Khi siêu âm ghi nhận giãn não thất thai nhi, nhiều mẹ bầu lo lắng em bé có bất thường não nặng. Thực tế, giãn não thất có nhiều mức độ và nhiều nguyên nhân. Một số trường hợp là đơn độc. Một số trường hợp có thể gợi ý bất thường vỏ não thai nhi hoặc bất thường hệ thần kinh trung ương đi kèm. Điều quan trọng là không kết luận vội từ một chỉ số duy nhất.
Tổng quan: Giãn não thất thai nhi là gì?
Não thất là khoang chứa dịch não tủy nằm trong não. Trên siêu âm thai, bác sĩ thường đo não thất bên, đặc biệt là vùng ngã ba não thất. Khi đường kính não thất bên từ 10 mm trở lên, thai được xem là có giãn não thất. Giãn não thất thường được chia thành nhẹ, trung bình và nặng. Cách phân loại thường dùng là 10–12 mm, 13–15 mm và trên 15 mm.
Giãn não thất không phải là một bệnh duy nhất. Đây là một dấu hiệu hình ảnh. Nó có thể xuất hiện đơn độc, nhưng cũng có thể đi kèm bất thường nhiễm sắc thể, nhiễm trùng bẩm sinh, xuất huyết não, bất thường thể trai, bất thường tiểu não hoặc rối loạn phát triển vỏ não. Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là não thất giãn bao nhiêu. Câu hỏi quan trọng hơn là giãn não thất có đơn độc hay không.
Giãn não thất gợi ý bất thường vỏ não thai nhi không?
Có thể, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Giãn não thất gợi ý bất thường vỏ não thai nhi khi nó đi kèm các dấu hiệu bất thường khác của não. Ví dụ, vỏ não quá nhẵn so với tuổi thai, rãnh não phát triển chậm, rãnh Sylvius bất thường, đầu nhỏ, bất thường thể trai hoặc cấu trúc não không đối xứng.
Vỏ não thai nhi hình thành qua quá trình tăng sinh, di cư và sắp xếp tế bào thần kinh. Nếu quá trình này bị rối loạn, thai có thể có não nhẵn, đa hồi não nhỏ, lạc chỗ chất xám hoặc chẻ não. Một số bất thường này có thể đi kèm giãn não thất. MRI thai nhi có thể phát hiện các bất thường vỏ não tốt hơn siêu âm trong một số trường hợp, đặc biệt ở tuổi thai lớn hơn.
Khi nào giãn não thất ít đáng lo hơn?
Giãn não thất thường ít đáng lo hơn khi mức độ nhẹ, ổn định và không có bất thường đi kèm. Ví dụ, não thất bên 10–12 mm, chu vi đầu bình thường, cấu trúc não còn lại bình thường, không có bất thường hình thái khác và xét nghiệm sàng lọc nguy cơ thấp. Dù vậy, mẹ vẫn cần được theo dõi lại.
Không nên gọi một trường hợp là “đơn độc” quá sớm. Có những bất thường vỏ não chỉ rõ hơn khi thai lớn. Một số rãnh não chưa thể đánh giá tốt ở tuần 20–22. Vì vậy, siêu âm lại theo hẹn là cần thiết. Nếu não thất giảm dần hoặc ổn định, tiên lượng thường tốt hơn. Nếu não thất tăng nhanh, cần đánh giá lại toàn diện.
Khi nào giãn não thất đáng lo hơn?
Giãn não thất đáng lo hơn khi đường kính não thất tăng dần, ở mức trung bình hoặc nặng, hoặc xuất hiện hai bên. Nguy cơ cũng cao hơn nếu có thêm đầu nhỏ, bất thường thể trai, bất thường tiểu não, vôi hóa não, nang não, xuất huyết não hoặc bất thường các cơ quan khác.
Giãn não thất nặng thường có tỷ lệ bất thường đi kèm cao hơn so với giãn nhẹ. Các nghiên cứu tổng quan ghi nhận dị tật phối hợp thường gặp hơn khi não thất giãn trên 15 mm. Với giãn não thất nhẹ, tiên lượng tốt hơn nếu thực sự đơn độc. Tuy nhiên, vẫn cần khảo sát kỹ để không bỏ sót bất thường não kín đáo.
Giãn não thất liên quan đến những bất thường vỏ não nào?
Một số bất thường vỏ não có thể đi kèm giãn não thất. Não nhẵn là tình trạng vỏ não ít rãnh hoặc gần như nhẵn. Đa hồi não nhỏ là tình trạng có nhiều hồi não nhỏ, nông và không đều. Chẻ não là khe bất thường trong nhu mô não, có thể thông từ não thất ra bề mặt vỏ não. Lạc chỗ chất xám là tình trạng tế bào thần kinh không di cư đến đúng vị trí.
Không phải trường hợp nào cũng thấy rõ trên siêu âm thường quy. Một số dấu hiệu chỉ được gợi ý qua hình thái não thất, sự bất thường của rãnh Sylvius, độ nhẵn của bề mặt não hoặc sự mất cân xứng hai bán cầu. Vì vậy, khi giãn não thất không đơn độc, mẹ nên được đánh giá bởi bác sĩ có kinh nghiệm về thần kinh thai nhi.
Chẩn đoán cần làm gì?
