Bà bầu không nên ăn gì trong 3 tháng đầu? Những món cần tránh để thai kỳ an toàn hơn

Bà bầu không nên ăn gì trong 3 tháng đầu là câu hỏi rất thường gặp. Đây là giai đoạn thai hình thành nhiều cơ quan quan trọng. Mẹ không cần kiêng khem cực đoan. Nhưng mẹ cần tránh một số thực phẩm có nguy cơ cao.

Nhóm cần tránh gồm đồ sống, đồ tái, trứng chưa chín, sữa chưa tiệt trùng, phô mai không an toàn, hải sản sống, rượu bia và thực phẩm kém vệ sinh. Mẹ cũng nên tránh cá có hàm lượng thủy ngân cao. thai phụ ăn cá ít thủy ngân, khoảng 8–12 ounce mỗi tuần, thay vì kiêng hoàn toàn cá.

Mục tiêu không phải là làm mẹ sợ ăn. Mục tiêu là ăn an toàn, đủ chất và phù hợp với 3 tháng đầu.

Vì sao 3 tháng đầu cần chú ý an toàn thực phẩm?

Trong 3 tháng đầu, thai còn rất nhỏ. Nhưng các cơ quan quan trọng bắt đầu hình thành. Vì vậy, mẹ nên hạn chế các yếu tố có thể gây hại.

Một số thực phẩm có thể chứa vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng. Các tác nhân này có thể gây ngộ độc thực phẩm. Một số nhiễm trùng có thể ảnh hưởng thai kỳ nghiêm trọng hơn người bình thường.

Ngoài ra, một số chất có thể tích lũy trong cơ thể. Ví dụ thủy ngân trong cá lớn. Một số thực phẩm cũng chứa vitamin A dạng retinol quá cao.

Vì vậy, mẹ bầu không cần ăn quá nhiều. Nhưng mẹ cần ăn đúng và chọn thực phẩm an toàn.

Đồ sống, đồ tái

Mẹ bầu nên tránh thịt sống, thịt tái và các món chưa chín kỹ. Ví dụ bò tái, gỏi sống, nem chua chưa đảm bảo, tiết canh hoặc thịt nướng còn đỏ bên trong.

Các món này có thể chứa vi khuẩn hoặc ký sinh trùng. Khi mang thai, nhiễm khuẩn đường tiêu hóa có thể khiến mẹ mất nước, sốt và mệt nhiều.

Mẹ nên ăn thực phẩm được nấu chín kỹ. Thịt cần chín đều. Nước thịt không còn màu hồng. Các món hâm lại nên nóng kỹ trước khi ăn.

Nếu mẹ thèm món cuốn hoặc món trộn, nên chọn nguyên liệu chín. Rau sống cần được rửa rất kỹ. Tốt nhất nên ưu tiên rau chín trong giai đoạn nghén nhiều.

Hải sản sống và hải sản chưa chín

Mẹ bầu nên tránh hải sản sống. Ví dụ hàu sống, sashimi, sushi cá sống, gỏi cá hoặc tôm tái. Tránh hải sản sống vì nguy cơ vi khuẩn, virus hoặc độc tố gây ngộ độc thực phẩm.

Hải sản là nguồn đạm và omega-3 tốt. Mẹ không cần kiêng hoàn toàn. Nhưng nên ăn hải sản đã nấu chín.

Cá hấp, cá kho, tôm luộc, cua nấu chín hoặc canh cá đều có thể phù hợp. Điều quan trọng là thực phẩm phải tươi và được chế biến an toàn.

Nếu ăn ngoài, mẹ nên chọn nơi đáng tin cậy. Không nên ăn hải sản để lâu, tái hoặc có mùi lạ.

Trứng sống hoặc trứng chưa chín kỹ

Mẹ bầu nên tránh trứng sống và trứng lòng đào nếu nguồn trứng không đảm bảo. Các món có trứng sống cũng cần thận trọng. Ví dụ sốt mayonnaise tự làm, kem tự làm hoặc bánh có nhân trứng chưa chín.

Trứng là thực phẩm tốt cho thai kỳ. Trứng có đạm, choline và nhiều vi chất. Nhưng trứng cần được nấu chín kỹ để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.

Mẹ có thể ăn trứng luộc chín, trứng hấp, trứng chiên chín hoặc trứng trong các món nấu kỹ. Đây là lựa chọn dễ ăn trong 3 tháng đầu.

Nếu mẹ nghén và chỉ ăn được trứng, có thể dùng trứng như nguồn đạm chính tạm thời. Nhưng cần nấu chín hoàn toàn.

Sữa chưa tiệt trùng và phô mai không an toàn

Mẹ bầu nên tránh sữa chưa tiệt trùng. Nên chọn sữa tiệt trùng hoặc thanh trùng có nguồn gốc rõ ràng.

Một số loại phô mai mềm làm từ sữa chưa tiệt trùng cũng không an toàn. Chúng có thể liên quan nguy cơ nhiễm Listeria. Thai phụ chọn thực phẩm an toàn hơn để giảm nguy cơ Listeria trong thai kỳ.

