Nhiễm trùng bào thai là một nguyên nhân quan trọng gây tổn thương não thai nhi. Trong đó, CMV gây giãn não thất là vấn đề khiến nhiều mẹ bầu lo lắng. Virus này có thể làm tổn thương nhu mô não, cản trở lưu thông dịch não tủy và gây giãn não thất trên siêu âm. Bài viết dưới đây sẽ giúp mẹ hiểu rõ cơ chế, dấu hiệu gợi ý và hướng chẩn đoán khi nghi ngờ thai nhi nhiễm CMV.

CMV là gì?

CMV là viết tắt của Cytomegalovirus. Đây là một loại virus thuộc họ Herpes. Virus này khá phổ biến trong cộng đồng.

Phụ nữ mang thai có thể nhiễm CMV lần đầu hoặc tái hoạt virus cũ. Khi mẹ nhiễm CMV, virus có thể đi qua nhau thai và lây sang thai nhi. Đây là một trong những nguyên nhân nhiễm trùng bào thai thường gặp nhất.

CMV gây giãn não thất thai nhi như thế nào?

CMV gây giãn não thất không chỉ theo một cách. Virus này có thể tác động lên não thai nhi qua nhiều cơ chế cùng lúc. Đó là lý do hình ảnh siêu âm ở mỗi thai có thể khác nhau.

CMV gây viêm và hẹp đường lưu thông dịch não tủy

Dịch não tủy được tạo ra liên tục trong não. Bình thường, dịch sẽ lưu thông qua các não thất rồi đi xuống các khoang khác.

Khi thai nhi nhiễm CMV, virus có thể gây viêm lớp lót trong não thất. Phản ứng viêm kéo dài làm đường lưu thông dịch não tủy bị hẹp hoặc tắc. Khi dòng chảy bị cản trở, dịch sẽ ứ lại trong não thất. Hậu quả là não thất giãn rộng dần.

Đây là một cơ chế quan trọng giải thích vì sao CMV gây giãn não thất.

CMV gây tổn thương nhu mô não

CMV có ái tính với hệ thần kinh trung ương đang phát triển. Virus có thể phá hủy tế bào não, nhất là vùng quanh não thất.

Khi mô não bị tổn thương hoặc teo đi, khoảng trống trong sọ tăng lên. Não thất sẽ giãn ra để lấp khoảng trống đó. Cơ chế này gọi là giãn não thất kiểu ex vacuo.

Nói đơn giản, não thất giãn không chỉ vì ứ dịch mà còn vì mô não bị mất bớt.

CMV làm giảm hấp thu dịch não tủy

Ngoài việc gây tắc đường lưu thông, CMV còn có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu dịch não tủy. Khi dịch vẫn được tạo ra nhưng hấp thu kém, lượng dịch sẽ tích tụ ngày càng nhiều. Tình trạng này cũng góp phần làm não thất giãn rộng hơn.

Dấu hiệu siêu âm gợi ý CMV gây giãn não thất

Trong nhiều trường hợp, giãn não thất là dấu hiệu đầu tiên khiến bác sĩ nghi ngờ thai nhi bị nhiễm trùng. Tuy nhiên, CMV thường không chỉ gây một bất thường đơn độc.

Trên siêu âm, bác sĩ có thể thấy giãn não thất kèm theo vôi hóa nội sọ. Một số trường hợp có nang quanh não thất hoặc tăng âm quanh não thất. Ngoài ra còn có thể gặp đầu nhỏ, chậm phát triển trong tử cung, gan lách to hoặc đa ối.

Khi giãn não thất đi kèm các dấu hiệu này, khả năng CMV gây giãn não thất sẽ được nghĩ đến nhiều hơn.

CMV gây giãn não thất có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Quan trọng nhất là thời điểm thai bị nhiễm, mức độ tổn thương não và các bất thường đi kèm.

