Chọc ối khi giãn não thất: khi nào nên làm, khi nào chưa cần vội?
Khi siêu âm báo giãn não thất, nhiều mẹ bầu nghĩ ngay đến chọc ối. Tuy nhiên, không phải cứ thấy não thất rộng là phải làm thủ thuật ngay. Điều quan trọng là đánh giá đúng mức độ giãn. Bác sĩ cũng cần xem đây có phải dấu hiệu đơn độc hay không. Mục tiêu của chọc ối cũng phải được giải thích rõ.
Giãn não thất là gì?
Giãn não thất là tình trạng đường kính nhĩ của não thất bên đo từ 10 mm trở lên. Đây là một dấu hiệu trên siêu âm. Nó chưa phải là kết luận cuối cùng về nguyên nhân.
Giãn não thất thường được chia thành 3 mức:
- Nhẹ: 10–12 mm
- Trung bình: 13–15 mm
- Nặng: trên 15 mm.
- Mức độ giãn càng cao, nhu cầu đánh giá nguyên nhân càng quan trọng.
Chọc ối khi giãn não thất có cần không?
Trong nhiều trường hợp, thai phụ sẽ được tư vấn chọc ối khi giãn não thất. Mục đích là tìm nguyên nhân di truyền hoặc nhiễm trùng thai. Tuy vậy, tư vấn chọc ối không có nghĩa là mọi trường hợp đều phải làm ngay.
Quyết định cuối cùng phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Ví dụ như tuổi thai, mức độ giãn, có dị tật kèm theo hay không, và kết quả sàng lọc trước đó. Gia đình cũng cần hiểu rõ lợi ích và nguy cơ trước khi quyết định.
Vì sao bác sĩ hay khuyên chọc ối khi giãn não thất?
Lý do đầu tiên là để tìm bất thường di truyền. Một số thai có giãn não thất có thể đi kèm bất thường nhiễm sắc thể. Một số trường hợp còn có mất đoạn hoặc lặp đoạn nhỏ. Những thay đổi này có thể không được phát hiện qua xét nghiệm sàng lọc thông thường.
Lý do thứ hai là để làm rõ nguy cơ thật sự cho em bé. Chỉ nhìn vào số đo não thất thì chưa đủ. Bác sĩ cần thêm thông tin để tư vấn tiên lượng. Kết quả chọc ối có thể giúp việc theo dõi thai kỳ chính xác hơn.
Chọc ối khi giãn não thất giúp phát hiện gì?
Chọc ối khi giãn não thất có thể giúp kiểm tra bộ nhiễm sắc thể của thai. Dịch ối cũng có thể được dùng để làm microarray. Xét nghiệm này giúp tìm các bất thường vật chất di truyền nhỏ hơn.
Trong một số trường hợp, dịch ối còn hỗ trợ đánh giá nhiễm trùng thai. Hai nguyên nhân thường được nhắc đến là CMV và toxoplasma. Bác sĩ sẽ chỉ định khi thấy phù hợp với hình ảnh siêu âm và bối cảnh lâm sàng.
Khi nào nên cân nhắc chọc ối khi giãn não thất sớm hơn?
Việc chọc ối khi giãn não thất nên được cân nhắc sớm hơn khi giãn não thất không còn là dấu hiệu đơn độc. Ví dụ, siêu âm có thêm bất thường ở:
- thể chai
- vách trong suốt
- hố sau
- tim thai
- cột sống
- tăng trưởng thai
Khi có thêm bất thường phối hợp, khả năng có nguyên nhân nền sẽ cao hơn. Khi đó, giá trị của xét nghiệm chẩn đoán cũng rõ hơn.
Ngay cả khi giãn não thất có vẻ nhẹ, bác sĩ vẫn có thể tư vấn chọc ối. Lý do là vẫn có trường hợp bất thường di truyền dù siêu âm ban đầu chưa thấy thêm dị tật.
NIPT bình thường có cần chọc ối khi giãn não thất nữa không?
Đây là thắc mắc rất thường gặp. NIPT là xét nghiệm sàng lọc. Trong khi đó, chọc ối là xét nghiệm chẩn đoán. Hai xét nghiệm này không giống nhau.
Nếu thai đã có bất thường trên siêu âm, NIPT nguy cơ thấp vẫn không loại trừ hoàn toàn các bất thường di truyền. Đặc biệt, NIPT không thay thế được microarray trong nhiều tình huống có bất thường cấu trúc.
Vì vậy, NIPT bình thường không đồng nghĩa với việc không cần tư vấn chọc ối khi giãn não thất.
Ngoài chọc ối khi giãn não thất, thai phụ còn cần làm gì?
Ngoài việc cân nhắc chọc ối khi giãn não thất, thai phụ thường cần thêm các bước sau.
- Siêu âm hình thái thần kinh thai nhi
Bác sĩ cần kiểm tra lại thật kỹ hai não thất bên. Ngoài ra còn phải đánh giá thể chai, vách trong suốt, hố sau và cột sống. Các cơ quan khác cũng cần được khảo sát đầy đủ.
