Thai nhi bị hở van 3 lá nhẹ

Câu chuyện tại phòng khám Dr Tú y học bào thai khi giấy siêu âm ghi thai nhi bị hở van 3 lá nhẹ

Chị H. mang thai 22 tuần. Chị đến phòng khám Dr Tú y học bào thai vào một buổi chiều, tay cầm 3 thứ. Một tờ kết quả siêu âm hình thái, một bản NIPT, và một USB có video tim thai. Dòng làm chị mất ngủ là thai nhi bị hở van 3 lá nhẹ.

Chị nói chị sợ nhất là con bị bệnh tim bẩm sinh nặng. Chị cũng bế tắc vì đọc mỗi nơi nói một kiểu. Có người bảo bình thường. Có người bảo dấu hiệu Down. Không ai nói rõ bước tiếp theo là gì.

Ở phòng khám, việc đầu tiên là xem lại siêu âm đúng tuổi thai, đúng mặt cắt, đúng cách đặt Doppler. Sau đó mới bàn đến ý nghĩa, mức độ nghi ngờ, và lịch theo dõi theo mốc tuần thai.

Thai nhi bị hở van 3 lá nhẹ nghĩa là gì trên siêu âm tim thai

Van 3 lá nằm giữa nhĩ phải và thất phải. Khi tim co, van đóng để máu đi về phía động mạch phổi. Nếu một phần máu phụt ngược lại nhĩ phải, siêu âm Doppler sẽ thấy dòng phụt ngược. Đó là trào ngược van 3 lá, hay cách gọi quen là hở van 3 lá.

Mức độ nhẹ thường có nghĩa là dòng phụt ngược nhỏ. Thời gian phụt ngược ngắn. Buồng tim không giãn, tim không to, và không có dấu hiệu suy tim thai.

Điều quan trọng là: đây thường là một dấu hiệu siêu âm. Nó chưa phải là chẩn đoán bệnh tim. Vì vậy, câu đúng hơn là: siêu âm ghi nhận dòng trào ngược qua van 3 lá mức độ nhẹ, cần đánh giá thêm bằng siêu âm tim thai chuyên sâu.

Nghi ngờ trên siêu âm có chắc chắn không: vì sao có thể thấy hở nhẹ van ba lá

Không phải lần nào thấy trào ngược cũng là bất thường thật. Có những lý do khiến hình ảnh bị nghi ngờ.

Thứ nhất là thời điểm thai kỳ. Ở một số giai đoạn, dòng chảy qua tim phải có thể “ồn” hơn. Khi thai cử động mạnh, nhịp tim thay đổi, hình ảnh Doppler cũng dễ “bắt” được dòng phụt.

Thứ hai là góc khảo sát và cài đặt máy. Doppler rất nhạy với góc tia và vị trí đặt cửa sổ lấy mẫu. Chỉ cần lệch một chút, dòng chảy bình thường có thể bị hiểu thành dòng phụt ngược.

Thứ ba là tiêu chí thế nào mới gọi là trào ngược rõ. Trong đánh giá chuẩn ở tam cá nguyệt đầu, một tiêu chí hay dùng là vận tốc dòng phụt ngược phải đạt tối thiểu 60 cm/s và kéo dài ít nhất hai phần ba thì tâm thu.

Giấy kết luận ghi nhẹ thường nghĩa là gì: phân biệt sàng lọc và chẩn đoán khi gặp trào ngược van 3 lá

Khi giấy siêu âm ghi hở van 3 lá nhẹ, đa số đang nói về một dấu hiệu quan sát được. Dấu hiệu này cần đặt trong bối cảnh tuổi thai và toàn bộ tim thai. Nó chưa phải câu trả lời chắc chắn con có bệnh hay không.

Sàng lọc là cách nhận diện nhóm có nguy cơ cao hơn bình thường. Nó giúp chọn đúng người cần kiểm tra sâu. Sàng lọc không mang tính kết luận.

Chẩn đoán là bước xác định. Với tim thai, chẩn đoán thường dựa vào siêu âm tim thai chuyên sâu. Bác sĩ sẽ đánh giá cấu trúc tim, đường ra, cung động mạch, nhịp, và dòng chảy.

Trào ngược van 3 lá từng được xếp vào nhóm dấu hiệu liên quan tăng nguy cơ lệch bội, nhất là trisomy 21, ở tam cá nguyệt đầu. Tuy vậy, dấu hiệu đơn độc thường không đủ để kết luận. Nó có ý nghĩa hơn khi đi kèm dấu hiệu khác, hoặc có bất thường cấu trúc.