Thai phụ nên kiểm tra sản phẩm sữa đã được tiệt trùng hay chưa.

Nếu mẹ muốn dùng sữa chua, phô mai hoặc sữa tươi, hãy đọc nhãn. Ưu tiên sản phẩm có ghi tiệt trùng và còn hạn sử dụng.

Thịt nguội, pate lạnh và đồ ăn để lâu

Thịt nguội, xúc xích nguội, pate lạnh và đồ ăn chế biến sẵn để lạnh có thể tăng nguy cơ nhiễm Listeria nếu không được xử lý đúng.

Thai phụ tránh hot dog, lunch meats và cold cuts khi ăn lạnh hoặc ở nhiệt độ phòng. Nếu dùng, cần hâm nóng đến khi bốc hơi nóng.

Pate lạnh và thịt phết lạnh cũng nên tránh. Nhóm thực phẩm này dễ bị nhiễm khuẩn nếu bảo quản không tốt.

Mẹ nên hạn chế đồ ăn để qua đêm. Nếu dùng lại, cần bảo quản đúng và hâm nóng kỹ. Thực phẩm có mùi lạ nên bỏ.

Cá nhiều thủy ngân

Mẹ bầu không nên ăn cá có hàm lượng thủy ngân cao. Thủy ngân có thể ảnh hưởng hệ thần kinh đang phát triển của thai.

Các loại cần tránh thường gồm cá mập, cá kiếm, cá marlin và một số cá săn mồi lớn. Với cá ngừ, mẹ nên dùng thận trọng và không ăn quá nhiều.

Thai phụ không kiêng cá hoàn toàn. Thay vào đó, nên ăn 8–12 ounce cá ít thủy ngân mỗi tuần. Các lựa chọn thường phù hợp gồm cá hồi, cá mòi, cá cơm, cá rô phi hoặc cá tuyết.

Cách hiểu đúng là chọn cá an toàn. Không phải loại bỏ toàn bộ cá khỏi bữa ăn.

Gan và thực phẩm quá giàu vitamin A dạng retinol

Mẹ bầu nên tránh gan và sản phẩm từ gan trong thai kỳ, trừ khi bác sĩ có chỉ định đặc biệt. Gan chứa nhiều vitamin A dạng retinol.

Vitamin A cần cho cơ thể. Nhưng quá nhiều vitamin A dạng retinol có thể không an toàn trong thai kỳ. Tránh gan và các sản phẩm từ gan khi mang thai.

Mẹ cũng nên thận trọng với viên bổ sung chứa vitamin A liều cao. Không nên tự dùng nhiều loại vitamin cùng lúc.

Nếu đang dùng viên uống trước sinh, mẹ nên mang theo khi đi khám. Bác sĩ sẽ kiểm tra thành phần và liều dùng.

Rượu bia và đồ uống có cồn

Mẹ bầu nên tránh rượu bia và đồ uống có cồn. Không có mức rượu nào được chứng minh là an toàn tuyệt đối trong thai kỳ.

Rượu có thể ảnh hưởng sự phát triển của thai. Nguy cơ phụ thuộc lượng dùng, thời điểm dùng và nhiều yếu tố khác. Nhưng khuyến cáo an toàn nhất là không uống.

Nếu mẹ đã lỡ uống trước khi biết có thai, không nên hoảng loạn. Mẹ nên dừng ngay và trao đổi với bác sĩ trong lần khám tới.

Điều quan trọng là không tiếp tục uống trong thai kỳ. Gia đình cũng nên hỗ trợ mẹ tránh tình huống bị ép uống.

Caffeine: không cần kiêng tuyệt đối nhưng cần giới hạn

Caffeine có trong cà phê, trà đặc, nước tăng lực, cacao và một số nước ngọt. Mẹ bầu không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối. Nhưng cần giới hạn.

Thai phụ không dùng quá 200 mg caffeine mỗi ngày.

Mẹ nên đặc biệt tránh nước tăng lực. Nhóm này thường chứa caffeine cao. Một số sản phẩm còn có chất kích thích khác.

Nếu mẹ đang uống nhiều cà phê, có thể giảm dần. Đổi sang sữa, nước ấm, trà loãng hoặc nước trái cây nguyên chất với lượng hợp lý.

Rau sống, trái cây chưa rửa kỹ

Rau và trái cây rất cần cho thai kỳ. Nhưng mẹ cần rửa kỹ trước khi ăn.

Rau sống, giá sống, salad đóng gói hoặc trái cây cắt sẵn có thể nhiễm vi khuẩn nếu bảo quản kém. Với mẹ bầu 3 tháng đầu, nên ưu tiên thực phẩm tươi và chế biến sạch.

Nếu ăn rau sống, cần ngâm rửa đúng cách. Nên tránh rau dập nát hoặc để lâu. Trái cây nên rửa dưới vòi nước sạch trước khi gọt.

