Khi theo dõi CPAM trong thai kỳ, có những trường hợp ban đầu thấy rõ khối nhưng đến quý 3 lại không còn nhìn thấy trên siêu âm. Điều này khiến nhiều gia đình tin rằng bệnh đã “tự khỏi”. Nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều. CPAM không phải là một tổn thương có thể biến mất hoàn toàn trong đa số trường hợp. Hiện tượng “không còn thấy” chủ yếu là thay đổi hình ảnh, không phải biến mất thật sự. Hiểu sai điều này có thể dẫn đến chủ quan trong theo dõi và bỏ sót nguy cơ sau sinh.
— Đồng hành cùng mẹ bầu cả thai kỳ
Bé nhẹ cân hay đạt chuẩn? Xem ngay biểu đồ tăng trưởng của con.
Mỗi tuần một chút, mẹ sẽ thấy an tâm hơn khi biết con đang lớn lên khỏe mạnh.
Dùng thử ngay
CPAM không biến mất theo nghĩa giải phẫu mà chỉ thay đổi cách biểu hiện trên siêu âm
CPAM là bất thường phát triển của nhu mô phổi xảy ra từ giai đoạn sớm của quá trình hình thành phổi. Một khi cấu trúc này đã hình thành, nó không thể biến mất hoàn toàn trong thời gian ngắn chỉ trong vài tuần hoặc vài tháng. Điều thay đổi không phải là sự tồn tại của khối, mà là khả năng nhìn thấy khối trên siêu âm. Nói cách khác, CPAM có thể “biến mất trên màn hình” nhưng không biến mất trong cơ thể. Đây là điểm cần hiểu rõ vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến cách theo dõi và tư vấn cho gia đình.
Sự thay đổi tương quan kích thước là nguyên nhân phổ biến nhất
Một trong những cơ chế quan trọng nhất giải thích hiện tượng này là sự thay đổi tương quan giữa khối và lồng ngực. Trong giai đoạn giữa thai kỳ, CPAM có thể phát triển tương đối nhanh. Tuy nhiên, sau đó sự phát triển của lồng ngực và phổi bình thường tăng tốc. Khi lồng ngực lớn lên nhanh hơn khối, kích thước khối trở nên nhỏ tương đối. Điều này làm cho khối khó nhận diện hơn trên siêu âm. Nếu trước đó khối chiếm 30–40% thể tích lồng ngực, thì ở giai đoạn muộn có thể chỉ còn 10–15%. Khi đó, độ tương phản giảm và khối có thể không còn rõ.
Thay đổi về cấu trúc bên trong khối làm thay đổi hình ảnh siêu âm
Ngoài yếu tố kích thước, cấu trúc bên trong CPAM cũng có thể thay đổi theo thời gian. Các nang trong khối có thể thay đổi kích thước, chứa dịch với đặc tính khác nhau hoặc thậm chí xẹp lại. Khi cấu trúc vi nang thay đổi, đặc tính hồi âm cũng thay đổi. Một khối trước đây tăng âm rõ có thể trở nên đồng nhất hơn với nhu mô phổi xung quanh. Khi độ chênh lệch hồi âm giảm, khối sẽ “biến mất” trên siêu âm dù thực tế vẫn tồn tại.
Giai đoạn 28–32 tuần là thời điểm hay gặp hiện tượng “không còn thấy khối”
Trong thực tế, hiện tượng này thường được ghi nhận ở quý 3, đặc biệt khoảng 28–32 tuần. Đây là giai đoạn lồng ngực thai phát triển mạnh và phổi bình thường bắt đầu hoàn thiện cấu trúc. Khi đó, khối CPAM nếu không tăng thêm sẽ trở nên nhỏ tương đối. Đồng thời, mật độ mô phổi thay đổi làm giảm độ tương phản. Đây là lý do tại sao nhiều trường hợp trước đó thấy rõ CPAM nhưng đến quý 3 lại không còn nhìn thấy.
Có thực sự có trường hợp CPAM thoái triển hoàn toàn không
Có một số báo cáo ghi nhận CPAM giảm kích thước đáng kể hoặc gần như không còn thấy. Tuy nhiên, thoái triển hoàn toàn về mặt giải phẫu là rất hiếm. Phần lớn chỉ là giảm kích thước hoặc thay đổi hình ảnh. Ngay cả khi không thấy trên siêu âm, sau sinh vẫn có thể phát hiện tổn thương trên CT. Điều này chứng minh rằng khối không biến mất hoàn toàn mà chỉ không còn biểu hiện rõ trên siêu âm.
Vai trò của CVR trong việc theo dõi sự “thoái triển”
CVR là chỉ số giúp theo dõi kích thước khối theo tuổi thai. Khi CVR giảm dần theo thời gian, đó là dấu hiệu tốt. Tuy nhiên, cần hiểu rằng CVR giảm không có nghĩa là khối biến mất. Nó chỉ phản ánh sự thay đổi tương quan kích thước. Nếu CVR giảm xuống dưới ngưỡng nguy cơ, khả năng chèn ép giảm đáng kể. Đây là ý nghĩa quan trọng nhất của việc “khối nhỏ lại”.
Tại sao không nên chủ quan khi không còn thấy CPAM
Một sai lầm phổ biến là khi không còn thấy khối thì nghĩ rằng bệnh đã hết và không cần theo dõi nữa. Điều này rất nguy hiểm. Trong nhiều trường hợp, tổn thương vẫn tồn tại nhưng không biểu hiện trên siêu âm. Sau sinh, những tổn thương này có thể gây nhiễm trùng, khó thở hoặc biến chứng khác. Vì vậy, dù không thấy khối, vẫn cần đánh giá sau sinh để xác nhận.
Vai trò của MRI khi siêu âm không còn rõ
Trong một số trường hợp, khi siêu âm không còn thấy rõ CPAM nhưng cần xác định lại, MRI có thể được sử dụng. MRI không phụ thuộc vào hồi âm nên có thể phát hiện tổn thương mà siêu âm bỏ sót. Tuy nhiên, MRI không phải xét nghiệm thường quy. Nó chỉ được sử dụng khi cần làm rõ chẩn đoán hoặc khi có nghi ngờ.
Sau sinh cần đánh giá lại dù trước sinh “không còn khối”
Ngay cả khi siêu âm cuối thai kỳ không thấy CPAM, trẻ vẫn cần được đánh giá sau sinh. Thường sẽ chụp X-quang ban đầu, sau đó nếu cần sẽ chụp CT. CT có độ nhạy cao hơn và có thể phát hiện các tổn thương nhỏ. Nếu còn tổn thương, sẽ cân nhắc theo dõi hoặc phẫu thuật tùy trường hợp. Nếu không thấy, vẫn cần theo dõi thêm vì một số tổn thương nhỏ có thể chưa biểu hiện ngay.
Ý nghĩa tích cực của việc khối nhỏ lại
Dù không biến mất hoàn toàn, việc khối nhỏ lại có ý nghĩa rất tích cực. Nó cho thấy nguy cơ chèn ép giảm. Tim thai ít bị ảnh hưởng hơn. Nguy cơ phù thai giảm đáng kể. Ngoài ra, khả năng sinh thường và thích nghi sau sinh tốt hơn. Vì vậy, đây là dấu hiệu tiên lượng tốt, dù không phải là “khỏi bệnh”.
Những hiểu lầm phổ biến cần tránh
Hiểu lầm thứ nhất là CPAM có thể tự khỏi hoàn toàn trước sinh. Hiểu lầm thứ hai là không thấy khối nghĩa là không còn bệnh. Hiểu lầm thứ ba là tất cả CPAM đều sẽ nhỏ lại. Thực tế mỗi trường hợp khác nhau. Một số khối vẫn có thể tiếp tục phát triển. Vì vậy, không nên áp dụng một kịch bản chung cho tất cả.
Cách tiếp cận đúng khi CPAM “biến mất” trên siêu âm
Khi không còn thấy khối, cần xem lại toàn bộ quá trình trước đó. Nếu trước đó đã xác định rõ CPAM, thì việc không thấy khối không thay đổi chẩn đoán ban đầu. Cần tiếp tục theo dõi thai kỳ như bình thường. Sau sinh cần đánh giá lại. Không nên kết luận đã khỏi chỉ dựa trên một lần siêu âm.
Câu hỏi mẹ bầu hay hỏi
CPAM có thể tự khỏi không? Rất hiếm khi biến mất hoàn toàn.
Vì sao có lúc thấy, có lúc không? Do thay đổi kích thước tương đối và hồi âm.
Không thấy nữa có cần lo không? Vẫn cần theo dõi.
Sau sinh có cần kiểm tra không? Có, để xác định chính xác.
Khối nhỏ lại có tốt không? Là dấu hiệu tiên lượng tốt.
Kết luận
CPAM có thể trở nên nhỏ hơn hoặc không còn thấy rõ trên siêu âm, nhưng hiếm khi biến mất hoàn toàn về mặt giải phẫu. Hiện tượng này phản ánh sự thay đổi tương quan kích thước và đặc tính mô hơn là sự khỏi bệnh. Vì vậy, dù hình ảnh cải thiện, vẫn cần theo dõi trước và sau sinh để đảm bảo an toàn.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế việc khám và tư vấn trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
Tặng mẹ bầu
Mẹ muốn hiểu hơn về thai kỳ và em bé của mình
Dành cho mẹ đang chuẩn bị mang thai, mới biết có thai hoặc đang theo dõi thai nhỏ. Cẩm nang giúp mẹ nắm các mốc siêu âm sớm, xét nghiệm cần nhớ và những dấu hiệu nên đi khám y học bào thai đúng lúc.
Nhận cẩm nang miễn phí
