Một buổi siêu âm có thể rất bình thường. Nhưng đôi khi chỉ một dòng kết luận cũng khiến người mẹ đứng lặng.
Chị H. mang thai 24 tuần đến phòng khám Dr Tú y học bào thai để siêu âm hình thái. Thai phát triển phù hợp tuổi thai, các cơ quan khác bình thường. Nhưng trong phần tim thai, bác sĩ ghi nhận một lỗ nhỏ ở vách ngăn giữa hai buồng thất.
Kết luận ghi: nghi ngờ thông liên thất phần cơ, kích thước 2 mm.
Chị H. im lặng vài giây rồi hỏi:
“Bác sĩ ơi, tim con bị thủng có nguy hiểm không? Thông liên thất phần cơ có phải mổ không?”
Đây là phản ứng rất thường gặp khi thai phụ nghe đến bất thường tim thai.
Thông liên thất phần cơ là gì?
Thông liên thất phần cơ là một dạng dị tật tim bẩm sinh, trong đó có một lỗ nhỏ ở phần cơ của vách ngăn giữa hai buồng thất.
Vách liên thất được chia thành bốn vùng giải phẫu:
- Phần màng
- Phần cơ
- Phần buồng nhận
- Phần buồng tống
Thông liên thất phần cơ là lỗ nằm ở phần cơ dày của vách ngăn. Đây là vị trí có khả năng tự đóng cao hơn so với phần màng.
Vì sao thông liên thất phần cơ thường được phát hiện trên siêu âm hình thái?
Siêu âm tim thai ở tuần 20–24 có thể phát hiện lỗ nhỏ nếu mặt cắt tim rõ. Tuy nhiên:
- Lỗ nhỏ dưới 2 mm đôi khi rất khó quan sát trên siêu âm thường quy
- Tư thế thai ảnh hưởng đến khả năng nhìn thấy
- Máy siêu âm và kinh nghiệm người khám đóng vai trò quan trọng
Khi nghi ngờ thông liên thất phần cơ, cần phân biệt giữa phát hiện sàng lọc và chẩn đoán xác định.
Sàng lọc và chẩn đoán trong thông liên thất phần cơ khác nhau thế nào?
- Sàng lọc: nghi ngờ có lỗ nhỏ dựa trên siêu âm thường quy
- Chẩn đoán: được xác nhận qua siêu âm tim thai chuyên sâu
Không phải mọi nghi ngờ trên siêu âm đều là chẩn đoán chắc chắn. Vì vậy, khi nhận kết luận, không nên vội suy diễn mức độ nặng.
Thông liên thất phần cơ có nguy hiểm không?
Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào:
- Kích thước lỗ
- Có dị tật tim phối hợp hay không
- Có bất thường nhiễm sắc thể đi kèm không
Trong nhiều trường hợp:
- Lỗ nhỏ dưới 3 mm
- Không có bất thường khác
- Thai phát triển bình thường
Khả năng tự đóng sau sinh khá cao.
Tuy nhiên, nếu lỗ lớn hoặc có bất thường tim phối hợp, cần theo dõi sát hơn.
Vì sao nhiều trường hợp tự đóng sau sinh?
Tim của em bé không ngừng phát triển sau khi chào đời. Phần cơ của vách ngăn giữa hai buồng thất cũng dày lên và lớn dần theo quá trình đó. Khi cơ tim phát triển, các mép của lỗ thông có thể tiến sát lại với nhau và dần bít kín.
Ngoài ra, khi trẻ lớn lên, dòng máu đi qua lỗ nhỏ cũng giảm dần. Dòng chảy yếu hơn tạo điều kiện để mô cơ xung quanh lỗ phát triển và che phủ vị trí này.
Vì lỗ nằm trong phần cơ dày của vách liên thất nên khả năng tự đóng thường cao hơn so với những vị trí khác. Do đó nhiều trường hợp thông liên thất phần cơ nhỏ chỉ cần theo dõi sau sinh mà không cần can thiệp phẫu thuật.
Thông liên thất phần cơ khi nào cần phẫu thuật
Thông liên thất phần cơ chỉ cần phẫu thuật khi lỗ thông đủ lớn để ảnh hưởng đến hoạt động của tim và phổi. Khi lỗ lớn hơn khoảng 6–7 mm, hoặc có nhiều lỗ thông liên thất phần cơ, máu từ thất trái chảy nhiều sang thất phải, làm tăng lưu lượng máu lên phổi và khiến tim phải làm việc quá mức.
Nếu sau sinh trẻ có các dấu hiệu như thở nhanh, bú kém hoặc chậm tăng cân, và siêu âm tim cho thấy tim trái giãn do tăng lưu lượng máu lên phổi, bác sĩ tim nhi có thể cân nhắc đóng lỗ bằng phẫu thuật hoặc can thiệp qua ống thông tim khi điều trị nội khoa không cải thiện.
Những sai lầm nhận thức khiến thai phụ lo lắng
Bác sĩ Tú thường gặp các suy nghĩ sau:
- Nghe đến “thủng tim” là nghĩ chắc chắn phải mổ
- Tự tìm kiếm trên mạng rồi so sánh trường hợp nặng
Những suy nghĩ này làm tăng lo âu không cần thiết khi chưa có đánh giá đầy đủ.
Một nguyên tắc duy nhất khi nhận kết luận bất thường tim thai
Nguyên tắc bác sĩ Tú luôn nhấn mạnh là:
Không đánh giá mức độ nguy hiểm của bất thường tim thai khi chưa phân biệt rõ đó là phát hiện sàng lọc trên siêu âm thường quy hay chẩn đoán xác định bằng siêu âm tim thai chuyên sâu.
Nguyên tắc này giúp thai phụ:
- Không vội kết luận
- Không tự suy diễn
- Không trì hoãn tái khám
Hướng dẫn hành động cụ thể khi được báo thông liên thất phần cơ
Trong 24 giờ đầu
- Giữ lại toàn bộ hình ảnh và kết quả siêu âm
- Chụp ảnh rõ mặt cắt tim có ghi kích thước lỗ
- Không tự tìm kiếm các trường hợp nặng để so sánh
Trong 1-2 tuần
- Đặt lịch siêu âm tim thai chuyên sâu
- Đánh giá lại kích thước và vị trí chính xác
- Kiểm tra các cấu trúc tim khác
Những điều cần hỏi bác sĩ
- Kích thước chính xác bao nhiêu mm
- Có dị tật tim phối hợp không
- Có cần làm xét nghiệm di truyền không
- Kế hoạch theo dõi bao lâu một lần
Phòng khám Dr Tú y học bào thai tiếp nhận hồ sơ cũ, đọc lại mặt cắt tim trong bối cảnh tuổi thai, phân biệt rõ sàng lọc và chẩn đoán, và xây dựng kế hoạch theo dõi theo từng mốc thai kỳ.
Sau sinh cần làm gì?
Trẻ cần:
- Siêu âm tim sau sinh
- Theo dõi cân nặng và nhịp thở
- Đánh giá dấu hiệu suy tim nếu có
Phần lớn trường hợp thông liên thất phần cơ nhỏ không cần can thiệp phẫu thuật ngay.
Kết luận từ hơn 20 năm thực hành y học bào thai
Khi được giải thích rõ kích thước nhỏ và tiên lượng tốt, chị H. thở ra nhẹ nhõm. Điều chị sợ nhất là con phải mổ ngay sau sinh.
Hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực y học bào thai, Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú hiểu rằng với những trường hợp như thông liên thất phần cơ, điều quan trọng nhất là giải thích đúng mức độ và kế hoạch theo dõi rõ ràng.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
