Mặt cắt đánh giá hố sau thai nhi là một phần quan trọng của siêu âm hình thái thai. Ở mặt cắt này, bác sĩ chủ yếu đánh giá tiểu não, bể lớn và tương quan các cấu trúc ở hố sau. Đây là mặt cắt giúp phát hiện sớm nhiều bất thường thần kinh trung ương và định hướng xem thai có cần siêu âm chuyên sâu thêm hay không.
Mặt cắt đánh giá hố sau thai nhi là gì
Mặt cắt đánh giá hố sau thai nhi là mặt cắt siêu âm đi qua vùng hố sau của não thai. Đây là nơi có tiểu não, thùy nhộng, não thất IV, thân não, bể lớn và các cấu trúc liên quan.
Trong siêu âm thường quy quý 2, mặt cắt được dùng phổ biến nhất là mặt cắt ngang qua tiểu não. Mặt cắt này giúp khảo sát nhanh vùng hố sau, nhất là tiểu não và bể lớn.
Nói đơn giản, đây là mặt cắt giúp trả lời ba câu hỏi quan trọng. Tiểu não có bình thường không. Bể lớn có rộng quá không. Và có dấu hiệu nào gợi ý bất thường phát triển vùng hố sau hay không.
Vì sao mặt cắt đánh giá hố sau thai nhi quan trọng trong siêu âm hình thái
Nhiều bất thường thần kinh trung ương có thể được gợi ý từ vùng hố sau. Ví dụ như Dandy–Walker malformation, Blake’s pouch cyst, mega cisterna magna, nang màng nhện hố sau hoặc dấu hiệu gián tiếp của thoát vị tủy màng tủy.
Khi khảo sát đúng mặt cắt này, bác sĩ có thể phát hiện sớm những trường hợp cần siêu âm thần kinh thai chuyên sâu hoặc cần chụp MRI thai. Điều này rất quan trọng vì có những bất thường nhìn thoáng qua tưởng đơn giản, nhưng khi đánh giá kỹ lại mang ý nghĩa khác.
Một điểm thực tế là vùng hố sau không nên được đọc vội. Một mặt cắt chưa chuẩn có thể làm kết quả bị sai lệch.
Mặt cắt đánh giá hố sau thai nhi được thực hiện ở tuần bao nhiêu
Thời điểm phù hợp nhất là trong siêu âm hình thái quý 2. Đây là giai đoạn cấu trúc não thai đã rõ hơn và việc đánh giá hố sau đáng tin cậy hơn.
Ở quý 1, vùng hố sau cũng có thể được nhìn bước đầu trên mặt cắt dọc giữa. Tuy nhiên, đó chủ yếu là sàng lọc sớm. Khảo sát hình thái đầy đủ vẫn nên thực hiện ở quý 2.
Một lưu ý quan trọng là một số chẩn đoán vùng hố sau dễ bị gọi quá mức nếu đánh giá quá sớm. Vì vậy, khi tuổi thai còn nhỏ hoặc hình ảnh chưa thật sự rõ, bác sĩ thường hẹn khám lại thay vì kết luận ngay.
Trên mặt cắt đánh giá hố sau thai nhi, bác sĩ nhìn những gì
Tiểu não
Bác sĩ quan sát hai bán cầu tiểu não, hình dạng tiểu não và đo đường kính ngang tiểu não. Đây là một mốc rất quan trọng trong khảo sát vùng hố sau.
Tiểu não nhỏ, méo, tách xa bất thường hoặc bị đẩy lệch có thể gợi ý bệnh lý. Tuy nhiên, chỉ nhìn một ảnh là chưa đủ. Cần đặt nó trong bối cảnh toàn bộ não thai và tuổi thai cụ thể.
Bể lớn
Bể lớn là khoang dịch nằm phía sau tiểu não. Ở quý 2, bể lớn thường nằm trong giới hạn bình thường từ 2 đến 10 mm.
Nếu bể lớn lớn hơn 10 mm, bác sĩ cần nghĩ đến các chẩn đoán phân biệt như mega cisterna magna, thiếu sản thùy nhộng, bất sản một phần thùy nhộng, nang màng nhện hoặc Dandy–Walker spectrum.
Điều quan trọng là không nên chỉ dựa vào một con số. Bể lớn rộng cần được đọc cùng với hình thái tiểu não, não thất IV và mặt cắt dọc giữa.
Não thất IV và thùy nhộng tiểu não
Đây là phần khó hơn trong đánh giá hố sau. Nếu cần xác định chính xác, mặt cắt dọc giữa là mặt cắt rất có giá trị.
Mặt cắt này giúp quan sát rõ hơn thùy nhộng, thân não, não thất IV, bể lớn và tương quan giải phẫu phía sau. Vì vậy, nếu mặt cắt ngang có gì chưa rõ, bác sĩ sẽ bổ sung thêm các mặt cắt khác thay vì kết luận ngay.
Thế nào là hình ảnh bình thường ở mặt cắt đánh giá hố sau thai nhi
Ở một mặt cắt chuẩn, bác sĩ thường thấy tiểu não cân đối, đều hai bên, bể lớn không giãn và tương quan giải phẫu hài hòa.
Bình thường không chỉ là số đo bình thường. Bình thường còn là hình thái bình thường. Có những trường hợp số đo chưa vượt ngưỡng nhưng hình thái đã gợi ý bất thường.
Ngược lại, cũng có trường hợp bể lớn hơi rộng nhưng toàn bộ cấu trúc khác vẫn bình thường và thai được theo dõi tốt. Vì vậy, mặt cắt này luôn cần được đọc trong tổng thể.
Những bất thường có thể gợi ý từ mặt cắt đánh giá hố sau thai nhi
Bể lớn giãn
Đây là lý do khá thường gặp khiến thai phụ được hẹn khám lại. Khi bể lớn rộng hơn bình thường, bác sĩ cần phân biệt giữa mega cisterna magna, Blake’s pouch cyst, nang màng nhện hoặc bất thường phát triển thùy nhộng.
Chỉ một nhận xét bể lớn giãn chưa đủ để kết luận thai bị dị tật nặng. Điều cần làm là khảo sát lại mặt phẳng chuẩn và xem có bất thường đi kèm hay không.
Nghi ngờ Dandy–Walker spectrum
Đây là nhóm bất thường liên quan đến giãn vùng não thất IV và phát triển bất thường của thùy nhộng tiểu não. Tuy nhiên, chẩn đoán này không nên đặt ra quá nhanh.
Có những trường hợp nhìn thoáng qua giống Dandy–Walker nhưng thực chất không phải. Vì vậy, khi nghi ngờ, bác sĩ thường cần siêu âm thần kinh thai chuyên sâu và đôi khi cần thêm MRI thai.
Dấu hiệu gián tiếp của tật nứt đốt sống hở
Vùng hố sau cũng có thể thay đổi khi thai bị thoát vị tủy màng tủy. Trong những trường hợp này, bể lớn có thể bị xóa hoặc tiểu não bị kéo cong ra trước.
Nói cách khác, mặt cắt đánh giá hố sau thai nhi không chỉ giúp tìm bệnh lý tại hố sau. Nó còn giúp phát hiện dấu hiệu gián tiếp của các bất thường ở nơi khác.
Khi nào cần siêu âm chuyên sâu hoặc MRI thai
Thai nên được đánh giá thêm khi có một trong các tình huống sau. Bể lớn rộng hơn bình thường. Hình thái tiểu não không điển hình. Khó nhìn rõ thùy nhộng. Có giãn não thất. Hoặc có thêm bất thường sọ não, cột sống hay cấu trúc khác.
Siêu âm thần kinh thai chuyên sâu có giá trị hơn siêu âm thường quy khi cần xác định giải phẫu chi tiết của hố sau. MRI thai có thể được cân nhắc nếu siêu âm chưa đủ rõ hoặc cần đánh giá thêm nhu mô não.
Điều quan trọng là đi từng bước. Đầu tiên là xác nhận lại hình ảnh. Sau đó mới bàn đến ý nghĩa tiên lượng.
Hiểu đúng để tránh hoang mang khi đọc kết quả
Không phải mọi nhận xét về hố sau đều đồng nghĩa với dị tật nặng. Cùng một ghi nhận bể lớn rộng, tiên lượng có thể rất khác nhau tùy hình thái thùy nhộng, não thất IV, có hay không bất thường đi kèm và tuổi thai lúc khảo sát.
Đây cũng là lý do thai phụ không nên tự suy diễn chỉ từ một dòng kết luận trên phiếu siêu âm. Một cụm từ nghi ngờ bất thường hố sau không có nghĩa là chẩn đoán đã chắc chắn.
Thực hành đúng là đọc lại hình ảnh ở mặt phẳng chuẩn, đối chiếu tuổi thai và xem toàn bộ não thai trước khi đưa ra kết luận cuối cùng.
Kết luận
Mặt cắt đánh giá hố sau thai nhi là mặt cắt rất quan trọng trong siêu âm hình thái. Nó giúp khảo sát tiểu não, bể lớn và gợi ý nhiều bất thường của thần kinh trung ương.
Trong khảo sát thường quy quý 2, mặt cắt ngang qua tiểu não là nền tảng. Khi có nghi ngờ, cần bổ sung mặt cắt dọc giữa và đánh giá chuyên sâu hơn. Giá trị của mặt cắt này không nằm ở một số đo đơn lẻ, mà nằm ở cách đọc đúng toàn bộ cấu trúc hố sau.
Khuyến nghị đi khám khi cần
Nếu phiếu siêu âm ghi các cụm như bể lớn giãn, nghi bất thường hố sau, nghi Dandy–Walker, nghi Blake’s pouch cyst, khó đánh giá thùy nhộng hoặc cần loại trừ bất thường thần kinh trung ương, thai phụ nên đi khám lại sớm tại cơ sở có kinh nghiệm về siêu âm thai chuyên sâu.
Khi đi khám lại, nên mang theo toàn bộ kết quả cũ, ảnh siêu âm, tuổi thai chính xác và các xét nghiệm đã làm nếu có. Việc đọc lại đúng mặt phẳng, đúng thời điểm và đúng ngữ cảnh lâm sàng sẽ quyết định hướng theo dõi tiếp theo.
Tìm hiểu thêm tại đây
