Giãn não thất là dấu hiệu siêu âm quan trọng. Nó có thể liên quan đến nhiều bệnh lý thần kinh thai nhi. Một nguyên nhân cần lưu ý là nhiễm ký sinh trùng Toxoplasma. Khi gặp hình ảnh này, bác sĩ phải đặt câu hỏi về toxoplasmosis giãn não thất. Việc nhận diện đúng giúp định hướng chẩn đoán và theo dõi chính xác hơn.
Toxoplasmosis là bệnh gì trong thai kỳ?
Toxoplasmosis là bệnh do ký sinh trùng Toxoplasma gondii gây ra. Nguồn lây thường gặp là thịt chưa nấu chín hoặc tiếp xúc với phân mèo.
Phần lớn mẹ bầu nhiễm bệnh không có triệu chứng rõ. Một số ít có biểu hiện nhẹ như sốt, mệt, nổi hạch. Tuy nhiên, ký sinh trùng có thể đi qua nhau thai.
Khi vào thai nhi, chúng tấn công trực tiếp hệ thần kinh trung ương. Đây là lý do bệnh có thể gây hậu quả nặng nề.
Toxoplasmosis giãn não thất hình thành như thế nào?
Trong nhóm nhiễm trùng bào thai, Toxoplasma có xu hướng tấn công mô não. Ký sinh trùng gây viêm và hoại tử tế bào thần kinh.
Hậu quả là rối loạn lưu thông dịch não tủy. Khi dịch không thoát được, não thất giãn ra.
Tam chứng kinh điển gồm
Giãn não thất
Vôi hóa nội sọ
Viêm võng mạc
Giãn não thất thường là dấu hiệu dễ thấy nhất trên siêu âm.
Khi nào cần nghĩ tới toxoplasmosis giãn não thất trên siêu âm?
Xem bài viết(mở trong cửa sổ mới)
Câu hỏi này rất quan trọng trong thực hành lâm sàng.
Khi phát hiện giãn não thất, bác sĩ không dừng lại ở đo kích thước. Cần tìm nguyên nhân phía sau.
Nên nghĩ tới toxoplasmosis giãn não thất khi có các yếu tố sau
Giãn não thất kèm vôi hóa nội sọ
Não thất giãn tiến triển nhanh
Có dấu hiệu teo não hoặc bất thường cấu trúc não
Thai chậm phát triển trong tử cung
Ngoài ra, yếu tố từ mẹ cũng rất quan trọng
Nuôi mèo hoặc tiếp xúc với mèo
Ăn thịt tái, rau sống
Không rõ tiền sử miễn dịch
Nếu có cả yếu tố siêu âm và yếu tố nguy cơ, khả năng nhiễm trùng tăng lên rõ.
Chẩn đoán toxoplasmosis giãn não thất theo chuẩn y khoa
Chẩn đoán cần phối hợp nhiều bước. Không thể dựa vào siêu âm đơn thuần.
Xét nghiệm máu mẹ
Đầu tiên là xét nghiệm IgM và IgG
IgM dương tính gợi ý nhiễm gần đây
IgG giúp đánh giá miễn dịch
Tuy nhiên, xét nghiệm này chưa đủ để kết luận thai nhi nhiễm.
Siêu âm thần kinh thai chuyên sâu
Bác sĩ sẽ khảo sát chi tiết não thai
Tìm các dấu hiệu như vôi hóa, bất đối xứng não thất, teo não
Đây là bước định hướng quan trọng.
Chọc ối làm PCR
Nếu nghi ngờ cao, chọc ối là cần thiết
Mẫu nước ối được xét nghiệm PCR tìm DNA Toxoplasma
Đây là tiêu chuẩn xác định thai nhi có nhiễm hay không
Các khuyến cáo từ ACOG, RCOG, ISUOG đều đồng thuận với quy trình này
Diễn tiến bệnh phụ thuộc vào thời điểm nhiễm
Thời điểm nhiễm quyết định mức độ nặng
Nhiễm sớm ít lây nhưng tổn thương nặng
Nhiễm muộn dễ lây hơn nhưng nhẹ hơn
Trong 3 tháng đầu, tổn thương não thường nghiêm trọng
Có thể dẫn đến thai lưu hoặc di chứng nặng sau sinh
Hướng xử trí khi nghi ngờ toxoplasmosis giãn não thất
Khi phát hiện giãn não thất, điều quan trọng là không vội kết luận
Cần làm theo trình tự
Đánh giá lại siêu âm tại cơ sở chuyên sâu
Làm xét nghiệm huyết thanh mẹ
Cân nhắc chọc ối nếu nghi ngờ cao
Nếu xác định nhiễm, điều trị kháng sinh đặc hiệu có thể được chỉ định
Mục tiêu là giảm lây truyền và hạn chế tổn thương
Việc theo dõi phải liên tục theo từng mốc thai kỳ
Sau sinh trẻ bị ảnh hưởng như thế nào?
Trẻ nhiễm toxoplasmosis bẩm sinh có thể có nhiều mức độ khác nhau
Một số trẻ không có triệu chứng ngay sau sinh
Nhưng có thể xuất hiện muộn với vấn đề thị lực hoặc thần kinh
Với trường hợp giãn não thất nặng, có thể cần đặt shunt dẫn lưu
Can thiệp sớm giúp cải thiện chức năng vận động và nhận thức
Theo dõi sau sinh là bắt buộc và kéo dài nhiều năm
Có phải mọi giãn não thất đều do toxoplasmosis?
Câu trả lời là không
Giãn não thất có nhiều nguyên nhân
Bất thường cấu trúc não
Rối loạn nhiễm sắc thể
Nhiễm trùng khác như CMV
Toxoplasmosis chỉ là một trong các nguyên nhân
Do đó cần đánh giá toàn diện, không suy đoán đơn lẻ
Kết luận và khuyến nghị
Toxoplasmosis giãn não thất là tình huống cần được nghĩ tới khi siêu âm có bất thường thần kinh. Việc nhận diện sớm giúp định hướng chẩn đoán chính xác hơn.
Nếu phát hiện giãn não thất, bước quan trọng nhất là đánh giá lại có hệ thống. Không nên dừng ở một kết luận đơn giản.
Thai phụ nên mang toàn bộ kết quả siêu âm và xét nghiệm trước đó để được xem xét lại. Việc siêu âm chuyên sâu và tư vấn theo y học bào thai giúp làm rõ nguyên nhân.
Với hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực sản phụ khoa và y học bào thai. Điều quan trọng nhất mà Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú luôn theo đuổi là giúp thai phụ hiểu đúng bản chất sàng lọc, bám sát mốc thời gian của thai kỳ, và đi từng bước chắc chắn.
Các mẹ tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
