Một câu hỏi bật ra ngay khi bước vào phòng khám
Chị H. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai khi thai được 23 tuần. Chị vừa làm siêu âm hình thái ở một cơ sở khác và được thông báo thận của thai “không bình thường”. Trên phiếu kết quả, dòng chữ khiến chị không dám nhìn lâu là: Nghi loạn sản thận.
Vừa ngồi xuống ghế, chị hỏi ngay, giọng lạc đi:
“Bác sĩ ơi, loạn sản thận có nguy hiểm không ạ? Em nghe đến chữ thận là em sợ lắm.”
Nỗi sợ của chị H. không phải là cá biệt. Trong suy nghĩ của nhiều thai phụ, bất cứ vấn đề nào liên quan đến thận đều đồng nghĩa với suy thận, lọc máu, hoặc hậu quả rất nặng nề. Nhưng thực tế, mức độ nguy hiểm của loạn sản thận không giống nhau ở mọi trường hợp.
Loạn sản thận có nguy hiểm không ?
Câu trả lời chính xác là: mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nhiều yếu tố.
Loạn sản thận là tình trạng thận phát triển bất thường từ giai đoạn bào thai, làm giảm hoặc mất khả năng đảm nhiệm chức năng lọc máu của thận đó. Tuy nhiên, điều quyết định mức độ ảnh hưởng không nằm ở tên gọi, mà nằm ở:
- Loạn sản xảy ra ở một bên hay hai bên thận
- Mức độ tổn thương của thận bị ảnh hưởng
- Khả năng bù trừ của thận còn lại
- Lượng nước ối trong thai kỳ
Vì vậy, khi hỏi loạn sản thận có nguy hiểm không, không thể trả lời chung cho mọi trường hợp.
Vì sao loạn sản thận thường được phát hiện khi siêu âm thai?
Loạn sản thận là bất thường cấu trúc, nên thường được nghi ngờ trong siêu âm hình thái quý 2, khoảng tuần 20–24.
Trên siêu âm, bác sĩ có thể thấy:
- Thận tăng âm bất thường
- Cấu trúc thận không đồng nhất
- Ranh giới vỏ – tủy mờ
- Hình dạng thận biến đổi
Tuy nhiên, bác sĩ Tú luôn nhấn mạnh với thai phụ rằng:
Siêu âm chỉ cho thấy hình ảnh, không cho biết trực tiếp chức năng thận sau sinh.
Nghi ngờ loạn sản thận trên siêu âm có chắc chắn không?
Không phải mọi trường hợp nghi ngờ đều là loạn sản thận thực sự.
Có những tình huống khiến thận trông bất thường tạm thời:
- Thận đang phát triển chưa hoàn chỉnh theo tuổi thai
- Tăng âm thận thoáng qua
- Thai nằm tư thế khó khảo sát
- Mặt cắt khảo sát chưa chuẩn
Vì vậy, kết luận “nghi loạn sản thận” không đồng nghĩa với chẩn đoán xác định, mà là tín hiệu cần theo dõi diễn tiến.
Mức độ nguy hiểm khác nhau giữa loạn sản thận một bên và hai bên
Đây là điểm quan trọng nhất mà bác sĩ Tú giải thích cho chị H.
Loạn sản thận một bên có nguy hiểm không?
Trong đa số trường hợp:
- Thận còn lại có thể phát triển bù trừ
- Thai nhi vẫn có thể phát triển bình thường
- Sau sinh, trẻ có thể sống khỏe mạnh với một thận hoạt động tốt
Loạn sản thận một bên thường không gây nguy hiểm ngay nếu thận còn lại bình thường và lượng nước ối ổn định. Tuy nhiên, trẻ vẫn cần được theo dõi lâu dài chức năng thận.
Loạn sản thận hai bên có nguy hiểm không?
Đây là tình huống nghiêm trọng hơn:
- Chức năng lọc máu của cả hai thận bị ảnh hưởng
- Có thể dẫn đến giảm nước ối
- Tiên lượng dè dặt hơn và cần theo dõi rất sát trong thai kỳ và sau sinh
Vì vậy, khi đánh giá mức độ nguy hiểm, bác sĩ Tú luôn xem cả hai thận và lượng nước ối, không bao giờ chỉ nhìn vào một bên thận bất thường.
Những sai lầm nhận thức khiến thai phụ nghĩ rằng loạn sản thận luôn nguy hiểm
Qua thực tế tư vấn, bác sĩ Tú thường gặp bốn sai lầm phổ biến:
- Nghe đến loạn sản thận là nghĩ ngay đến suy thận nặng
- Không phân biệt loạn sản thận một bên và hai bên
- Dựa hoàn toàn vào hình ảnh siêu âm để suy đoán chức năng thận
- Cho rằng mọi bất thường thận đều không thể theo dõi hoặc cải thiện
Những suy nghĩ này khiến thai phụ lo lắng không cần thiết và dễ bỏ lỡ các mốc theo dõi quan trọng.
Sàng lọc và chẩn đoán khác nhau thế nào trong loạn sản thận?
Sàng lọc: phát hiện nguy cơ qua hình ảnh siêu âm tại một thời điểm
Chẩn đoán: cần theo dõi diễn tiến, đánh giá sau sinh và xét nghiệm chức năng thận
Với loạn sản thận:
- Siêu âm thai là bước sàng lọc
- Chẩn đoán xác định thường chỉ có thể đưa ra sau khi theo dõi hoặc sau sinh
Hiểu đúng điều này giúp thai phụ không vội kết luận mức độ nguy hiểm.
Một nguyên tắc duy nhất để gỡ lo lắng
Nguyên tắc mà bác sĩ Tú luôn nhắc là:
Chỉ đánh giá loạn sản thận có nguy hiểm không sau khi xác định rõ tổn thương một bên hay hai bên và theo dõi diễn tiến theo tuổi thai.
Nguyên tắc này giúp thai phụ:
- Không hoảng loạn vì một kết quả đơn lẻ
- Không đánh đồng các mức độ khác nhau
- Tập trung vào kế hoạch theo dõi thay vì suy đoán
Hướng dẫn hành động cụ thể khi nghi ngờ loạn sản thận
Ngay khi có kết quả nghi ngờ
- Giữ lại toàn bộ phiếu và hình ảnh siêu âm
- Ghi rõ tuổi thai tại thời điểm khảo sát
- Không tự kết luận mức độ nguy hiểm
Khi đi khám lại
Chuẩn bị:
- Phiếu siêu âm hình thái
- Các kết quả siêu âm trước đó
- Danh sách câu hỏi cần được giải thích
Những câu hỏi nên hỏi bác sĩ
- Loạn sản thận nghi ngờ ở một bên hay hai bên
- Thận còn lại phát triển như thế nào
- Lượng nước ối có bình thường không
- Kế hoạch theo dõi từ nay đến lúc sinh là gì
Những điều cần tránh
- Đọc hội nhóm và tự suy diễn
- Trì hoãn khám lại vì sợ kết luận
- So sánh trường hợp của mình với người khác
Phòng khám Dr Tú y học bào thai thường tiếp nhận các trường hợp nghi ngờ loạn sản thận để đọc lại hình ảnh, đánh giá đúng bối cảnh tuổi thai, theo dõi diễn tiến và xây dựng lộ trình theo dõi phù hợp.
Theo dõi và xử trí sau sinh nếu có loạn sản thận
- Trẻ loạn sản thận một bên thường được theo dõi chức năng thận định kỳ
- Trẻ loạn sản thận hai bên cần phối hợp chuyên khoa nhi – thận ngay sau sinh
Kết luận từ hơn 20 năm thực hành y học bào thai
Khi rời phòng khám, chị H. không còn hỏi “có nguy hiểm không” nữa. Câu hỏi của chị lúc này là:
“Vậy lần siêu âm tới, bác sĩ sẽ theo dõi những gì để đánh giá rõ hơn?”
Hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực y học bào thai, Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú hiểu rằng với những câu hỏi như loạn sản thận có nguy hiểm không, điều thai phụ cần là sự hiểu đúng, phân tầng nguy cơ và một kế hoạch theo dõi rõ ràng.
Khi hiểu đúng, nỗi sợ sẽ giảm. Và khi nỗi sợ giảm, thai kỳ mới có thể tiếp tục một cách bình tĩnh và chủ động.
