Đường huyết sau uống glucose 1 giờ là một chỉ số quan trọng trong xét nghiệm đái tháo đường thai kỳ. Tuy nhiên, ý nghĩa của chỉ số này phụ thuộc vào mẹ đang làm xét nghiệm 50g, 75g hay 100g glucose. Có trường hợp chỉ là xét nghiệm sàng lọc. Có trường hợp lại là một phần của nghiệm pháp chẩn đoán. Vì vậy, mẹ không nên tự kết luận khi thấy kết quả cao. Bài viết dưới đây của Dr Tú Y học bào thai giúp mẹ hiểu rõ chỉ số này, khi nào đáng lo và khi nào cần đi khám.
Đái tháo đường thai kỳ là gì?
Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng tăng đường huyết được phát hiện trong thai kỳ. Bệnh thường xuất hiện ở nửa sau thai kỳ. Nhiều mẹ trước đó chưa từng mắc đái tháo đường.
Khi mang thai, nhau thai tiết nhiều hormone. Một số hormone làm insulin hoạt động kém hiệu quả hơn. Đây gọi là kháng insulin.
Insulin giúp đưa glucose từ máu vào tế bào. Khi insulin hoạt động kém, glucose dễ tăng trong máu. Nếu tuyến tụy không tiết đủ insulin để bù, mẹ có thể mắc đái tháo đường thai kỳ.
ACOG nêu rằng đái tháo đường thai kỳ thường được kiểm tra ở tuần 24–28 nếu mẹ chưa được phát hiện rối loạn dung nạp glucose trước đó. Cách tiếp cận thường dùng tại Hoa Kỳ là xét nghiệm sàng lọc 50g, sau đó làm nghiệm pháp 100g nếu sàng lọc dương tính.
Đường huyết sau uống glucose 1 giờ là gì?
Đường huyết sau uống glucose 1 giờ là lượng glucose trong máu được đo sau khi mẹ uống dung dịch glucose tiêu chuẩn đúng 1 giờ. Đây không phải là xét nghiệm đường huyết sau ăn thông thường.
Trong thai kỳ, chỉ số này giúp bác sĩ đánh giá khả năng xử lý đường của cơ thể mẹ. Nếu insulin hoạt động tốt, đường huyết sẽ tăng sau uống glucose rồi giảm dần. Nếu cơ thể kháng insulin hoặc tiết insulin không đủ, chỉ số sau 1 giờ có thể cao.
Điểm cần nhớ là lượng glucose uống vào có thể khác nhau. Có xét nghiệm dùng 50g, có xét nghiệm dùng 75g, có xét nghiệm dùng 100g. Vì vậy, cùng là đường huyết sau 1 giờ nhưng ý nghĩa không giống nhau.
Mẹ cần nhìn kỹ phiếu xét nghiệm. Trên phiếu thường ghi glucose 50g, OGTT 75g hoặc OGTT 100g.
Đường huyết sau uống glucose 1 giờ cao có ý nghĩa gì?
Ý nghĩa đầu tiên là cơ thể mẹ xử lý glucose chậm hơn mong đợi. Điều này có thể gợi ý nguy cơ đái tháo đường thai kỳ. Nhưng có chẩn đoán bệnh hay chưa còn phụ thuộc loại xét nghiệm.
Nếu mẹ uống 50g glucose, đây thường là xét nghiệm sàng lọc. Kết quả cao chỉ cho biết mẹ cần làm tiếp nghiệm pháp chẩn đoán. Nó chưa chắc đã đồng nghĩa mẹ mắc bệnh.
Nếu mẹ làm nghiệm pháp 75g hoặc 100g, chỉ số sau 1 giờ là một phần của bộ tiêu chuẩn chẩn đoán. Lúc này, bác sĩ sẽ đọc cùng chỉ số lúc đói, sau 2 giờ, và có thể sau 3 giờ.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là chỉ số cao bao nhiêu. Câu hỏi đúng là mẹ đã uống bao nhiêu gram glucose và xét nghiệm đó dùng để sàng lọc hay chẩn đoán.
Nếu uống 50g glucose, chỉ số sau 1 giờ cao nghĩa là gì?
Trong phương pháp hai bước, mẹ uống 50g glucose và lấy máu sau 1 giờ. Đây là xét nghiệm sàng lọc. Mẹ thường không cần nhịn đói, tùy hướng dẫn từng cơ sở.
Nếu đường huyết sau uống glucose 1 giờ vượt ngưỡng sàng lọc, mẹ được xem là có nguy cơ cao hơn. Ngưỡng thường dùng là 130, 135 hoặc 140 mg/dL tùy cơ sở. Sau đó, mẹ cần làm nghiệm pháp dung nạp glucose 100g trong 3 giờ để chẩn đoán.
Nếu làm nghiệm pháp 75g, chỉ số sau 1 giờ cao nghĩa là gì?
Nghiệm pháp dung nạp glucose 75g thường là cách tiếp cận một bước. Mẹ thường cần nhịn đói. Máu được lấy lúc đói, sau uống glucose 1 giờ và sau 2 giờ.
Theo một số tiêu chuẩn quốc tế, đường huyết sau 1 giờ từ 180 mg/dL trở lên được xem là bất thường. Nếu chỉ cần một mốc bất thường, bác sĩ có thể chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ theo hệ tiêu chuẩn đó.
Tuy nhiên, không phải hệ thống nào cũng dùng mốc 1 giờ của nghiệm pháp 75g. NICE khuyến nghị nghiệm pháp dung nạp glucose 75g trong 2 giờ cho phụ nữ có nguy cơ, nhưng tiêu chuẩn chẩn đoán của NICE dựa vào đường huyết lúc đói và sau 2 giờ.
Vì vậy, mẹ cần hỏi bác sĩ cơ sở đang dùng tiêu chuẩn nào. Không nên tự đọc theo một bảng bất kỳ trên mạng.
Nếu làm nghiệm pháp 100g, chỉ số sau 1 giờ cao nghĩa là gì?
Nghiệm pháp 100g thường được làm sau khi xét nghiệm sàng lọc 50g dương tính. Mẹ cần nhịn đói. Máu được lấy lúc đói, sau uống glucose 1 giờ, 2 giờ và 3 giờ.
Theo tiêu chuẩn Carpenter-Coustan thường dùng trong cách tiếp cận hai bước, mốc sau 1 giờ bất thường là từ 180 mg/dL trở lên. Tuy nhiên, chẩn đoán thường cần từ 2 chỉ số bất thường trở lên trong 4 mốc.
Điều đó có nghĩa là nếu chỉ số sau 1 giờ cao, bác sĩ sẽ các mốc khác. Nếu chỉ có một mốc bất thường, cách xử trí có thể khác nhau tùy nguy cơ và từng cơ sở.
Mẹ nên mang toàn bộ phiếu nghiệm pháp đến bác sĩ. Không nên chỉ chụp riêng dòng sau 1 giờ rồi tự diễn giải.
Đường huyết sau uống glucose 1 giờ khác gì đường huyết sau ăn 1 giờ?
Đường huyết sau uống glucose 1 giờ là xét nghiệm trong điều kiện chuẩn. Mẹ uống một lượng glucose cố định. Sau đó, máu được lấy đúng mốc thời gian.
Đường huyết sau ăn 1 giờ là chỉ số theo dõi hằng ngày sau bữa ăn. Nó phụ thuộc vào bữa đó mẹ ăn gì, ăn bao nhiêu tinh bột, có vận động không và thời điểm đo có chính xác không.
Sau khi đã được chẩn đoán đái tháo đường thai kỳ, mục tiêu đường huyết sau ăn 1 giờ thường là dưới 140 mg/dL. Mục tiêu lúc đói thường dưới 95 mg/dL và sau ăn 2 giờ thường dưới 120 mg/dL, theo các mục tiêu thường dùng trong quản lý đái tháo đường thai kỳ.
Vì vậy, mẹ không nên lấy mốc sau ăn hằng ngày để diễn giải nghiệm pháp glucose. Đây là hai tình huống khác nhau.
Vì sao chỉ số sau 1 giờ lại quan trọng?
Chỉ số sau 1 giờ phản ánh giai đoạn đường huyết tăng sớm sau khi cơ thể nhận glucose. Đây là thời điểm cơ thể cần đáp ứng insulin nhanh.
Nếu chỉ số sau 1 giờ cao, điều đó gợi ý đáp ứng insulin ban đầu chưa đủ tốt. Ở thai phụ, điều này có thể liên quan đến kháng insulin do nhau thai. Nó cũng có thể gợi ý nguy cơ đường huyết sau ăn cao trong sinh hoạt hằng ngày.
Đường huyết sau ăn cao có ý nghĩa sản khoa. Nếu kéo dài, thai có thể nhận nhiều glucose hơn. Thai nhi sẽ tăng tiết insulin, dễ lớn nhanh và tăng tích mỡ.
RCOG nêu đường huyết cao trong đái tháo đường thai kỳ có thể làm thai phát triển lớn hơn bình thường, làm tăng khả năng khởi phát chuyển dạ, sinh mổ, biến chứng khi sinh và hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh.
Chỉ số sau 1 giờ cao có chắc chắn gây nguy hiểm cho thai không?
Không chắc chắn. Một chỉ số cao không có nghĩa thai chắc chắn gặp biến chứng. Nguy cơ phụ thuộc mức đường huyết, thời gian kéo dài và việc mẹ có được kiểm soát tốt hay không.
Nếu được phát hiện sớm, nhiều mẹ chỉ cần điều chỉnh ăn uống và vận động. Một số mẹ cần theo dõi đường huyết tại nhà. Một số ít cần dùng thuốc hoặc insulin.
Điểm quan trọng là không bỏ qua kết quả bất thường. Nếu chỉ số sau 1 giờ cao, mẹ nên hỏi bác sĩ bước tiếp theo. Có thể cần làm thêm nghiệm pháp, hoặc bắt đầu kế hoạch theo dõi.
Mẹ càng hiểu đúng sớm, việc kiểm soát càng thuận lợi. Không nên chờ đến khi siêu âm thấy thai to hoặc đa ối mới quan tâm.
Đường huyết sau uống glucose 1 giờ cao có thể liên quan đến thai to không?
Có thể liên quan. Khi đường huyết mẹ cao sau ăn hoặc sau uống glucose, glucose đi qua nhau thai. Thai nhi đáp ứng bằng cách tăng tiết insulin.
Insulin của thai thúc đẩy tăng trưởng và tích mỡ. Vì vậy, thai có thể lớn hơn so với tuổi thai. Đặc biệt, chu vi bụng thai có thể tăng nhanh.
Thai to làm tăng nguy cơ sinh khó, kẹt vai và sinh mổ. Sau sinh, trẻ cũng dễ hạ đường huyết hơn nếu trong bụng mẹ đã quen với môi trường glucose cao.
Tuy nhiên, thai to không chỉ do đái tháo đường thai kỳ. Di truyền, tuổi thai, cân nặng mẹ và nhiều yếu tố khác cũng ảnh hưởng. Bác sĩ sẽ đánh giá toàn diện.
Mẹ cần làm gì khi kết quả sau 1 giờ cao?
Trước tiên, mẹ cần xác định loại xét nghiệm. Hãy xem phiếu ghi 50g, 75g hay 100g glucose. Đây là bước rất quan trọng. Nếu là xét nghiệm 50g sàng lọc, mẹ cần hỏi có phải làm nghiệm pháp chẩn đoán tiếp không. Nếu là nghiệm pháp 75g hoặc 100g, mẹ cần hỏi mình có đủ tiêu chuẩn chẩn đoán chưa.
Tiếp theo, mẹ nên mang theo kết quả siêu âm gần nhất. Bác sĩ sẽ xem thai có lớn nhanh không, nước ối có tăng không và có dấu hiệu nào cần theo dõi thêm không.
Tại phòng khám Dr Tú y học bào thai, mẹ bầu có thể mang phiếu xét nghiệm glucose và hồ sơ siêu âm đến để được đánh giá tăng trưởng thai, nước ối và nguy cơ thai to trong bối cảnh nghi đái tháo đường thai kỳ.
Ăn uống thế nào để kiểm soát đường huyết sau ăn?
Mẹ không nên bỏ hoàn toàn tinh bột. Thai nhi vẫn cần năng lượng. Điều cần kiểm soát là loại tinh bột, lượng tinh bột và cách chia bữa.
Mẹ nên ưu tiên tinh bột hấp thu chậm khi phù hợp. Ví dụ cơm lượng vừa, ngũ cốc nguyên hạt, khoai, đậu và các thực phẩm giàu chất xơ. Mẹ nên ăn kèm rau và đạm.
Cần hạn chế nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, nước ép trái cây nhiều đường và bữa ăn quá nhiều tinh bột. Những món này dễ làm đường huyết sau ăn tăng nhanh.
Mẹ nên theo dõi đáp ứng cá nhân. Cùng một món ăn, mỗi người có thể tăng đường huyết khác nhau. Nhật ký đường huyết giúp tìm ra bữa ăn phù hợp.
Vận động có giúp giảm đường huyết sau ăn không?
Có thể giúp, nếu mẹ không có chống chỉ định sản khoa. Đi bộ nhẹ sau ăn là cách đơn giản. Nó giúp cơ thể sử dụng glucose tốt hơn.
Mẹ không cần tập nặng. Mục tiêu là vận động đều và an toàn. Nếu có ra máu, đau bụng, dọa sinh non, nhau tiền đạo hoặc bác sĩ dặn hạn chế vận động, mẹ cần tuân thủ.
RCOG khuyến nghị thai phụ có yếu tố nguy cơ nên được xét nghiệm glucose trong thai kỳ. Nếu được chẩn đoán, mẹ có thể cần thay đổi ăn uống, vận động và dùng thuốc khi cần theo tư vấn của nhóm chăm sóc.
Vận động không thay thế xét nghiệm. Nó là một phần của kế hoạch kiểm soát sau khi bác sĩ đã đánh giá đầy đủ.
Kết luận và khuyến nghị đi khám khi cần
Đường huyết sau uống glucose 1 giờ cao là dấu hiệu cần được đánh giá nghiêm túc. Nếu mẹ uống 50g glucose, đây thường là kết quả sàng lọc và có thể cần làm nghiệm pháp chẩn đoán tiếp. Nếu mẹ làm nghiệm pháp 75g hoặc 100g, chỉ số sau 1 giờ là một phần của tiêu chuẩn chẩn đoán.
Mốc sau 1 giờ thường được chú ý vì nó phản ánh đáp ứng insulin sớm sau khi cơ thể nhận glucose. Khi chỉ số này cao, mẹ có thể tăng nguy cơ đái tháo đường thai kỳ, đường huyết sau ăn cao, thai to hoặc đa ối nếu không kiểm soát tốt.
Với hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực sản phụ khoa và y học bào thai. Điều quan trọng nhất mà Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú luôn theo đuổi là giúp thai phụ hiểu đúng bản chất sàng lọc, bám sát mốc thời gian của thai kỳ, và đi từng bước chắc chắn.
Các mẹ tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
FAQ: Đường huyết sau uống glucose 1 giờ cao có ý nghĩa gì?
Thông thường thai phụ được sàng lọc bằng nghiệm pháp dung nạp glucose 75g ở 24–28 tuần nếu chưa phát hiện đái tháo đường trước đó. Thai phụ có yếu tố nguy cơ hoặc tiền sử GDM có thể cần HbA1c quý I và/hoặc POGTT sớm theo hướng dẫn chuyên môn.