- Tìm nguyên nhân nhiễm trùng thai
Một số trường hợp giãn não thất liên quan đến nhiễm trùng bào thai. Vì vậy, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm CMV hoặc toxoplasma. Điều này vẫn cần nghĩ tới ngay cả khi mẹ không có triệu chứng rõ.
- Cân nhắc MRI thai
MRI thai không thay thế siêu âm. Tuy nhiên, kỹ thuật này có thể bổ sung thông tin trong một số trường hợp. MRI đặc biệt hữu ích khi cần đánh giá sâu hơn hệ thần kinh trung ương.
Khi nào có thể chưa cần quyết định chọc ối ngay?
Nếu mới phát hiện giãn rất nhẹ ở một lần siêu âm đầu tiên, bác sĩ có thể hẹn đo lại. Việc này nên thực hiện ở cơ sở có kinh nghiệm về y học bào thai. Lý do là chẩn đoán giãn não thất phụ thuộc nhiều vào mặt cắt chuẩn và kỹ thuật đo.
Sai số vài milimet có thể làm thay đổi cách phân loại. Nó cũng có thể làm thay đổi hướng tư vấn.
Tuy nhiên, chưa quyết định ngay không có nghĩa là bỏ qua. Gia đình vẫn nên được tư vấn sớm. Như vậy, các bước tiếp theo sẽ không bị chậm trễ.
Chọc ối khi giãn não thất có nguy cơ không?
Chọc ối là thủ thuật xâm lấn. Vì vậy, thủ thuật này luôn có rủi ro nhất định. Điều gia đình lo nhất thường là nguy cơ sảy thai hoặc biến chứng sau thủ thuật.
Tuy vậy, nguy cơ này thường nhỏ khi thủ thuật được thực hiện đúng chỉ định và đúng kỹ thuật. Điều quan trọng là phải cân bằng giữa lợi ích chẩn đoán và nguy cơ can thiệp. Nếu thai có bất thường trên siêu âm, lợi ích chẩn đoán thường đáng để cân nhắc.
Giãn não thất nhẹ đơn độc có tiên lượng tốt không?
Nếu là giãn não thất nhẹ đơn độc, tiên lượng thường khá tốt. Nhiều trường hợp trẻ vẫn phát triển bình thường sau sinh. Tuy nhiên, chữ “đơn độc” phải được dùng rất chặt chẽ.
Muốn gọi là đơn độc, thai cần được khảo sát kỹ. Bác sĩ phải loại trừ tương đối các dị tật phối hợp. Thai cũng cần được theo dõi tiến triển qua các lần siêu âm sau đó.
Vì vậy, câu hỏi giãn não thất có cần chọc ối không không thể trả lời chỉ bằng một con số đo não thất.
Cách hiểu đúng về chọc ối khi giãn não thất
Giãn não thất là dấu hiệu gợi ý cần tìm nguyên nhân. Chọc ối là một công cụ để đi sâu hơn vào nguyên nhân đó. Đây không phải là bước duy nhất. Nhưng trong nhiều trường hợp, đây là bước rất quan trọng.
Khi hiểu rõ mục tiêu của thủ thuật, gia đình sẽ dễ đưa ra quyết định hơn. Việc theo dõi thai kỳ sau đó cũng sẽ sát thực tế hơn.
Kết luận và khuyến nghị
Nếu kết quả siêu âm não thất bên từ 10 mm trở lên, mẹ sẽ cần được tư vấn nguyên nhân. Hướng tiếp cận hợp lý là siêu âm chuyên sâu, đánh giá dị tật kèm theo, xét nghiệm nhiễm trùng và tư vấn chọc ối phù hợp. Làm rõ sớm sẽ giúp kế hoạch theo dõi thai kỳ chính xác hơn.
Nếu đang băn khoăn giãn não thất có cần chọc ối không, mẹ nên mang toàn bộ hồ sơ siêu âm và xét nghiệm cũ đến cơ sở chuyên sâu về y học bào thai để được đọc lại đầy đủ. Tại phòng khám Dr Tú Y học bào thai, bước hợp lý là đo lại đúng chuẩn, phân biệt giãn đơn độc hay không đơn độc, rồi mới tư vấn tiếp về chọc ối và các bước theo dõi sau đó.
FAQ
Giãn não thất bao nhiêu thì cần chọc ối?
Không có ngưỡng cố định, cần đánh giá theo mức độ giãn và bất thường kèm theo.
Giãn não thất nhẹ có cần chọc ối không?
Chưa chắc, có thể theo dõi lại nếu là đơn độc và ổn định.
NIPT bình thường có loại trừ được không?
Không, NIPT là sàng lọc nên không thay thế chọc ối.
Chọc ối giúp phát hiện gì?
Phát hiện bất thường nhiễm sắc thể, microarray và nhiễm trùng như CMV, toxoplasma.
Chọc ối có nguy cơ không?
Có nhưng thấp nếu làm đúng chỉ định và kỹ thuật.
Tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