Bước đầu tiên là siêu âm thần kinh thai nhi chuyên sâu. Bác sĩ cần đo chính xác não thất bên, đánh giá hai bên não, chu vi đầu, thể trai, tiểu não, hố sau và hình thái vỏ não. Việc đo cần đúng mặt cắt. Một sai lệch nhỏ về kỹ thuật có thể làm thay đổi kết luận.
MRI thai nhi được cân nhắc khi giãn não thất trung bình, nặng, tiến triển hoặc có nghi ngờ bất thường não đi kèm. MRI giúp khảo sát vỏ não, chất trắng, thể trai, tiểu não và các tổn thương khó thấy trên siêu âm. Nếu nghi ngờ nguyên nhân di truyền hoặc nhiễm trùng, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm di truyền, CMV hoặc các tác nhân nhiễm trùng khác.
Tiên lượng phụ thuộc vào điều gì?
Tiên lượng phụ thuộc vào mức độ giãn não thất, diễn tiến theo thời gian và các bất thường đi kèm. Một thai có não thất 10–11 mm, ổn định và không có dấu hiệu khác sẽ rất khác một thai có não thất 16 mm, tăng dần và kèm bất thường vỏ não.
Nguyên nhân cũng rất quan trọng. Giãn não thất do tắc nghẽn dịch não tủy, nhiễm trùng bẩm sinh, bất thường nhiễm sắc thể hoặc rối loạn phát triển vỏ não sẽ có tiên lượng khác nhau. Vì vậy, không nên hỏi tiên lượng chỉ dựa trên con số mm. Cần đọc toàn bộ bức tranh của não thai và thai kỳ.
Mẹ bầu cần làm gì khi được báo giãn não thất?
Mẹ nên giữ lại toàn bộ phiếu siêu âm, hình ảnh, video và các xét nghiệm đã có. Cần ghi rõ tuổi thai tại thời điểm đo. Đây là thông tin rất quan trọng. Một chỉ số não thất không thể tách khỏi tuổi thai và bối cảnh hình thái học.
Mẹ không nên tự kết luận thai có bất thường nặng chỉ vì nghe từ “giãn não thất”. Nhưng mẹ cũng không nên bỏ qua. Việc cần làm là khám chuyên sâu Y học bào thai. Bác sĩ sẽ xác định giãn não thất có thật không, mức độ nào, có tiến triển không và có dấu hiệu bất thường vỏ não hay không.
Câu hỏi mẹ bầu hay hỏi
Giãn não thất 10 mm có nguy hiểm không?
Não thất 10 mm là ngưỡng bắt đầu được gọi là giãn. Nếu chỉ 10 mm, không tăng thêm và không có bất thường khác, tiên lượng thường tốt hơn. Tuy nhiên, mẹ vẫn cần siêu âm chuyên sâu và theo dõi lại theo hẹn.
Giãn não thất có phải là não úng thủy không?
Không phải lúc nào cũng vậy. Giãn não thất là mô tả hình ảnh não thất rộng. Não úng thủy thường liên quan đến tăng áp lực hoặc rối loạn lưu thông dịch não tủy. Cần đánh giá thêm nguyên nhân, mức độ và diễn tiến.
Giãn não thất có tự hết không?
Một số trường hợp giãn nhẹ có thể ổn định hoặc giảm dần. Tuy nhiên, không thể dự đoán chỉ từ một lần đo. Mẹ cần theo dõi lại để xem não thất tăng, giảm hay giữ nguyên.
Giãn não thất có cần chọc ối không?
Không phải trường hợp nào cũng cần chọc ối. Nếu giãn não thất đơn độc, nhẹ và các xét nghiệm trước đó nguy cơ thấp, bác sĩ sẽ cân nhắc theo từng tình huống. Nếu có bất thường đi kèm, xét nghiệm di truyền thường cần được thảo luận kỹ hơn.
Khi nào cần khám chuyên sâu tại Dr Tú Y học bào thai?
Mẹ nên khám chuyên sâu khi não thất bên từ 10 mm trở lên, đặc biệt nếu chỉ số tăng dần qua các lần siêu âm. Mẹ cũng nên đi khám khi giãn não thất kèm đầu nhỏ, bất thường thể trai, bất thường tiểu não, rãnh Sylvius bất thường, vỏ não quá nhẵn, vôi hóa não hoặc nghi ngờ nhiễm trùng bẩm sinh.
Tại Dr Tú Y học bào thai, việc đánh giá không dừng ở con số não thất bao nhiêu mm. Điều quan trọng là xác định đây là giãn não thất đơn độc, hay là một phần của bất thường não phức tạp hơn. Khi hiểu đúng bản chất, gia đình sẽ có hướng theo dõi và quyết định phù hợp hơn.
Kết luận
Giãn não thất có thể gợi ý bất thường vỏ não thai nhi, nhưng không phải mọi trường hợp đều như vậy. Đây là một dấu hiệu cần được đặt trong toàn bộ bối cảnh của não thai. Mức độ giãn, tuổi thai, diễn tiến, hình thái vỏ não và các bất thường đi kèm đều có giá trị quan trọng.
Nếu kết quả siêu âm ghi nhận giãn não thất, mẹ không nên hoảng sợ. Nhưng mẹ cũng không nên chủ quan. Khám chuyên sâu Y học bào thai, siêu âm thần kinh thai nhi, MRI thai và xét nghiệm phù hợp sẽ giúp đánh giá đúng hơn.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.
Các mẹ tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
