thuận lợi. Doppler màu và siêu âm ba chiều cũng có thể hữu ích trong một số ca.
Mục tiêu không chỉ là xác nhận thể chai có hay không. Mục tiêu lớn hơn là tìm xem có kèm bất thường vỏ não, hố sau, não giữa hay các dị tật khác không.
MRI có vai trò gì
MRI không thay thế siêu âm. Nhưng MRI rất hữu ích khi siêu âm chưa mô tả đầy đủ hoặc còn nghi ngờ. Giá trị lớn nhất của MRI là đánh giá thêm nhu mô não và các bất thường liên quan.
MRI thường hữu ích nhất sau tuần 20. Trong nghi ngờ bất thường thể chai, MRI có thể phát hiện thêm rối loạn vỏ não, bất thường di trú neuron hoặc tổn thương hố sau. Khi đó, trường hợp này không còn được xem là đơn độc nữa.
Điểm cần nhớ là MRI không làm bệnh nặng hơn. MRI chỉ giúp nhìn đầy đủ hơn bức tranh tổn thương của não thai.
Nếu phiếu siêu âm ghi nghi ngờ bất thường thể chai thì nên hỏi gì
Thay vì chỉ hỏi có nguy hiểm không, thai phụ nên hỏi đúng trọng tâm. Trước hết, cần hỏi tuổi thai hiện tại. Sau đó, hỏi xem có nhìn thấy khoang vách ngăn trong suốt hay không.
Câu hỏi tiếp theo là có giãn não thất không. Có cần siêu âm thần kinh thai chuyên sâu không. Có cần MRI không. Và bác sĩ đang nghi bất sản hoàn toàn, bất sản một phần hay chỉ là hình ảnh chưa rõ.
Những câu hỏi này giúp quá trình tư vấn cụ thể hơn nhiều. Nó cũng giúp thai phụ hiểu rằng nghi ngờ bất thường thể chai là một quá trình đánh giá, không phải kết luận ngay từ dòng đầu tiên của phiếu siêu âm.
Khảo sát thể chai đúng giúp tránh sai lầm gì
Sai lầm thường gặp nhất là đánh giá quá sớm. Nếu tuổi thai còn nhỏ, thể chai có thể chưa hiện rõ. Khi đó, kết luận vội dễ làm gia đình hoang mang không cần thiết.
Sai lầm thứ hai là chỉ nhìn mặt cắt ngang. Thể chai là cấu trúc cần mặt cắt giữa để đánh giá trực tiếp. Thiếu mặt cắt này, bác sĩ dễ chỉ dừng ở mức nghi ngờ.
Sai lầm thứ ba là nhìn riêng thể chai mà bỏ qua phần còn lại của não. Tiên lượng của thai không chỉ phụ thuộc vào thể chai. Nó còn phụ thuộc việc có bất thường kèm theo hay không. Vì vậy, khảo sát đúng là phải nhìn cả bối cảnh giải phẫu thần kinh.
Kết luận
Khảo sát thể chai thai nhi như thế nào trên siêu âm là một câu hỏi rất quan trọng trong thực hành thai kỳ. Muốn đánh giá đúng, bác sĩ phải chọn đúng tuổi thai, dùng đúng mặt cắt giữa và tìm cả dấu hiệu trực tiếp lẫn gián tiếp. Không thấy thể chai trên một hình cắt đơn lẻ chưa đủ để kết luận. Nhưng nếu đã qua mốc thích hợp mà vẫn có dấu hiệu nghi ngờ, thai phụ cần được khảo sát thần kinh thai chuyên sâu.
Khi phiếu siêu âm ghi nghi ngờ bất thường thể chai, điều quan trọng nhất là không tự kết luận nặng nhẹ ngay. Nên đi khám tại cơ sở có kinh nghiệm về siêu âm thần kinh thai để được đánh giá lại đầy đủ, xác định có phải bất thường thật sự hay không, và xem trường hợp đó có đơn độc hay đi kèm tổn thương khác.
Tìm hiểu thêm tại đây