Mẹ không cần sợ rau quả. Chỉ cần chú ý vệ sinh. Rau chín là lựa chọn dễ an toàn hơn.

Đồ ngọt, nước ngọt và món chiên nhiều dầu

Đồ ngọt không phải nhóm cấm tuyệt đối. Nhưng mẹ nên hạn chế. Nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo và đồ uống nhiều đường dễ làm mẹ tăng năng lượng rỗng.

Trong 3 tháng đầu, nhiều mẹ nghén và thèm đồ ngọt. Có thể ăn một lượng nhỏ. Nhưng không nên dùng thay bữa chính.

Món chiên nhiều dầu cũng nên hạn chế. Chúng dễ gây đầy bụng, buồn nôn và khó tiêu. Mẹ nghén thường khó chịu hơn sau bữa nhiều dầu mỡ.

Nên chọn món luộc, hấp, kho mềm hoặc canh. Cách chế biến đơn giản thường dễ tiêu hơn.

Có cần kiêng rau ngót, đu đủ, dứa không?

Nhiều mẹ lo phải kiêng rất nhiều món dân gian. Thực tế, không nên tạo danh sách cấm quá dài nếu không có bằng chứng rõ.

Với các thực phẩm quen thuộc, mẹ nên dùng lượng vừa phải và chế biến sạch. Không nên ăn quá nhiều một món. Cũng không nên dùng các loại nước ép đậm đặc hoặc bài thuốc dân gian không rõ liều.

Nếu mẹ có đau bụng, ra máu, tiền sử sảy thai hoặc thai kỳ nguy cơ cao, nên hỏi bác sĩ trực tiếp. Không nên tự áp dụng lời truyền miệng.

Nguyên tắc an toàn nhất là ăn đa dạng, chín, sạch và vừa đủ.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Mẹ bầu nên đi khám nếu nôn nhiều, không ăn uống được hoặc sụt cân. Cần khám nếu sốt, tiêu chảy nhiều, đau bụng hoặc dấu hiệu mất nước.

Nếu lỡ ăn thực phẩm nghi không an toàn, mẹ nên theo dõi triệu chứng. Không nên tự uống thuốc. Hãy liên hệ bác sĩ nếu có sốt, nôn nhiều, đau bụng hoặc tiêu chảy kéo dài.

Mẹ cũng nên tư vấn riêng nếu có bệnh nền. Ví dụ đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, bệnh thận, thiếu máu hoặc dị ứng thực phẩm.

Dinh dưỡng thai kỳ cần linh hoạt. Nhưng an toàn thực phẩm là nguyên tắc không nên bỏ qua.

Câu hỏi thường gặp

Bà bầu 3 tháng đầu có được ăn cá không?

Có. Mẹ nên ăn cá ít thủy ngân và nấu chín. Không nên ăn cá sống hoặc cá nhiều thủy ngân.

Có được ăn trứng trong 3 tháng đầu không?

Có. Trứng là nguồn đạm tốt. Mẹ nên ăn trứng chín kỹ.

Có cần kiêng hoàn toàn cà phê không?

Không nhất thiết. Nhưng cần giới hạn caffeine. Nên tránh nước tăng lực.

Lỡ ăn đồ sống một lần có sao không?

Không nên quá hoảng. Mẹ hãy theo dõi triệu chứng. Nếu sốt, đau bụng, nôn hoặc tiêu chảy, cần khám.

3 tháng đầu nên tránh gì nhất?

Nên tránh đồ sống, sữa chưa tiệt trùng, rượu bia, cá nhiều thủy ngân và thực phẩm không bảo đảm vệ sinh.

Kết luận

Bà bầu trong 3 tháng đầu không cần kiêng quá mức. Nhưng mẹ nên tránh các thực phẩm có nguy cơ cao.

Nhóm cần tránh gồm đồ sống, đồ tái, hải sản sống, trứng chưa chín, sữa chưa tiệt trùng, gan, rượu bia và cá nhiều thủy ngân. Mẹ cũng nên hạn chế caffeine, đồ ngọt và món chiên nhiều dầu.

Cách ăn tốt nhất là ăn chín, uống sôi, chọn thực phẩm rõ nguồn gốc và đa dạng nhóm chất. Khi có bệnh nền hoặc nghén nặng, mẹ nên được tư vấn riêng để có kế hoạch phù hợp hơn.

Nguồn tham khảo

1. ACOG. Healthy Eating During Pregnancy.
2. ACOG. Management of Pregnant Women With Presumptive Exposure to Listeria monocytogenes.
3. NHS. Foods to avoid in pregnancy.
4. CDC. Protect Your Pregnancy from Listeria.
5. FDA. Advice about Eating Fish.

Lưu ý y khoa: Nội dung chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo. Bài viết không thay thế tư vấn dinh dưỡng hoặc khám thai trực tiếp. Mỗi mẹ bầu cần được cá thể hóa theo sức khỏe, bệnh nền, mức độ nghén và kết quả xét nghiệm.

 tại đây

Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé