Bể lớn hố sau to là gì? Khi nào là biến thể bình thường, khi nào là bất thường?

Bể lớn hố sau tăng kích thước là gì mà một kết luận làm nhiều thai phụ lo lắng. Thực tế, đây không phải lúc nào cũng là dị tật nặng. Điều quan trọng là phải đo đúng, đọc đúng mặt cắt và phân biệt giữa tăng dịch đơn thuần với bất thường thật sự của hố sau. Trong quý II, bể lớn sau thường ổn định, trung bình khoảng 5 ± 3 mm và giới hạn trên thường là 10 mm.

— Đồng hành cùng mẹ bầu cả thai kỳ Bé nhẹ cân hay đạt chuẩn? Xem ngay biểu đồ tăng trưởng của con. Mỗi tuần một chút, mẹ sẽ thấy an tâm hơn khi biết con đang lớn lên khỏe mạnh. Dùng thử ngay ★★★★★ 10.000+ mẹ tin dùng

Bể lớn sau to là gì?

Bể lớn sau to là gì? Là khoang dịch nằm phía sau tiểu não, giữa nhộng tiểu não và xương chẩm. Trên siêu âm mặt cắt qua hố sau, đây là một phần của khảo sát tiêu chuẩn cùng với tiểu não và não thất IV.

Khi bác sĩ nói bể lớn sau to, ý thường là khoảng dịch này đo lớn hơn giới hạn bình thường theo tuổi thai. Trong thực hành quý II, ngưỡng trên thường dùng là 10 mm. Nếu vượt ngưỡng này, cần đánh giá lại toàn bộ hố sau chứ không nên kết luận chỉ dựa vào một con số.

Bể lớn hố sau bình thường đo bao nhiêu?

Theo Williams Obstetrics, bể lớn thường đo từ 2 đến 10 mm trong suốt tam cá nguyệt hai và có thể đạt 12 mm ở giai đoạn muộn của tam cá nguyệt ba. Điều này rất quan trọng vì một số trường hợp cuối thai kỳ có thể hơi lớn hơn mà chưa chắc đã là bất thường nặng.

Tài liệu tổng hợp khác trong file hiện có ghi rằng ở tam cá nguyệt hai. Kích thước bể lớn sau ổn định với trung bình 5 ± 3 mm và giới hạn trên bình thường là 10 mm. Đây là mốc thực hành được dùng rất phổ biến khi đọc siêu âm hố sau.

Đo bể lớn sau to như thế nào mới đúng?

Muốn đo đúng, phải có đúng mặt cắt hố sau. Mặt cắt ngang qua hố sau cần nhìn được hai bán cầu tiểu não, nhộng tiểu não và khoang dịch phía sau. Thước đo đặt từ bờ sau của nhộng tiểu não đến mặt trong xương chẩm.

Nhưng chỉ đo đúng chưa đủ. Bác sĩ còn phải nhìn xem nhộng tiểu não có thật sự bình thường không, tiểu não có nhỏ không. Não thất IV có giãn không, lều tiểu não có bị nâng cao không. Một tiểu não nhỏ với bể lớn bình thường theo tuổi thai có thể giả giống mega cisterna magna.

Khi nào bể lớn sau to chỉ là biến thể bình thường?

Có hai tình huống khá hay gặp.

Mega cisterna magna đơn độc

Mega cisterna magna là khi bể lớn sau >10 mm, nhưng nhộng tiểu não bình thường, hai bán cầu tiểu não bình thường. Và không có giãn não thất. Đây là chẩn đoán loại trừ. Nghĩa là chỉ được gọi như vậy khi các cấu trúc khác đã được xác nhận là bình thường.

Nếu thật sự đơn độc, tiên lượng thường thuận lợi. Tài liệu Fetal Medicine ghi rõ rằng nếu mega cisterna magna thực sự đơn độc thì kết cục nhìn chung tốt. Phân tích gộp trên PubMed cũng cho thấy nhóm mega cisterna magna đơn độc có tiên lượng phát triển thần kinh rất khả quan.