Một điểm thực tế giúp gia đình bình tĩnh là: ở tam cá nguyệt hai, nếu chỉ có hở nhẹ van ba lá và không kèm bất thường khác, đa số không làm tăng nguy cơ bệnh tim bẩm sinh nặng sau sinh.

Nguyên nhân nào có thể đứng sau hở van 3 lá nhẹ ở thai nhi

Có 2 nhóm nguyên nhân cần nghĩ đến.

Nhóm thứ nhất là biến thể sinh lý hoặc kỹ thuật khảo sát. Thai cử động, nhịp nhanh thoáng qua, góc Doppler chưa tối ưu, hoặc cửa sổ lấy mẫu đặt chưa chuẩn. Nhóm này hay gặp nhất khi kết luận là nhẹ.

Nhóm thứ hai là tình huống cần loại trừ bằng siêu âm tim thai. Ví dụ bất thường van 3 lá, như Ebstein. Ví dụ hẹp đường ra thất phải, tăng áp lực buồng tim phải. Ví dụ rối loạn nhịp kéo dài. Khi có các tình huống này, thường sẽ kèm dấu khác như tim to, nhĩ phải giãn, hoặc tràn dịch.

Cách tiếp cận an toàn là không đoán nguyên nhân bằng cảm giác. Mà dùng một buổi siêu âm tim thai để “lọc” nhóm thứ hai ra khỏi nhóm thứ nhất.

Một nguyên tắc duy nhất để gỡ hoảng loạn khi nghe kết luận tim thai

Hãy hỏi: mình còn thiếu dữ liệu nào để kết luận.

Nguyên tắc này giúp bạn đổi hướng suy nghĩ. Bạn không tranh cãi đúng sai với một dòng chữ trên giấy. Bạn tập trung vào các dữ liệu phải có: siêu âm tim thai, mức độ hở, có bất thường cấu trúc không, có kèm dấu hiệu khác không, và lịch theo dõi.

Với chị H., chỉ cần chuyển câu hỏi từ con có sao không sang cần làm gì để biết chắc, cảm giác bế tắc giảm rõ. Khi đã có kế hoạch, lo lắng sẽ bớt “trôi tự do”.

Khi nào cần khám lại và vì sao không nên trì hoãn nếu siêu âm ghi hở van 3 lá nhẹ

Nếu kết luận là nhẹ và không có dấu bất thường khác, thường nên làm siêu âm tim thai trong 1–2 tuần. Mục tiêu là xác nhận lại mức độ hở và loại trừ bất thường cấu trúc.

Nếu kèm dấu hiệu khác, lịch có thể sớm hơn. Ví dụ tim to, tràn dịch, rối loạn nhịp, hoặc nghi ngờ bất thường đường ra. Khi đó, trì hoãn làm mất cửa sổ theo dõi sát và chuẩn bị kế hoạch sinh.

Lý do không nên chờ quá lâu rất đơn giản. Tim thai thay đổi theo tuần thai. Một dấu hiệu nhẹ có thể tự hết. Nhưng nếu nó tiến triển, bạn cần bắt sớm để theo dõi đúng nhịp.

Các nghiên cứu về trào ngược van 3 lá nhẹ đơn độc ở thai kỳ nhìn chung cho thấy tiên lượng tốt, và đa số không liên quan bệnh tim nặng sau sinh.

Trong 24 giờ đầu nên làm gì khi giấy siêu âm ghi thai nhi bị hở van 3 lá nhẹ

Bước 1 trong 2 giờ: dừng đọc hội nhóm để tìm chẩn đoán. Bạn đang thiếu dữ liệu. Thông tin rời rạc làm bạn sợ hơn, không làm bạn hiểu hơn.

Bước 2 trong 6 giờ: chụp rõ từng trang kết quả. Chụp cả trang có thông số tim thai và phần kết luận. Lưu vào một thư mục riêng, đặt tên theo ngày và tuổi thai.

Bước 3 trong 24 giờ: viết ra giấy 8 câu hỏi để mang đi khám lại.

• Mức độ hở van 3 lá của bé là nhẹ hay trung bình.
• Dòng phụt ngược kéo dài bao nhiêu phần của thì tâm thu.
• Có dấu giãn nhĩ phải hay thất phải không.
• Có bất thường van 3 lá hay vách liên thất không.
• Đường ra thất phải và van động mạch phổi có bình thường không.
• Nhịp tim có đều không, có ngoại tâm thu không.
• Cần theo dõi lại sau bao lâu, mốc tuần thai nào.
• Sau sinh có cần siêu âm tim lại cho bé không.

Bước 4 trong 24–48 giờ: đặt lịch siêu âm tim thai. Nếu bạn cần nơi đọc lại toàn bộ hồ sơ theo đúng tuổi thai và chuẩn y học bào thai, bạn có thể đặt lịch tại phòng khám Dr Tú y học bào thai để được rà lại mặt cắt, xem lại clip, và nhận kế hoạch theo dõi theo mốc tuần thai.

Cần mang giấy tờ gì khi đi khám lại siêu âm tim thai

Bạn nên chuẩn bị 5 nhóm giấy tờ. Mỗi nhóm chỉ cần bản chụp rõ nét.

Một là kết quả siêu âm các mốc trước, đặc biệt siêu âm hình thái.
Hai là kết quả sàng lọc lệch bội, như NIPT hoặc double test, triple test nếu có.
Ba là các xét nghiệm mẹ đã làm trong thai kỳ, nhất là nếu có bệnh nền.
Bốn là đơn thuốc đang dùng và lịch tiêm chủng thai kỳ.
Năm là video clip tim thai hoặc USB, nếu cơ sở siêu âm có xuất file.

Chuẩn bị đủ giúp bác sĩ không phải đoán. Và giúp bạn tiết kiệm một lần đi lại.

Có nên tự so sánh chỉ số và nên hỏi bác sĩ điều gì để ra được kế hoạch

Bạn không nên tự so sánh chỉ số giữa các mẹ. Lý do là mỗi tuổi thai khác nhau. Mỗi máy khác nhau. Mỗi tiêu chí ghi kết luận cũng khác.

Bạn nên hỏi bác sĩ những câu đi thẳng vào kế hoạch.

• Mục tiêu của lần khám này là xác nhận hay loại trừ điều gì.
• Dấu hiệu này có đơn độc không.
• Nếu lần sau vẫn còn hở nhẹ, lịch theo dõi là mốc nào.
• Dấu hiệu nào là ngưỡng cần theo dõi sát hơn.
• Sau sinh cần khám tim cho bé khi nào.

Những câu hỏi này biến buổi khám thành một bản kế hoạch. Và bạn sẽ bớt cảm giác bị động.

Hướng xử trí trước sinh và sau sinh khi trào ngược van 3 lá mức độ nhẹ

Trước sinh, đa số trường hợp nhẹ và đơn độc chỉ cần theo dõi. Bạn không tự điều trị bằng thuốc. Bạn cũng không cần kiêng khem cực đoan chỉ vì một dòng siêu âm.

Nếu siêu âm tim thai loại trừ bất thường cấu trúc và nhịp tim ổn, bác sĩ thường hẹn tái đánh giá sau vài tuần. Mục tiêu là chắc chắn dấu hiệu không tăng lên.

Sau sinh, nhiều bé được khuyên siêu âm tim lại một lần để xác nhận. Nếu còn hở nhẹ, bác sĩ tim mạch nhi sẽ theo dõi theo lịch. Phần lớn trường hợp không cần can thiệp. Dữ liệu theo dõi ở nhóm thai kỳ nguy cơ thấp cũng cho thấy đa số kết cục sau sinh thuận lợi khi trào ngược nhẹ và không kèm dị tật cấu trúc.

Kết luận: đi đúng quy trình sẽ giúp bạn hiểu đúng và theo dõi đúng

Với kết luận thai nhi bị hở van 3 lá nhẹ, điều bạn cần nhất là một kế hoạch rõ ràng. Kế hoạch đó bắt đầu bằng siêu âm tim thai và đánh giá xem dấu hiệu có đơn độc không. Sau đó là lịch theo dõi theo mốc tuần thai, và một bước xác nhận sau sinh nếu cần.

Tại phòng khám Dr Tú y học bào thai, quy trình thường là nhận hồ sơ cũ, đọc lại kết luận theo tuổi thai, rà lại hình ảnh, giải thích mức độ nghi ngờ, phân biệt sàng lọc và chẩn đoán, rồi chốt bước tiếp theo theo thời gian thai kỳ. Cách làm này giúp gia đình bớt hoang mang và tập trung vào dữ liệu.

Nền tảng chuyên môn của phòng khám được xây dựng từ hơn 20 năm thực hành y học bào thai của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú, với mục tiêu là giúp thai phụ có kế hoạch theo dõi rõ ràng và an toàn.

Tìm hiểu thêm tại đây

Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé