Đường huyết lúc đói trong thai kỳ là chỉ số rất quan trọng khi đánh giá nguy cơ đái tháo đường thai kỳ. Nếu chỉ số này cao, mẹ bầu không nên tự kết luận ngay nhưng cũng không nên chủ quan. Đường huyết đói cao có thể gợi ý cơ thể mẹ đang kháng insulin nhiều hơn bình thường. Nếu không kiểm soát tốt, tình trạng này có thể làm tăng nguy cơ thai to, đa ối, sinh khó và hạ đường huyết sơ sinh. Bài viết dưới đây của Dr Tú Y học bào thai giúp mẹ hiểu đúng ý nghĩa của chỉ số này và biết khi nào cần đi khám
Đường huyết lúc đói trong thai kỳ là gì?
Đường huyết lúc đói trong thai kỳ là nồng độ glucose trong máu sau một khoảng thời gian nhịn ăn. Thông thường, mẹ cần nhịn ăn qua đêm khoảng 8 giờ trước khi lấy máu.
Chỉ số này cho biết cơ thể mẹ kiểm soát glucose nền như thế nào. Nó khác với đường huyết sau ăn. Đường huyết sau ăn phản ánh khả năng xử lý glucose sau bữa ăn.
Trong thai kỳ, nhau thai tiết ra nhiều hormone. Một số hormone làm insulin hoạt động kém hiệu quả hơn. Hiện tượng này gọi là kháng insulin.
Khi kháng insulin tăng, cơ thể mẹ cần tiết nhiều insulin hơn. Nếu tuyến tụy không bù đủ, đường huyết sẽ tăng. Đây là cơ chế quan trọng của đái tháo đường thai kỳ.
Đường huyết đói cao trong thai kỳ có nguy hiểm không?
Có thể nguy hiểm nếu tăng thật sự và kéo dài. Đường huyết đói cao cho thấy glucose nền trong máu mẹ đang cao ngay cả khi chưa ăn. Đây là dấu hiệu cần được đánh giá kỹ.
ACOG khuyến cáo mục tiêu kiểm soát đường huyết trong thai kỳ thường là đường huyết lúc đói dưới 95 mg/dL, sau ăn 1 giờ dưới 140 mg/dL và sau ăn 2 giờ dưới 120 mg/dL.
Nếu đường huyết lúc đói cao hơn mục tiêu, mẹ cần trao đổi với bác sĩ. Một kết quả đơn lẻ có thể bị ảnh hưởng bởi thời gian nhịn ăn, stress, giấc ngủ hoặc cách lấy mẫu. Nhưng nếu lặp lại nhiều lần, nguy cơ đái tháo đường thai kỳ sẽ đáng chú ý hơn.
Điều quan trọng là không nên hoảng sợ. Đường huyết đói cao không có nghĩa thai chắc chắn gặp biến chứng. Nó có nghĩa mẹ cần được theo dõi và kiểm soát đúng.
Vì sao đường huyết lúc đói cao đáng chú ý hơn mẹ nghĩ?
Đường huyết lúc đói cao phản ánh khả năng kiểm soát glucose nền. Chỉ số này không phụ thuộc trực tiếp vào bữa ăn vừa xong. Vì vậy, nếu tăng, bác sĩ thường chú ý nhiều.
Một số mẹ có đường huyết sau ăn chưa quá cao nhưng đường huyết đói lại cao. Trường hợp này có thể cần điều chỉnh bữa tối, bữa phụ trước ngủ hoặc kế hoạch theo dõi. Đường huyết đói cao cũng có thể cho thấy kháng insulin nền mạnh hơn. Khi thai lớn dần, tình trạng kháng insulin thường tăng thêm. Nếu không kiểm soát, đường huyết có thể khó ổn định hơn ở các tuần sau.
NICE khuyến nghị nếu phụ nữ bị đái tháo đường thai kỳ có đường huyết đói dưới 7,0 mmol/L lúc chẩn đoán, có thể bắt đầu bằng thay đổi chế độ ăn và vận động. Nếu đường huyết đói từ 7,0 mmol/L trở lên, NICE khuyến nghị điều trị insulin ngay, có thể kèm metformin và thay đổi lối sống.
Đường huyết lúc đói bao nhiêu là bất thường?
Cần phân biệt mốc chẩn đoán và mốc kiểm soát. Mốc kiểm soát thường dùng là dưới 95 mg/dL. Đây là mục tiêu sau khi mẹ đã được chẩn đoán hoặc cần theo dõi đường huyết.
Mốc chẩn đoán phụ thuộc loại xét nghiệm. Nếu làm nghiệm pháp dung nạp glucose 75g theo một số tiêu chuẩn quốc tế, đường huyết lúc đói từ 92 mg/dL trở lên có thể là một tiêu chí chẩn đoán. Nếu theo NICE, đường huyết lúc đói từ 5,6 mmol/L trở lên trong nghiệm pháp 75g có thể dùng để chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ.
Nếu làm nghiệm pháp 100g theo cách tiếp cận hai bước, ngưỡng lúc đói thường dùng trong tiêu chuẩn Carpenter-Coustan là 95 mg/dL. Tuy nhiên, chẩn đoán còn phụ thuộc các mốc sau uống glucose. Vì vậy, mẹ không nên chỉ nhìn một con số. Cần biết đó là đường huyết lúc đói thông thường, nghiệm pháp 75g hay nghiệm pháp 100g.
Đường huyết đói cao có phải chắc chắn là đái tháo đường thai kỳ không?
Không phải lúc nào cũng chắc chắn. Một chỉ số cao cần được đặt trong bối cảnh xét nghiệm. Bác sĩ sẽ xem mẹ nhịn ăn đúng chưa, có ốm không, có dùng thuốc ảnh hưởng đường huyết không và tuổi thai hiện tại là bao nhiêu.
Nếu chỉ số cao xuất hiện ở lần khám rất sớm, bác sĩ cần loại trừ đái tháo đường có sẵn từ trước khi mang thai. Đây là nhóm khác với đái tháo đường thai kỳ điển hình.
Nếu chỉ số cao ở tuần 24–28, mẹ thường cần làm nghiệm pháp dung nạp glucose hoặc được đánh giá theo phác đồ đang áp dụng. ACOG nêu thai phụ thường được kiểm tra đường huyết ở tuần 24–28 nếu không có yếu tố nguy cơ hoặc xét nghiệm sớm chưa phát hiện bệnh.
Nói ngắn gọn, đường huyết đói cao là dấu hiệu cần kiểm tra thêm. Nó không nên bị bỏ qua, nhưng cũng không nên tự kết luận khi chưa có đánh giá đầy đủ.
Đường huyết đói cao ảnh hưởng thế nào đến thai nhi?
Khi đường huyết mẹ cao, glucose có thể đi qua nhau thai sang thai nhi. Thai nhi sẽ tăng tiết insulin để xử lý lượng glucose này. Insulin của thai thúc đẩy tích mỡ và tăng trưởng.
Vì vậy, thai có thể lớn nhanh hơn. Thai to làm tăng nguy cơ sinh khó, kẹt vai và sinh mổ. Đây là lý do bác sĩ thường theo dõi cân nặng thai ước tính và chu vi bụng thai.
Đường huyết cao cũng có thể liên quan đến đa ối. Đa ối làm mẹ căng bụng, khó chịu và có thể tăng nguy cơ cơn co sớm. Không phải mọi trường hợp đa ối đều do đường huyết, nhưng đây là nguyên nhân cần kiểm tra.
RCOG lưu ý đái tháo đường thai kỳ có thể làm thai lớn hơn bình thường, tăng khả năng phải khởi phát chuyển dạ, sinh mổ, biến chứng khi sinh và hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh.
Trẻ sơ sinh có thể bị ảnh hưởng sau sinh không?
Có. Nếu mẹ có đường huyết cao trong thai kỳ, trẻ có thể tăng insulin khi còn trong bụng mẹ. Sau sinh, nguồn glucose từ mẹ bị cắt đột ngột. Insulin của trẻ vẫn còn cao trong một thời gian ngắn.
Điều này làm trẻ dễ bị hạ đường huyết sau sinh. Trẻ có thể cần bú sớm, theo dõi đường huyết hoặc chăm sóc sơ sinh theo chỉ định. Mức theo dõi phụ thuộc tình trạng cụ thể.
Một số trẻ cũng có nguy cơ vàng da hoặc khó thở cao hơn, nhất là khi sinh non hoặc thai quá lớn. Vì vậy, kế hoạch sinh cần phối hợp với bác sĩ sản khoa và nhi sơ sinh khi cần.
Mẹ không nên hiểu điều này theo hướng chắc chắn có biến chứng. Kiểm soát đường huyết tốt giúp giảm đáng kể các nguy cơ này.
Đường huyết đói cao ảnh hưởng thế nào đến mẹ bầu?
Với mẹ, đái tháo đường thai kỳ làm tăng nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật. Đây là các biến chứng cần theo dõi nghiêm túc. Mẹ cần đo huyết áp và khám thai đúng lịch.
Thai to cũng làm tăng nguy cơ sinh mổ. Nếu sinh thường, nguy cơ sinh khó có thể cao hơn. Bác sĩ sẽ đánh giá cân nặng thai, khung chậu, tình trạng cổ tử cung và các yếu tố sản khoa khác.
Sau sinh, đa số trường hợp đái tháo đường thai kỳ sẽ cải thiện. Tuy nhiên, mẹ vẫn có nguy cơ cao hơn mắc đái tháo đường type 2 sau này. Vì vậy, kiểm tra lại sau sinh là rất cần thiết.
RCOG nêu đái tháo đường thai kỳ thường hết sau sinh, nhưng mẹ có nguy cơ cao hơn bị lại trong lần mang thai sau và mắc đái tháo đường type 2 về sau.
Mẹ cần làm gì khi đường huyết lúc đói cao?
Việc đầu tiên là không tự điều trị. Mẹ cần mang kết quả xét nghiệm đến bác sĩ. Bác sĩ sẽ xem chỉ số đó thuộc xét nghiệm nào và có cần làm nghiệm pháp dung nạp glucose không.
Việc thứ hai là rà soát lại cách xét nghiệm. Mẹ có nhịn ăn đúng giờ không. Mẹ có uống sữa, cà phê hoặc nước ngọt trước xét nghiệm không. Mẹ có đang sốt, mất ngủ hoặc dùng thuốc steroid không.
Việc thứ ba là kiểm tra các yếu tố nguy cơ. Mẹ từng bị đái tháo đường thai kỳ chưa. Mẹ có thừa cân không. Gia đình có người mắc đái tháo đường không. Siêu âm có thai to hoặc đa ối không.
Nếu bác sĩ xác định có đái tháo đường thai kỳ, mẹ sẽ được hướng dẫn ăn uống, vận động và theo dõi đường huyết tại nhà. Một số mẹ cần dùng thuốc hoặc insulin nếu kiểm soát bằng lối sống chưa đủ.
Kiểm soát đường huyết đói bằng ăn uống như thế nào?
Mẹ không nên nhịn ăn. Nhịn ăn có thể làm mẹ mệt, thiếu năng lượng và ăn bù nhiều hơn. Kiểm soát đúng là ăn đủ nhưng chọn thực phẩm phù hợp.
Bữa tối cần tránh quá nhiều tinh bột hấp thu nhanh. Ví dụ cơm trắng quá nhiều, bún, phở, bánh ngọt, nước ép và trà sữa có thể làm đường huyết khó kiểm soát hơn. Mẹ nên ăn kèm rau và đạm.
Một số mẹ cần bữa phụ trước ngủ. Bữa phụ này phải được cá nhân hóa. Nếu ăn sai loại hoặc ăn quá nhiều, đường huyết sáng hôm sau có thể cao hơn.
Mẹ nên ghi nhật ký ăn uống và đường huyết. Ghi rõ bữa tối ăn gì, giờ ăn, giờ ngủ và đường huyết sáng hôm sau. Đây là dữ liệu rất hữu ích khi tái khám.
Vận động có giúp cải thiện đường huyết đói không?
Vận động có thể giúp cải thiện độ nhạy insulin. Nếu không có chống chỉ định sản khoa, đi bộ nhẹ sau ăn tối có thể có lợi. Mẹ không cần tập nặng.
Tập đều quan trọng hơn tập nhiều một lần. Mỗi ngày vận động nhẹ nhàng thường tốt hơn chỉ tập mạnh vào cuối tuần. Mẹ cần lắng nghe cơ thể.
Nếu có ra máu, đau bụng, dọa sinh non, nhau tiền đạo hoặc bác sĩ dặn hạn chế vận động, mẹ cần tuân thủ. An toàn sản khoa luôn là ưu tiên.
RCOG nêu một số phụ nữ bị đái tháo đường thai kỳ cần dùng thuốc hoặc insulin để kiểm soát đường huyết, tùy tư vấn của nhóm chăm sóc.
Khi nào cần dùng thuốc hoặc insulin?
Nếu thay đổi ăn uống và vận động không đạt mục tiêu đường huyết, bác sĩ có thể chỉ định thuốc. Điều này không có nghĩa mẹ làm sai. Nó chỉ cho thấy cơ thể cần hỗ trợ thêm.
Đường huyết lúc đói cao dai dẳng thường khó kiểm soát hơn chỉ số sau ăn. Một số mẹ cần insulin buổi tối hoặc thuốc theo phác đồ. Việc chọn phương pháp phụ thuộc mức đường huyết và tình trạng thai.
NICE khuyến nghị nếu mục tiêu đường huyết không đạt sau 1–2 tuần thay đổi ăn uống và vận động, có thể dùng metformin. Nếu metformin không phù hợp hoặc không đủ, có thể dùng insulin.
Mẹ không nên tự mua thuốc. Thuốc hạ đường huyết trong thai kỳ cần được bác sĩ chỉ định và theo dõi.
Mẹ cần theo dõi thai như thế nào?
Mẹ cần khám thai đúng hẹn. Bác sĩ sẽ theo dõi cân nặng mẹ, huyết áp và các dấu hiệu tiền sản giật. Nhật ký đường huyết cũng cần được xem lại.
Siêu âm giúp đánh giá tăng trưởng thai và nước ối. Nếu thai lớn nhanh hoặc nước ối tăng, kế hoạch theo dõi có thể cần sát hơn. Nếu thai phát triển phù hợp, mẹ vẫn cần duy trì kiểm soát đường huyết.
Mẹ cũng cần chú ý thai máy ở những tuần cuối. Nếu thai máy giảm rõ, cần đi khám ngay. Không nên chờ đến lịch hẹn tiếp theo.
Tại phòng khám Dr Tú y học bào thai, mẹ bầu có thể mang kết quả đường huyết và phiếu xét nghiệm đến để được đánh giá tăng trưởng thai, nước ối và nguy cơ thai to trong bối cảnh nghi đái tháo đường thai kỳ.
Những điều mẹ bầu nên tránh
Không nên tự kết luận từ một chỉ số đường huyết đơn lẻ. Cần xem xét loại xét nghiệm, thời gian nhịn ăn và tiêu chuẩn đang áp dụng.
Không nên nhịn ăn để làm giảm đường huyết. Nhịn ăn có thể gây mệt, ăn bù và làm đường huyết dao động mạnh hơn. Thai nhi cũng cần dinh dưỡng ổn định.
Không nên bỏ qua xét nghiệm ở tuần 24–28. Đái tháo đường thai kỳ thường không có triệu chứng rõ. Xét nghiệm máu mới giúp phát hiện đúng.
Không nên tự dùng thuốc, thực phẩm chức năng hoặc trà thảo dược để hạ đường huyết. Các sản phẩm này có thể không an toàn trong thai kỳ. Điều trị cần theo bác sĩ.
Kết luận
Đường huyết lúc đói trong thai kỳ cao là dấu hiệu cần được đánh giá nghiêm túc. Chỉ số này có thể gợi ý đái tháo đường thai kỳ hoặc rối loạn đường huyết đã có từ trước. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào việc đường huyết cao bao nhiêu, kéo dài bao lâu và thai có bị ảnh hưởng không.
Mục tiêu kiểm soát thường dùng là đường huyết lúc đói dưới 95 mg/dL. Nếu chỉ số cao lặp lại, mẹ cần trao đổi với bác sĩ để được làm xét nghiệm phù hợp, điều chỉnh chế độ ăn, theo dõi đường huyết và điều trị khi cần.
Với hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực sản phụ khoa và y học bào thai. Điều quan trọng nhất mà Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú luôn theo đuổi là giúp thai phụ hiểu đúng bản chất sàng lọc, bám sát mốc thời gian của thai kỳ, và đi từng bước chắc chắn.
Các mẹ tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
FAQ: Đường huyết đói cao trong thai kỳ có nguy hiểm không?
Thông thường thai phụ được sàng lọc bằng nghiệm pháp dung nạp glucose 75g ở 24–28 tuần nếu chưa phát hiện đái tháo đường trước đó. Thai phụ có yếu tố nguy cơ hoặc tiền sử GDM có thể cần HbA1c quý I và/hoặc POGTT sớm theo hướng dẫn chuyên môn.