Bể lớn hơi rộng ở cuối thai kỳ nhưng cấu trúc còn lại bình thường

Ở tam cá nguyệt ba, bể lớn có thể lớn hơn so với quý II. Williams Obstetrics ghi nhận có thể đạt 12 mm ở giai đoạn muộn quý III. Nếu toàn bộ hố sau vẫn bình thường và không có bất thường phối hợp, tình huống này có thể chỉ là biến thiên sinh lý hoặc biến thể lành tính.

Tuy vậy, không nên tự gắn nhãn bình thường nếu chưa được khảo sát kỹ. Vì chỉ cần nhộng tiểu não khó thấy hoặc mặt cắt không chuẩn, một bất thường thực sự có thể bị bỏ sót.

Khi nào bể lớn sau to gợi ý bất thường?

Bể lớn sau to trở nên đáng chú ý khi đi kèm một trong các dấu hiệu sau: nhộng tiểu não bất thường, não thất IV giãn, lều tiểu não nâng cao, tiểu não nhỏ, giãn não thất bên hoặc có dị tật ngoài thần kinh trung ương.

Nói cách khác, vấn đề không nằm ở bể lớn sau to đơn thuần. Vấn đề nằm ở việc bể lớn sau to là biểu hiện của một phổ bệnh lý hố sau hay chỉ là một khoang dịch hơi rộng nhưng cấu trúc não vẫn bình thường.

Những bệnh lý thường gặp khi bể lớn sau to

Dandy-Walker malformation

Đây là bất thường hố sau quan trọng nhất cần phân biệt. Hình ảnh kinh điển gồm bể lớn sau tăng rõ, nhộng tiểu não bất sản. Hoặc thiểu sản kèm xoay lên trên, não thất IV giãn dạng nang ra phía sau. Và lều tiểu não bị nâng cao. Fetal Medicine nhấn mạnh rằng không nên chẩn đoán Dandy-Walker nếu nhộng trông vẫn bình thường và lều tiểu não không nâng cao.

Một điểm rất quan trọng là chẩn đoán quá mức vẫn còn hay gặp, nhất là trước 18 tuần. Sự phát triển của nhộng tiểu não chưa hoàn tất ở giai đoạn sớm. Nên một khoảng thông rộng giữa não thất IV và bể lớn có thể bị hiểu nhầm là dị tật. Tài liệu hiện có nhấn mạnh cần đánh giá lại ở 20 đến 22 tuần để xác nhận nhộng có thật sự bình thường hay không.

Nếu Dandy-Walker đơn độc đã khó, trường hợp có bất thường phối hợp còn phức tạp hơn nhiều. Phân tích gộp cho thấy bất thường nhiễm sắc thể. Bất thường cấu trúc phối hợp và nguy cơ bất thường phát triển thần kinh ở nhóm này cao hơn rõ so với mega cisterna magna hay Blake’s pouch cyst đơn độc.

Blake’s pouch cyst

Blake’s pouch là cấu trúc phôi thai bình thường của não thất IV. Nếu lỗ Magendie mở muộn, túi này có thể tồn tại và phồng ra phía bể lớn. Trên siêu âm, tình huống này có thể tạo cảm giác vùng hố sau có dịch tăng. Tuy nhiên, nhộng tiểu não vẫn bình thường về giải phẫu và kích thước, chỉ xoay nhẹ, còn bể lớn thường vẫn trong giới hạn bình thường.

Khoảng một nửa các nang Blake sẽ tự hết vào khoảng 24 đến 26 tuần do hiện tượng mở muộn. Nếu đơn độc, đây thường được xem như một biến thể bình thường với tiên lượng dài hạn tốt.

Nang màng nhện hố sau

Một nang màng nhện nằm ở hố sau có thể tạo hình ảnh giống bể lớn sau to. Điểm khác là đây là khối nang ngoài trục, có thể đè đẩy tiểu não hoặc thân não. MRI thai, nhất là sau 20 tuần, giúp xác nhận bản chất ngoài trục của nang và đánh giá xem nhu mô não bên dưới có bình thường không.

Huyết khối xoang tĩnh mạch vùng torcular

Đây là bẫy chẩn đoán hiếm nhưng rất đáng nhớ. Một hồ máu tĩnh mạch lớn do huyết khối có thể bị tưởng nhầm là bể lớn sau rộng. Fetal Medicine lưu ý rằng một large cisterna magna giả thực ra có thể là dural lake nằm phía trên lều tiểu não, trong khi tiểu não và nhộng bên dưới vẫn bình thường.

Bể lớn sau to có liên quan nhiễm sắc thể hay dị tật khác không?

Có thể có, nhưng mức độ phụ thuộc vào nguyên nhân.

Với mega cisterna magna, dữ liệu trong file cho thấy có thể gặp bất thường thần kinh trung ương. Hoặc ngoài thần kinh trung ương đi kèm, nhưng nếu thật sự đơn độc thì tiên lượng nhìn chung tốt. Ventriculomegaly là bất thường đi kèm thường gặp nhất trong tổng hợp hệ thống.

Với Dandy-Walker, nguy cơ bất thường phối hợp và bất thường di truyền cao hơn đáng kể. Tài liệu hiện có ghi nhận tỷ lệ bất thường nhiễm sắc thể ở các ca Dandy-Walker đơn độc trong phân tích hệ thống vào khoảng 16,3 phần trăm, và bất thường cấu trúc phối hợp còn cao hơn nữa khi theo dõi tiếp.

Có cần MRI thai khi bể lớn sau to không?

Không phải trường hợp nào cũng cần MRI. Nếu siêu âm thần kinh thai chuyên sâu cho thấy nhộng tiểu não bình thường, tiểu não bình thường. Không giãn não thất và chỉ có bể lớn tăng đơn độc, nhiều trường hợp có thể theo dõi bằng siêu âm.

Tuy nhiên, MRI rất hữu ích khi siêu âm chưa chắc chắn, khi cần xác nhận nhộng tiểu não có thật sự bình thường hay không. Hoặc khi nghi nang màng nhện, Dandy-Walker hay bất thường nhu mô não đi kèm. Fetal Medicine ghi rõ MRI là cần thiết để xác nhận nhộng bình thường trong mega cisterna magna và để đánh giá thêm thân não, nhu mô não trong Dandy-Walker.

Những sai lầm hay gặp khi đọc bể lớn sau to

Sai lầm đầu tiên là chẩn đoán quá sớm. Trước 18 đến 20 tuần, nhộng tiểu não vẫn đang hoàn thiện. Một khoảng thông sinh lý của não thất IV với bể lớn có thể làm hình ảnh trông bất thường hơn thực tế.

Sai lầm thứ hai là chỉ nhìn con số mà không nhìn cấu trúc. Bể lớn >10 mm chưa đủ để kết luận bệnh. Cần xem nhộng, tiểu não, não thất IV và lều tiểu não.

Sai lầm thứ ba là đo ở mặt cắt chưa chuẩn. Chỉ cần mặt cắt hơi chéo hoặc hơi bán vành, khoảng dịch phía sau có thể trông lớn giả. Đây là lý do những ca nghi bất thường hố sau nên được đọc lại ở cơ sở có kinh nghiệm neurosonography.

Khi nào cần đi khám lại sớm?

Thai phụ nên khám lại sớm nếu phiếu siêu âm ghi bể lớn sau to kèm một trong các nội dung sau: nghi bất thường hố sau, nghi Dandy-Walker, nghi Blake’s pouch cyst, nghi thiểu sản nhộng tiểu não, giãn não thất, tiểu não nhỏ, hoặc khó đánh giá nhộng tiểu não.

Khám lại cũng nên được thực hiện nếu tuổi thai còn sớm, nhất là trước 20 tuần, vì đây là giai đoạn dễ chẩn đoán quá mức. Nhiều trường hợp cần đánh giá lại ở 20 đến 22 tuần để kết luận chính xác hơn.

Kết luận

Bể lớn sau to là một dấu hiệu hình ảnh, không phải là một chẩn đoán cuối cùng. Nhiều trường hợp chỉ là mega cisterna magna đơn độc hoặc biến thể lành tính. Nhưng cũng có trường hợp đây là đầu mối của bất thường hố sau như Dandy-Walker, nang Blake hay nang màng nhện. Điểm quyết định là phải đọc đúng mặt cắt, đánh giá đầy đủ nhộng tiểu não, não thất IV, lều tiểu não và các bất thường phối hợp.

tại đây