Nếu tổn thương nhẹ, tiên lượng có thể tốt hơn. Nhưng nếu giãn não thất nặng, kèm teo não, vôi hóa nội sọ hoặc đầu nhỏ, nguy cơ chậm phát triển thần kinh sau sinh sẽ cao hơn.

Vì vậy, khi nghi ngờ CMV gây giãn não thất, điều quan trọng không phải là hoảng sợ. Điều cần làm là đánh giá thật kỹ mức độ tổn thương của thai nhi.

Khi nào nên nghĩ đến CMV ở thai nhi bị giãn não thất?

Không phải mọi trường hợp giãn não thất đều do CMV. Thai nhi có thể giãn não thất vì bất thường cấu trúc, bất thường nhiễm sắc thể, xuất huyết não hoặc các nguyên nhân khác.

Tuy nhiên, bác sĩ sẽ nghĩ đến CMV khi giãn não thất đi kèm dấu hiệu nhiễm trùng bào thai. Đặc biệt, nếu có vôi hóa nội sọ, nang quanh não thất hoặc thai chậm tăng trưởng, cần khảo sát nguyên nhân nhiễm CMV kỹ hơn.

Chẩn đoán CMV gây giãn não thất bằng cách nào?

Nếu siêu âm nghi ngờ thai nhi nhiễm CMV, bác sĩ sẽ không chỉ dựa vào hình ảnh siêu âm. Chẩn đoán cần kết hợp thêm xét nghiệm.

Xét nghiệm máu mẹ có thể hỗ trợ đánh giá mẹ có nhiễm CMV hay không. Tuy nhiên, để xác định thai nhi thực sự bị nhiễm, chọc ối làm PCR dịch ối là xét nghiệm rất quan trọng.

Bên cạnh đó, siêu âm thần kinh chuyên sâu giúp đánh giá rõ hơn cấu trúc não. Trong một số trường hợp, MRI thai nhi sẽ được chỉ định để khảo sát thêm các tổn thương mà siêu âm chưa thấy hết.

Mẹ bầu cần làm gì khi nghi ngờ CMV gây giãn não thất?

Điều đầu tiên là không nên quá hoảng loạn. Giãn não thất là một dấu hiệu cần tìm nguyên nhân. Đây chưa phải là kết luận cuối cùng.

Mẹ nên đến cơ sở có chuyên môn về y học bào thai để được siêu âm lại kỹ hơn. Sau đó, bác sĩ sẽ tư vấn xét nghiệm phù hợp, theo dõi tiến triển của não thất và đánh giá toàn diện hệ thần kinh trung ương của thai. Càng chẩn đoán sớm, việc tư vấn tiên lượng càng chính xác hơn.

Kết luận

CMV gây giãn não thất thai nhi chủ yếu qua ba cơ chế.

Thứ nhất là gây viêm và cản trở lưu thông dịch não tủy.

Thứ hai là phá hủy nhu mô não làm não thất giãn kiểu ex vacuo.

Thứ ba là làm giảm hấp thu dịch não tủy.

Trên siêu âm, CMV gây giãn não thất thường đi kèm các dấu hiệu khác như vôi hóa nội sọ, nang quanh não thất hoặc chậm phát triển thai. Khi có nghi ngờ, mẹ cần được siêu âm thần kinh chuyên sâu và làm thêm xét nghiệm để xác định nguyên nhân.

Nếu kết quả siêu âm cho thấy giãn não thất hoặc nghi ngờ nhiễm trùng bào thai, mẹ nên đi khám sớm tại cơ sở y học bào thai uy tín. Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp bác sĩ đưa ra hướng theo dõi và tư vấn phù hợp nhất cho thai kỳ.

Với hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực sản phụ khoa và y học bào thai. Điều quan trọng nhất mà Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú luôn theo đuổi là giúp thai phụ hiểu đúng bản chất sàng lọc, bám sát mốc thời gian của thai kỳ, và đi từng bước chắc chắn.

Các mẹ tìm hiểu thêm tại đây

Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé