Cách đo não thất bên đúng chuẩn – Đo ở đâu, đo lúc nào, tránh sai gì

Đo não thất bên là một phần quan trọng trong siêu âm não thai. Chỉ số thường được quan tâm là bề rộng vùng atrium của não thất bên. Nếu đo đúng mặt cắt, đúng vị trí và đặt thước đúng bờ trong, kết quả giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ giãn não thất. Ngược lại, nếu đo lệch mặt cắt, đo chéo, đặt caliper sai hoặc chỉ đo một hình ảnh chưa chuẩn, mẹ có thể bị báo “não thất giãn” không chính xác. Mốc thường dùng là dưới 10 mm được xem là bình thường; từ 10 mm trở lên cần đánh giá kỹ hơn.

Bài viết dưới đây giúp mẹ hiểu cách đo não thất bên đúng chuẩn, đo ở đâu, đo lúc nào, vì sao có sai số và khi nào cần siêu âm thần kinh thai nhi chuyên sâu.

Não thất bên là gì?

Não thất bên là khoang chứa dịch não tủy nằm trong hai bán cầu não của thai nhi. Mỗi thai có hai não thất bên, bên phải và bên trái.

Trong siêu âm thai, bác sĩ không đo toàn bộ não thất theo mọi chiều. Chỉ số hay được dùng nhất là bề rộng vùng atrium, còn gọi là ngã ba não thất bên hoặc vùng sừng sau não thất bên.

Vùng atrium là nơi liên quan đến sừng sau, sừng thái dương và thân não thất bên. Đây là vị trí tương đối ổn định để đo trong thai kỳ.

Khi vùng này rộng hơn bình thường, bác sĩ sẽ nghĩ đến giãn não thất bên. Tuy nhiên, một con số chỉ có ý nghĩa khi được đo đúng kỹ thuật.

Vì vậy, mẹ cần hiểu rằng “não thất 9 mm” hay “não thất 10,5 mm” không chỉ là con số. Nó phụ thuộc cách đo, mặt cắt và người đo.

Đo não thất bên để làm gì?

Đo não thất bên giúp phát hiện giãn não thất thai nhi. Đây là một trong những bất thường hệ thần kinh trung ương thường được phát hiện trên siêu âm trước sinh.

Não thất bên giãn có thể đơn độc. Nghĩa là không thấy bất thường cấu trúc khác trên siêu âm. Một số trường hợp như vậy có tiên lượng tốt hơn, nhất là khi mức giãn nhẹ và không tiến triển.

Não thất bên giãn cũng có thể đi kèm bất thường khác. Ví dụ bất thường thể chai, bất thường vỏ não, hố sau, nhiễm trùng bào thai hoặc bất thường nhiễm sắc thể.

Vì vậy, khi não thất bên trên 10 mm, bác sĩ thường không chỉ đo lại. Bác sĩ cần khảo sát toàn bộ não thai và các cơ quan khác.

Khi phát hiện não thất bên từ 10 mm trở lên, cần đánh giá kỹ bằng siêu âm hình thái chi tiết, cân nhắc chọc ối để xét nghiệm nhiễm sắc thể và microarray, xét nghiệm nhiễm trùng thai, và cân nhắc MRI thai nếu có điều kiện và người đọc có kinh nghiệm.

Cách đo não thất bên đúng chuẩn: đo ở đâu?

Vị trí đo chuẩn là vùng atrium của não thất bên. Đây là vùng thường thấy rõ trong mặt cắt ngang đầu thai qua não thất.

Bác sĩ cần chọn mặt cắt đúng. Mặt cắt này thường đi qua khoang vách trong suốt, đồi thị và vùng não thất bên. Hình ảnh cần đủ rõ để thấy đám rối mạch mạc và bờ não thất.

Bề rộng atrium não thất bên nên được đo theo kiểu trong-bờ-trong, tức đặt caliper ở bờ trong của hai thành não thất. Chỉ số này nên dưới 10 mm trong suốt thai kỳ.

Caliper được đặt ở mức glomus của đám rối mạch mạc và nằm trong các hồi âm tạo bởi thành bên não thất.

Nói đơn giản, không đo ở đoạn não thất to nhất theo cảm giác. Cũng không đo chéo theo hướng dài nhất của khoang dịch. Cần đo vuông góc tại vùng atrium, từ bờ trong sang bờ trong.

Đo lúc nào trong thai kỳ?

Não thất bên có thể được đánh giá trong siêu âm hình thái quý 2. Đây là mốc mẹ thường được siêu âm khoảng 18–22 tuần.

Trong tam cá nguyệt hai và đầu tam cá nguyệt ba, bề rộng atrium não thất bên tương đối ổn định. Các hướng dẫn thường dùng mốc dưới 10 mm là bình thường.

Nếu não thất bên bình thường ở siêu âm hình thái, mẹ vẫn có thể được đánh giá lại ở quý 3 khi có chỉ định. Ví dụ thai chậm tăng trưởng, đầu thai bất thường, nghi nhiễm trùng, bất thường cấu trúc khác hoặc kết quả siêu âm trước đó chưa rõ.

Nếu đã phát hiện não thất giãn, bác sĩ cần hẹn theo dõi lại. Mục tiêu là xem não thất ổn định, tăng lên hay giảm đi theo thời gian.

Không nên đo quá dày chỉ vì lo lắng. Điều quan trọng là đo đúng mặt cắt và đúng người có kinh nghiệm, không phải siêu âm nhiều lần trong vài ngày.

Mốc bao nhiêu mm là bình thường?

Mốc thường dùng là dưới 10 mm. Nếu atrium não thất bên dưới 10 mm và không có bất thường khác, thường được xem là trong giới hạn bình thường.

Từ 10 mm trở lên, bác sĩ gọi là giãn não thất bên. Bề rộng atrium não thất bên bình thường đến 10 mm; từ 10–15 mm được gọi là giãn não thất, và trên 15 mm là mức nặng hơn.

Phân loại 10–12 mm là nhẹ, 13–15 mm là trung bình và trên 15 mm là nặng. Tuy nhiên, cách phân loại có thể khác nhau giữa tài liệu.

Điều quan trọng là không nên đọc 10 mm như một ranh giới gây hoảng loạn. Một kết quả 9,8 mm và 10,1 mm có thể chịu ảnh hưởng sai số đo.

Khi kết quả nằm sát ngưỡng, bác sĩ thường cần đo lại cẩn thận, xem cả hai bên, khảo sát cấu trúc não và hẹn theo dõi phù hợp.

Vì sao đo não thất bên dễ sai?

Lỗi thường gặp nhất là đo sai mặt cắt. Nếu mặt cắt không đúng chuẩn, khoang não thất có thể trông rộng hơn hoặc hẹp hơn thực tế.

Lỗi thứ hai là đo chéo. Khi thước đo không vuông góc với trục não thất, con số có thể bị tăng giả.

Lỗi thứ ba là đặt caliper sai vị trí. Nếu đặt từ bờ ngoài sang bờ ngoài, hoặc đặt vào thành não thất không đúng, số đo sẽ khác.

Lỗi thứ tư là đo khi hình ảnh không rõ. Tư thế thai, bóng xương sọ, tuổi thai, thành bụng mẹ hoặc chất lượng máy có thể ảnh hưởng hình ảnh.

Lỗi thứ năm là chỉ đo một bên rồi kết luận. Trong nhiều trường hợp, cần đánh giá cả hai não thất và so sánh với toàn bộ não thai.

Vì vậy, một kết quả nghi ngờ nên được kiểm tra lại bằng siêu âm chuyên sâu, nhất là khi con số sát 10 mm.

Đo não thất bên bên gần hay bên xa?

Trong siêu âm 2D qua thành bụng, não thất bên xa đầu dò thường dễ đánh giá hơn vì ít bị bóng xương sọ che. Não thất bên gần đôi khi khó nhìn hơn.

Tuy nhiên, nếu có điều kiện hình ảnh tốt, bác sĩ có thể đánh giá cả hai bên. Khi một bên giãn rõ hoặc nghi bất đối xứng, cần đo và mô tả từng bên.

Không nên chỉ dựa vào não thất gần đầu dò nếu hình ảnh bị nhiễu hoặc bị bóng xương che. Điều này dễ tạo sai số.

Trong siêu âm thần kinh thai nhi chuyên sâu, bác sĩ có thể sử dụng thêm nhiều mặt cắt và đường tiếp cận khác nhau. Mục tiêu là đánh giá não thai toàn diện, không chỉ một con số atrium.

Với những trường hợp khó, MRI thai có thể được cân nhắc để bổ sung thông tin, nhất là khi nghi bất thường hệ thần kinh trung ương đi kèm.

Khi nào cần đo lại?

Nên đo lại khi con số sát ngưỡng 10 mm. Ví dụ 9,5–10,5 mm là vùng rất dễ làm mẹ lo, nhưng cũng là vùng dễ bị ảnh hưởng bởi sai số kỹ thuật.

Nên đo lại khi phiếu siêu âm chỉ ghi “giãn não thất” nhưng không có hình ảnh chuẩn, không ghi bên nào, không ghi kích thước cụ thể hoặc không mô tả bất thường đi kèm.

Nên đo lại nếu một lần khám báo bình thường, lần sau báo giãn rõ mà không có giải thích. Khi đó, cần xem lại tuổi thai, mặt cắt và kỹ thuật đo.

Nên đo lại nếu não thất giãn kèm bất thường khác như thể chai, hố sau, tiểu não, vỏ não hoặc đầu thai nhỏ. Đây là nhóm cần siêu âm thần kinh thai nhi.

Nên đo lại ở cơ sở có kinh nghiệm nếu gia đình đang đứng trước quyết định lớn. Không nên quyết định chỉ dựa trên một phép đo chưa được xác nhận.

Bảng tóm tắt: đo não thất bên thế nào là đúng?

Nội dung	Cách làm đúng	Lỗi cần tránh
Vị trí đo	Vùng atrium não thất bên	Đo bất kỳ đoạn nào thấy rộng
Mặt cắt	Mặt cắt ngang đầu thai chuẩn qua não thất	Mặt cắt xiên, lệch trục
Cách đặt caliper	Bờ trong đến bờ trong	Bờ ngoài đến bờ ngoài
Hướng đo	Vuông góc với trục não thất	Đo chéo theo chiều dài nhất
Bên đo	Ưu tiên bên thấy rõ, đánh giá cả hai bên khi cần	Chỉ đo một bên khó nhìn
Mốc đọc	Dưới 10 mm thường bình thường	Hoảng loạn vì số đo sát ngưỡng
Khi bất thường	Khảo sát não thai và cơ quan khác	Chỉ ghi một con số rồi kết luận

Bảng này giúp mẹ hiểu nguyên tắc chung. Việc đo thật cần được thực hiện bởi bác sĩ siêu âm có kinh nghiệm.

Nếu não thất bên 9–10 mm thì sao?

Não thất bên 9–10 mm thường nằm trong vùng cần đọc cẩn thận. Về nguyên tắc, dưới 10 mm thường được xem là bình thường. Nhưng khi số đo sát ngưỡng, bác sĩ có thể hẹn theo dõi.

Ở vùng này, sai số kỹ thuật có thể làm kết quả thay đổi. Một phép đo 9,8 mm ở nơi này có thể thành 10,2 mm ở nơi khác nếu mặt cắt hoặc caliper khác nhau.

Mẹ không nên quá hoảng nếu được báo não thất 9,5 mm hoặc 9,8 mm. Điều cần hỏi là đo ở mặt cắt nào, bên nào, có bất thường khác không và có cần siêu âm lại không.

Nếu các cấu trúc não khác bình thường, thai phát triển tốt và lần theo dõi sau ổn định, nguy cơ thường thấp hơn.

Tuy nhiên, nếu số đo tăng dần, hai bên giãn, hoặc có bất thường đi kèm, mẹ cần được khám chuyên sâu.

Nếu não thất bên từ 10 mm trở lên thì cần làm gì?

Khi não thất bên từ 10 mm trở lên, bác sĩ sẽ đánh giá đây là giãn não thất bên. Bước đầu tiên là xác nhận lại phép đo đúng chuẩn.

Sau đó, cần siêu âm hình thái chi tiết, đặc biệt là siêu âm thần kinh thai nhi. Bác sĩ sẽ khảo sát thể chai, hố sau, tiểu não, vỏ não, đường giữa, não thất hai bên và các cơ quan khác.

Tùy trường hợp, bác sĩ có thể tư vấn xét nghiệm di truyền. Khi phát hiện giãn não thất, cần đề nghị chọc ối để xét nghiệm karyotype và chromosomal microarray.

Bác sĩ cũng có thể chỉ định xét nghiệm nhiễm trùng thai, đặc biệt cytomegalovirus và toxoplasma, dù mẹ có triệu chứng hay không.

MRI thai có thể được cân nhắc nếu có điều kiện và bác sĩ đọc có kinh nghiệm. MRI hữu ích hơn khi nghi bất thường não đi kèm hoặc siêu âm chưa đủ rõ.

Khi nào cần MRI thai?

MRI không phải bước bắt buộc cho mọi trường hợp não thất dưới 10 mm. Nhưng MRI có thể hữu ích khi não thất giãn rõ, tiến triển hoặc có dấu hiệu não bất thường đi kèm.

MRI có thể giúp đánh giá thể chai, vỏ não, hố sau, tiểu não và các bất thường khó thấy trên siêu âm. Tuy vậy, MRI cần được đọc bởi bác sĩ có kinh nghiệm về thai nhi.

Nếu siêu âm thần kinh thai nhi đã rất rõ và không có bất thường khác, bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích thực tế của MRI. Không phải cứ giãn nhẹ là bắt buộc phải chụp.

Ngược lại, nếu siêu âm thấy bất thường phức tạp, MRI có thể giúp gia đình được tư vấn đầy đủ hơn.

Thời điểm chụp cũng quan trọng. Một số bất thường vỏ não chỉ rõ hơn khi thai lớn hơn.

Những câu mẹ nên hỏi khi nhận kết quả đo não thất bên

Mẹ nên hỏi não thất bên đo được bao nhiêu mm và là bên phải hay bên trái. Nếu hai bên khác nhau, cần biết từng con số.

Mẹ nên hỏi bác sĩ đã đo tại vùng atrium chưa. Đây là vị trí chuẩn để đánh giá giãn não thất bên.

Mẹ nên hỏi có bất thường nào khác trong não không. Ví dụ thể chai, hố sau, tiểu não, vỏ não hoặc đường giữa.

Mẹ nên hỏi các cơ quan khác có bình thường không. Não thất giãn đơn độc và não thất giãn kèm dị tật có ý nghĩa khác nhau.

Mẹ nên hỏi khi nào cần siêu âm lại, có cần siêu âm thần kinh thai nhi, xét nghiệm di truyền, xét nghiệm nhiễm trùng hoặc MRI không.

Những câu hỏi này giúp mẹ chuyển từ lo lắng sang kế hoạch theo dõi rõ ràng.

Những hiểu lầm thường gặp

Nhiều mẹ nghĩ cứ não thất 10 mm là thai chắc chắn bất thường nặng. Không đúng. Cần xem mức độ, tiến triển và bất thường đi kèm.

Một số mẹ nghĩ 9,8 mm và 10,1 mm là hai thế giới hoàn toàn khác nhau. Không nên hiểu như vậy. Sai số đo có thể ảnh hưởng khi gần ngưỡng.

Có mẹ nghĩ chỉ cần đo một lần là đủ. Không đúng nếu kết quả bất thường hoặc sát ngưỡng. Theo dõi diễn tiến rất quan trọng.

Có mẹ nghĩ siêu âm 4D giúp đo não thất chính xác hơn. Không đúng. Đánh giá não thất chủ yếu dựa trên mặt cắt 2D chuẩn và kỹ thuật đo đúng.

Có mẹ nghĩ MRI thay thế hoàn toàn siêu âm. Không đúng. MRI bổ sung cho siêu âm, nhưng không thay thế khảo sát siêu âm thai có hệ thống.

Câu hỏi mẹ bầu thường gặp

Não thất bên bao nhiêu là bình thường?

Bề rộng atrium não thất bên dưới 10 mm thường được xem là bình thường trong thai kỳ.

Đo não thất bên ở đâu?

Vị trí đo chuẩn là vùng atrium của não thất bên, đặt caliper từ bờ trong đến bờ trong.

Não thất 10 mm có nguy hiểm không?

Từ 10 mm trở lên được xem là giãn não thất. Mức độ nguy cơ phụ thuộc có đơn độc không, có tiến triển không và có bất thường đi kèm không.

Não thất 9,8 mm có cần lo không?

Thường chưa nên quá lo, nhưng cần đọc cẩn thận vì sát ngưỡng. Bác sĩ có thể hẹn theo dõi lại.

Có cần chọc ối khi giãn não thất không?

Có thể cần. Nên đề nghị xét nghiệm chẩn đoán di truyền khi phát hiện giãn não thất từ 10 mm trở lên.

Khám và tư vấn khi nghi giãn não thất bên

Đo não thất bên đúng chuẩn là bước rất quan trọng để tránh chẩn đoán quá mức hoặc bỏ sót bất thường. Mẹ không nên chỉ nhìn một con số, mà cần hiểu vị trí đo, mặt cắt, bên đo, bất thường đi kèm và kế hoạch theo dõi.

Tại Phòng khám Sản Phụ Khoa Minh Nguyên Hà Nội, mẹ có thể được siêu âm thai, đánh giá não thất bên, khảo sát hình thái thai và tư vấn bước tiếp theo khi nghi giãn não thất. Với những trường hợp cần đánh giá chuyên sâu, bác sĩ sẽ định hướng siêu âm thần kinh thai nhi, MRI thai hoặc xét nghiệm di truyền khi phù hợp.

Hotline đặt lịch: 0936 117 101
Phòng khám Sản Phụ Khoa Minh Nguyên Hà Nội

Kết luận

Cách đo não thất bên đúng chuẩn cần tập trung vào vùng atrium của não thất bên. Caliper nên được đặt từ bờ trong đến bờ trong, trên mặt cắt ngang đầu thai phù hợp. Nếu đo lệch mặt cắt, đo chéo hoặc đặt thước sai, kết quả có thể làm mẹ lo không cần thiết.

Mốc thường dùng là dưới 10 mm được xem là bình thường. Từ 10 mm trở lên cần đánh giá kỹ hơn, nhất là khi có bất thường não khác, giãn tiến triển hoặc kết quả sát ngưỡng.

Mẹ không nên tự kết luận chỉ từ một con số. Điều quan trọng là hỏi rõ đo ở đâu, bên nào, có bất thường đi kèm không và khi nào cần theo dõi lại.

Đo đúng giúp bác sĩ phân biệt thai bình thường, giãn não thất nhẹ cần theo dõi và những trường hợp cần siêu âm thần kinh thai nhi, MRI hoặc xét nghiệm di truyền. Đây là cách tiếp cận an toàn hơn cho cả mẹ và thai.

Tài liệu tham khảo

1. ISUOG Practice Guidelines. Sonographic examination of the fetal central nervous system, updated guideline, 2020.
2. ISUOG Practice Guidelines. Targeted neurosonography: examination of the fetal brain, 2021.
3. Society for Maternal-Fetal Medicine. Consult Series #45: Mild fetal ventriculomegaly: diagnosis, evaluation, and management.
4. ISUOG Patient Information. Ventriculomegaly.
5. Guibaud L. Fetal cerebral ventricular measurement and ventriculomegaly: time for procedure standardisation. Ultrasound in Obstetrics & Gynecology, 2009.

Lưu ý y khoa: Nội dung chỉ nhằm tham khảo. Bài viết không thay thế siêu âm hình thái, siêu âm thần kinh thai nhi, cộng hưởng từ thai, xét nghiệm di truyền hoặc tư vấn chuyên khoa. Nếu mẹ được báo não thất bên giãn, não thất trên 10 mm, bất thường não đi kèm, đầu thai bất thường, thai máy giảm hoặc kết quả sàng lọc nguy cơ cao, cần được khám và tư vấn trực tiếp.

tại đây