Bại Não Không Thể Kết Luận Chắc Chắn Chỉ Từ Một Dấu Hiệu Thai Kỳ
Bại não là nhóm rối loạn ảnh hưởng đến vận động, tư thế và trương lực cơ của trẻ. Tình trạng này liên quan đến não đang phát triển bị tổn thương hoặc phát triển bất thường trước sinh, quanh lúc sinh hoặc giai đoạn sớm sau sinh.
Với mẹ bầu, điều quan trọng là hiểu đúng yếu tố nguy cơ. Sinh non, nhẹ cân, nhiễm trùng, bất thường phát triển não, xuất huyết não hoặc biến cố quanh sinh có thể làm tăng nguy cơ, nhưng không có nghĩa trẻ chắc chắn bị bại não.
Bại Não Có Chẩn Đoán Trước Sinh Được Không
Phần lớn trường hợp không thể chẩn đoán chắc chắn bại não chỉ bằng một lần siêu âm hoặc xét nghiệm trước sinh. Trước sinh, bác sĩ có thể nhận diện một số yếu tố nguy cơ hoặc bất thường não thai, ví dụ bất thường vỏ não thai nhi, nhưng chẩn đoán bại não thường dựa trên biểu hiện vận động và phát triển của trẻ sau sinh.
Khi siêu âm nghi ngờ bất thường não, bác sĩ có thể cân nhắc thêm MRI thai trong bất thường não thai nhi hoặc xét nghiệm di truyền khi nghi bất thường vỏ não thai nhi tùy bối cảnh.
Dấu Hiệu Sau Sinh Gia Đình Cần Chú Ý
- Trẻ chậm kiểm soát đầu cổ, chậm lẫy, ngồi, bò hoặc đi.
- Tay chân quá cứng, quá mềm, co cứng hoặc có vận động bất thường.
- Trẻ dùng một bên cơ thể nhiều hơn bên còn lại.
- Khó bú, khó nuốt, co giật hoặc có lo lắng về phát triển vận động.
Điều Trị Có Phải Là Chữa Khỏi Không
Hiện không nên hứa hẹn điều trị khỏi hoàn toàn tổn thương não nền. Mục tiêu là phát hiện sớm, phục hồi chức năng, vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu, ngôn ngữ trị liệu và điều trị co cứng hoặc co giật khi cần để cải thiện chức năng và chất lượng sống.
Nếu mẹ có nguy cơ dọa sinh non hoặc từng sinh rất non, việc theo dõi thai kỳ và chăm sóc sơ sinh cần được cá thể hóa. Một trẻ sinh non 33 tuần vẫn cần được đánh giá theo toàn bộ bối cảnh, không thể suy luận nguy cơ bại não từ tuổi thai đơn lẻ.
Câu Hỏi Thường Gặp
Bại não có phát hiện được trước sinh không?
Không thể chẩn đoán chắc chắn bại não chỉ bằng một xét nghiệm hoặc một lần siêu âm trước sinh. Một số bất thường não thai, sinh non nặng hoặc biến cố quanh sinh có thể làm tăng nguy cơ, nhưng chẩn đoán thường dựa vào biểu hiện vận động và phát triển của trẻ sau sinh.
Sinh non có chắc chắn gây bại não không?
Không. Sinh non là một yếu tố nguy cơ, đặc biệt khi sinh rất non hoặc nhẹ cân, nhưng không phải mọi trẻ sinh non đều bị bại não. Nguy cơ còn phụ thuộc tuổi thai, cân nặng, biến chứng sơ sinh và nhiều yếu tố khác.
Thiếu oxy khi sinh có phải nguyên nhân chính của bại não không?
Thiếu oxy quanh sinh có thể liên quan đến một số trường hợp, nhưng không nên xem đây là nguyên nhân duy nhất. Bại não có thể liên quan phát triển não bất thường, sinh non, nhẹ cân, nhiễm trùng, xuất huyết não, đột quỵ thai hoặc sơ sinh, hoặc nhiều yếu tố phối hợp.
Dấu hiệu nào ở trẻ khiến gia đình nên đi khám?
Gia đình nên đưa trẻ đi khám nếu trẻ chậm kiểm soát đầu cổ, chậm lẫy, ngồi, bò hoặc đi, tay chân quá cứng hoặc quá mềm, dùng một bên cơ thể nhiều hơn bên còn lại, khó bú hoặc nuốt, co giật hoặc có bất kỳ lo lắng nào về phát triển vận động.
Nguồn tham khảo: CDC About Cerebral Palsy; CDC Risk Factors; NINDS/NIH Cerebral Palsy; NHS Cerebral Palsy Symptoms.
Bại não là gì?
Bại não là một rối loạn vận động do tổn thương não sớm.
Tổn thương này không tiến triển theo thời gian.
Nhưng hậu quả ảnh hưởng suốt đời.
— Đồng hành cùng mẹ bầu cả thai kỳ
Bé nhẹ cân hay đạt chuẩn? Xem ngay biểu đồ tăng trưởng của con.
Mỗi tuần một chút, mẹ sẽ thấy an tâm hơn khi biết con đang lớn lên khỏe mạnh.
Dùng thử ngay
Trẻ bị bại não có thể cứng cơ, mềm cơ hoặc khó giữ thăng bằng.
Một số trẻ còn kèm nói khó, chậm hiểu hoặc động kinh.
Bại não khác với bệnh thoái hóa thần kinh.
Biểu hiện có thể thay đổi theo tuổi, nhưng tổn thương não không nặng lên.
Nguyên nhân gây bại não
Bại não có thể xuất hiện trước sinh, trong khi sinh hoặc sau sinh.
Không phải mọi trường hợp đều tìm được một nguyên nhân.
1. Nguyên nhân trước sinh
- Nhiễm trùng thai kỳ: toxoplasma, rubella, CMV.
- Dị tật não bẩm sinh.
- Thai chậm tăng trưởng.
- Yếu tố di truyền.
2. Nguyên nhân trong khi sinh
- Đẻ non.
- Ngạt chu sinh.
- Sa dây rốn hoặc nhau bong non.
- Xuất huyết não ở trẻ cực non.
3. Nguyên nhân sau sinh sớm
- Viêm màng não.
- Nhiễm trùng huyết.
- Vàng da nhân não.
- Chấn thương sọ não.
Bại não thường là bệnh đa nguyên nhân.
Mẹ không nên tự trách nếu con không may mắc bệnh.
Yếu tố nguy cơ bại não
Một số thai kỳ có nguy cơ cao hơn:
- Mang thai đôi hoặc đa thai.
- Tiền sử sinh non.
- Mẹ mắc bệnh lý nặng.
- Tiền sản giật.
- Thai chậm tăng trưởng.
- Nhiễm trùng trong thai kỳ.
Các yếu tố nguy cơ không đồng nghĩa trẻ sẽ bị bại não.
Nhưng chúng là tín hiệu để mẹ cần theo dõi sát hơn.
Dấu hiệu sớm nghi ngờ bại não
Phát hiện sớm bại não giúp trẻ can thiệp sớm và đạt kết quả tốt hơn.
1. Bất thường phản xạ
- Phản xạ nguyên thủy kéo dài quá 6 tháng.
- Phản xạ yếu, hoặc không xuất hiện.
2. Bất thường trương lực cơ
- Trẻ mềm nhũn.
- Trẻ quá cứng.
- Hai chân cắt kéo khi bế đứng.
3. Chậm mốc vận động
- 4 tháng chưa giữ đầu.
- 6 tháng chưa lật.
- 9 tháng chưa ngồi.
- 12 tháng chưa đứng.
4. Vận động không đối xứng
- Một tay nắm chặt.
- Một bên chân ít cử động.
5. Dấu hiệu kèm theo
- Khó bú.
- Hay sặc.
- Co giật.
- Ít giao tiếp mắt.
Khi thấy bất thường, cha mẹ nên đưa trẻ đi khám.
Chẩn đoán bại não như thế nào?
Bác sĩ dựa vào:
- Lịch sử thai kỳ.
- Khám thần kinh, vận động.
- Theo dõi mốc phát triển.
Một số xét nghiệm hỗ trợ:
- MRI não.
- Xét nghiệm di truyền.
- Xét nghiệm nhiễm trùng bẩm sinh.
Chẩn đoán thường rõ ràng vào 1–2 tuổi.
Tuy nhiên, có thể nghi ngờ sớm từ vài tháng.
Bại não có chữa khỏi không?
Bại não không thể chữa khỏi hoàn toàn.
Tổn thương não là vĩnh viễn.
Điều trị nhằm:
- Giảm co cứng.
- Tăng khả năng vận động.
- Cải thiện giao tiếp.
- Ngăn biến dạng khớp.
- Hỗ trợ dinh dưỡng và hô hấp.
Phương pháp điều trị gồm:
- Vật lý trị liệu.
- Hoạt động trị liệu.
- Âm ngữ trị liệu.
- Thuốc giảm co cứng.
- Tiêm botulinum toxin.
- Phẫu thuật chỉnh hình.
Trẻ bị bại não vẫn có cơ hội hòa nhập cộng đồng.
Can thiệp sớm là chìa khóa.
Phòng ngừa bại não ngay từ thai kỳ
Không thể phòng tuyệt đối bại não.
Nhưng có thể giảm nguy cơ đáng kể.
1. Trước mang thai
- Tiêm phòng rubella.
- Kiểm soát bệnh mạn tính.
- Bỏ thuốc lá và rượu.
2. Trong thai kỳ
- Khám thai đúng lịch.
- Sàng lọc dị tật.
- Theo dõi thai chậm tăng trưởng.
- Điều trị nhiễm trùng.
- Kiểm soát huyết áp.
- Kiểm soát đường huyết.
3. Khi sinh và sau sinh
- Sinh tại bệnh viện có khoa sơ sinh.
- Theo dõi suy thai.
- Hồi sức đúng cách.
- Điều trị vàng da sớm.
Từng bước nhỏ có thể giảm rất nhiều nguy cơ bại não.
Tóm tắt về bại não
- Bại não là rối loạn vận động do tổn thương não sớm.
- Không tiến triển nhưng ảnh hưởng suốt đời.
- Phát hiện sớm giúp điều trị tốt hơn.
- Can thiệp sớm cải thiện chức năng.
- Chăm sóc thai kỳ đúng chuẩn giúp giảm nguy cơ bại não.
Nếu mẹ cần tư vấn chuyên sâu hơn về siêu âm thai, đánh giá nguy cơ hoặc theo dõi thai kỳ, hãy trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản khoa.
Sự chuẩn bị đúng sẽ bảo vệ não bộ thai nhi ngay từ những ngày đầu tiên.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
Tặng mẹ bầu
Mẹ muốn hiểu hơn về thai kỳ và em bé của mình
Dành cho mẹ đang chuẩn bị mang thai, mới biết có thai hoặc đang theo dõi thai nhỏ. Cẩm nang giúp mẹ nắm các mốc siêu âm sớm, xét nghiệm cần nhớ và những dấu hiệu nên đi khám y học bào thai đúng lúc.
Nhận cẩm nang miễn phí
