Rãnh Sylvius là một mốc quan trọng khi đánh giá sự phát triển vỏ não thai nhi. Khi kết quả ghi Rãnh Sylvius bất thường trên siêu âm, nhiều mẹ bầu lo lắng thai có bệnh lý não nặng. Thực tế, dấu hiệu này không phải lúc nào cũng là chẩn đoán cuối cùng. Tuy nhiên, nó cần được đánh giá nghiêm túc vì có thể liên quan đến bất thường vỏ não. Bài viết dưới đây của Dr Tú Y học bào thai giúp mẹ hiểu rõ rãnh Sylvius là gì, khi nào gọi là bất thường và cần làm gì tiếp theo.
Rãnh Sylvius là gì?
Rãnh Sylvius, còn gọi là khe Sylvius, là một rãnh lớn trên bề mặt bán cầu não. Rãnh này nằm giữa thùy trán, thùy đỉnh và thùy thái dương.
Trong thai kỳ, rãnh Sylvius không xuất hiện hoàn chỉnh ngay từ đầu. Nó hình thành và thay đổi dần theo tuổi thai. Vì vậy, bác sĩ cần đánh giá rãnh này theo từng mốc phát triển.
Rãnh Sylvius có giá trị vì nó phản ánh sự trưởng thành của vỏ não. Nếu rãnh phát triển chậm hoặc có hình thái không phù hợp tuổi thai, bác sĩ sẽ nghĩ đến nguy cơ bất thường vỏ não.
Một nghiên cứu trên Ultrasound in Obstetrics & Gynecology năm 2022 ghi nhận bất thường rãnh Sylvius có thể gặp trong phần lớn các trường hợp dị dạng phát triển vỏ não. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh việc đánh giá rãnh Sylvius hai bên trong siêu âm thai.
Rãnh Sylvius phát triển như thế nào trong thai kỳ?
Sự phát triển của rãnh Sylvius là một quá trình động. Ở tuổi thai nhỏ, rãnh còn nông và mở rộng. Khi thai lớn hơn, rãnh sâu dần và được các vùng não xung quanh che phủ nhiều hơn.
Quá trình này gọi là sự cuộn nắp. Đây là dấu hiệu quan trọng của trưởng thành vỏ não. Nếu quá trình cuộn nắp chậm, rãnh Sylvius có thể nhìn rộng, phẳng hoặc nông hơn bình thường.
Điều quan trọng là không đánh giá rãnh Sylvius tách khỏi tuổi thai. Một hình ảnh có thể bình thường ở tuần nhỏ nhưng bất thường ở tuần lớn hơn. Vì vậy, tuổi thai chính xác là yếu tố bắt buộc.
ISUOG khuyến cáo siêu âm thần kinh thai chuyên sâu khi thai có nguy cơ hoặc có dấu hiệu nghi ngờ bất thường hệ thần kinh trung ương. Khảo sát này dùng thêm các mặt cắt chẩn đoán ngoài siêu âm sàng lọc cơ bản.
Rãnh Sylvius bất thường trên siêu âm nghĩa là gì?
Rãnh Sylvius bất thường trên siêu âm nghĩa là hình thái rãnh không phù hợp với tuổi thai. Rãnh có thể quá nông, quá mở, quá phẳng hoặc phát triển chậm hơn dự kiến.
Đây là một dấu hiệu hình ảnh. Nó không phải là tên một bệnh cụ thể. Khi thấy dấu hiệu này, bác sĩ cần khảo sát toàn bộ não thai để tìm nguyên nhân.
Rãnh Sylvius bất thường có thể là dấu hiệu sớm của bất thường vỏ não. Nó cũng có thể xuất hiện trong một số tình trạng khác như giãn não thất, tổn thương nhu mô não hoặc nhiễm trùng bào thai.
Vì vậy, cách hiểu đúng là: rãnh Sylvius bất thường cần đánh giá thêm. Không nên kết luận thai bị bệnh nặng chỉ từ một dòng trên phiếu siêu âm.
Vì sao rãnh Sylvius bất thường liên quan đến bất thường vỏ não?
Vỏ não hình thành qua nhiều giai đoạn. Tế bào thần kinh được tạo ra, di chuyển đến đúng vị trí, sau đó tổ chức thành các lớp và nếp gấp. Nếu một giai đoạn bị lỗi, rãnh não có thể phát triển bất thường.
Rãnh Sylvius là một trong các rãnh được theo dõi nhiều khi đánh giá vỏ não. Nếu rãnh này chậm phát triển, bác sĩ sẽ kiểm tra thêm các rãnh khác. Ví dụ rãnh đỉnh chẩm, rãnh cựa và rãnh đai.
Bất thường vỏ não có thể gồm não phẳng, đa hồi não nhỏ, nứt não hoặc lạc chỗ chất xám. Các bệnh này có tiên lượng khác nhau. Vì vậy, cần xác định đúng loại tổn thương.
FMF mô tả trong lissencephaly, bề mặt não có thể trơn, thiếu hồi não và rãnh não. Nghi ngờ thường rõ hơn sau 24 tuần, khi rãnh Sylvian hoặc rãnh đỉnh chẩm có thể phẳng và khoang dưới nhện tăng.
Các dấu hiệu đi kèm cần chú ý trên siêu âm
Rãnh Sylvius bất thường cần được đọc cùng các dấu hiệu khác. Nếu chỉ có một dấu hiệu đơn lẻ, bác sĩ thường cần theo dõi lại. Nếu có nhiều dấu hiệu, nguy cơ sẽ cao hơn.
Dấu hiệu quan trọng đầu tiên là giãn não thất. Não thất từ 10 mm trở lên cần được khảo sát kỹ. Giãn não thất kèm rãnh Sylvius bất thường có thể gợi ý tổn thương não phức tạp hơn.
Dấu hiệu thứ hai là bề mặt não trơn. Nếu thai đã đủ tuổi để có rãnh não rõ nhưng bề mặt não vẫn trơn, cần nghĩ đến não phẳng.
Dấu hiệu thứ ba là đầu nhỏ hoặc khoang dưới nhện rộng. Đây có thể là dấu hiệu liên quan đến rối loạn phát triển não hoặc tổn thương não trong tử cung.
Dấu hiệu thứ tư là bất thường thể chai, vách trong suốt, hố sau hoặc tiểu não. Các bất thường phối hợp thường làm tiên lượng dè dặt hơn.
Khi nào cần siêu âm thần kinh thai chuyên sâu?
Mẹ bầu nên được siêu âm thần kinh thai chuyên sâu khi phiếu siêu âm ghi rãnh Sylvius bất thường. Đặc biệt nếu kèm giãn não thất, đầu nhỏ hoặc nghi bất thường vỏ não.
Siêu âm thần kinh thai chuyên sâu khác siêu âm thường quy. Bác sĩ sử dụng nhiều mặt cắt hơn. Các mặt cắt dọc, cạnh dọc và vành giúp quan sát não tốt hơn.
ISUOG nêu rằng siêu âm sàng lọc hệ thần kinh trung ương dựa vào các mặt cắt ngang cơ bản. Khi cần chẩn đoán, siêu âm thần kinh thai chuyên sâu có quy trình riêng và khảo sát chi tiết hơn.
Trong buổi siêu âm, bác sĩ sẽ đánh giá rãnh Sylvius hai bên. Đồng thời, bác sĩ kiểm tra não thất, thể chai, vách trong suốt, tiểu não, hố sau và các rãnh não khác.
Khi nào cần chụp MRI não thai?
MRI não thai được cân nhắc khi siêu âm chưa đủ để kết luận. MRI giúp đánh giá nhu mô não, chất xám, chất trắng và bề mặt vỏ não rõ hơn trong một số trường hợp.
Rãnh Sylvius bất thường trên siêu âm là một lý do để cân nhắc MRI nếu có nghi ngờ bất thường vỏ não. Thời điểm chụp phụ thuộc tuổi thai và câu hỏi chẩn đoán.
ACOG nêu rằng siêu âm và MRI là các phương tiện chẩn đoán hình ảnh được ưu tiên trong thai kỳ khi có chỉ định phù hợp. Hai phương pháp này không dùng bức xạ ion hóa.
RCOG cũng đề cập vai trò kết hợp của siêu âm và MRI trong đánh giá não thai. Siêu âm thường là bước phát hiện ban đầu. MRI giúp bổ sung thông tin trong những trường hợp cần đánh giá sâu hơn.
Có cần xét nghiệm di truyền hoặc nhiễm trùng không?
Có thể cần, tùy hình ảnh cụ thể. Nếu rãnh Sylvius bất thường đi kèm dị tật não rõ, bác sĩ có thể tư vấn chọc ối. Mẫu ối giúp xét nghiệm di truyền hoặc nhiễm trùng.
Các xét nghiệm di truyền có thể gồm microarray hoặc exome. Chúng được cân nhắc khi nghi bất thường vỏ não do nguyên nhân gen hoặc nhiễm sắc thể.
Xét nghiệm nhiễm trùng được cân nhắc khi hình ảnh gợi ý CMV, Toxoplasma, Zika hoặc tác nhân khác. Ví dụ có đầu nhỏ, vôi hóa não, giãn não thất hoặc tổn thương nhu mô não.
NIPT bình thường không loại trừ được bất thường vỏ não. NIPT là xét nghiệm sàng lọc một số bất thường nhiễm sắc thể thường gặp. Nó không thay thế chẩn đoán khi siêu âm đã có bất thường cấu trúc.
Rãnh Sylvius bất thường có tiên lượng như thế nào?
Tiên lượng phụ thuộc vào nguyên nhân và bất thường đi kèm. Nếu chỉ nghi ngờ nhẹ và các cấu trúc khác bình thường, bác sĩ có thể hẹn theo dõi lại. Không nên vội kết luận.
Nếu rãnh Sylvius bất thường kèm não phẳng, đa hồi não nhỏ hoặc nứt não, tiên lượng sẽ thận trọng hơn. Trẻ có thể có nguy cơ chậm phát triển, động kinh hoặc rối loạn vận động sau sinh.
Nếu nguyên nhân là nhiễm trùng hoặc tổn thương mạch máu não thai, tiên lượng lại phụ thuộc vào mức độ tổn thương. Tổn thương khu trú khác tổn thương lan tỏa.
Điều quan trọng là cần phân biệt dấu hiệu và chẩn đoán. Rãnh Sylvius bất thường là dấu hiệu. Chẩn đoán cuối cùng cần dựa vào siêu âm thần kinh, MRI, xét nghiệm và theo dõi.
Mẹ bầu nên làm gì khi nhận kết quả này?
Mẹ nên giữ lại toàn bộ hồ sơ. Hồ sơ gồm sổ khám thai, phiếu siêu âm, ảnh siêu âm, kết quả NIPT, chọc ối nếu có và MRI nếu đã chụp.
Mẹ nên ghi rõ tuổi thai. Tuổi thai tốt nhất dựa vào siêu âm quý 1 hoặc ngày chuyển phôi. Đánh giá rãnh Sylvius phụ thuộc rất nhiều vào tuổi thai.
Mẹ nên khoanh lại các dòng quan trọng trên phiếu siêu âm. Ví dụ rãnh Sylvius bất thường, giãn não thất, não trơn, đầu nhỏ hoặc nghi bất thường vỏ não.
Bước tiếp theo là khám chuyên sâu y học bào thai. Tại phòng khám Dr Tú y học bào thai, bác sĩ sẽ xem lại hồ sơ, siêu âm thần kinh thai nhi và tư vấn có cần MRI hay xét nghiệm thêm không.
Kết luận và khuyến nghị đi khám khi cần
Rãnh Sylvius bất thường trên siêu âm là dấu hiệu cần được quan tâm. Dấu hiệu này có thể liên quan đến bất thường vỏ não, đặc biệt khi đi kèm giãn não thất, não trơn, đầu nhỏ hoặc bất thường thể chai.
Siêu âm thần kinh thai nhi chuyên sâu là bước đánh giá đầu tiên. MRI não thai, xét nghiệm di truyền hoặc xét nghiệm nhiễm trùng sẽ được cân nhắc theo từng trường hợp.
Với hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực sản phụ khoa và y học bào thai. Điều quan trọng nhất mà Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú luôn theo đuổi là giúp thai phụ hiểu đúng bản chất sàng lọc, bám sát mốc thời gian của thai kỳ, và đi từng bước chắc chắn.
Các mẹ tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
FAQ: Rãnh Sylvius bất thường trên siêu âm có nghĩa là thai nhi bị dị tật não không?
Không chắc chắn. Đây là một dấu hiệu cần đánh giá thêm, không phải chẩn đoán cuối cùng. Bác sĩ cần đối chiếu với tuổi thai, các rãnh não khác, não thất, thể chai và toàn bộ cấu trúc não.
