Buồn nôn và nôn khi mang thai có thể nhẹ, nhưng cũng có thể nặng đến mức mẹ không ăn uống được, sụt cân và phải đi viện. Khi các cách quen thuộc như chia nhỏ bữa ăn, dùng gừng hoặc vitamin B6 không đủ hiệu quả, nhiều người bắt đầu nghe đến Zofran. Đây là thuốc có thể giúp giảm buồn nôn khá rõ, nhưng không phải cứ nghén là nên tự dùng. Điều quan trọng nhất là hiểu đúng vai trò của thuốc này trong thai kỳ.
Zofran là thuốc gì?
Zofran là tên của ondansetron, một thuốc chống buồn nôn và nôn. Ban đầu, thuốc này được dùng nhiều cho người điều trị ung thư, sau phẫu thuật hoặc trong các tình huống buồn nôn nặng. Về sau, thuốc cũng được dùng trong thai kỳ khi mẹ bầu nôn nhiều hoặc không đáp ứng tốt với các cách xử trí thông thường.
Nói đơn giản, thuốc này tác động lên các tín hiệu gây buồn nôn trong cơ thể, từ đó giúp mẹ bầu đỡ nôn và dễ giữ được thức ăn, nước uống hơn. Vì vậy, trong những trường hợp nghén nặng, nó có thể cải thiện sinh hoạt hằng ngày khá rõ.
Zofran có phải thuốc đầu tay cho ốm nghén không?
Thường là không. Các hướng dẫn chuyên môn hiện nay vẫn ưu tiên những cách đơn giản hơn trước, như điều chỉnh bữa ăn, tránh mùi kích thích, dùng vitamin B6 và doxylamine. Ondansetron thường được cân nhắc khi những lựa chọn này không đủ hiệu quả hoặc khi triệu chứng nặng hơn mức thông thường.
Điều này có nghĩa là Zofran không phải thuốc mà mẹ bầu nên tự mua chỉ vì thấy buồn nôn. Nó thường được đặt vào nhóm thuốc dùng sau, khi bác sĩ thấy lợi ích của việc kiểm soát nôn nghén lớn hơn những điều cần cân nhắc về độ an toàn.
Uống Zofran trong thai kỳ có an toàn không?
Câu trả lời thực tế nhất là: nhìn chung có thể dùng trong một số trường hợp, nhưng không phải là thuốc “an toàn tuyệt đối” theo nghĩa không còn gì phải bàn. ACOG cho biết ondansetron rất hiệu quả trong ngừa buồn nôn và nôn, nhưng dữ liệu về độ an toàn cho thai vẫn chưa hoàn toàn thống nhất. Vì vậy, việc dùng thuốc nên dựa trên trao đổi rõ giữa mẹ bầu và bác sĩ.
Nguồn tư vấn cho thai kỳ của MotherToBaby cũng cho thấy phần lớn nghiên cứu không ghi nhận tăng rõ nguy cơ dị tật bẩm sinh lớn. Tuy vậy, một vài nghiên cứu có gợi ý tăng nhẹ nguy cơ hở hàm ếch hoặc một số dị tật tim, dù mức tăng nếu có nhìn chung là nhỏ. Điều này giải thích vì sao thuốc vẫn được dùng, nhưng thường không được xem là lựa chọn đầu tiên cho mọi trường hợp nghén.
Vì sao chuyện an toàn của Zofran vẫn còn gây tranh luận?
Lý do là các nghiên cứu không hoàn toàn giống nhau. Có nghiên cứu không thấy nguy cơ tăng lên rõ rệt, nhưng cũng có nghiên cứu gợi ý một mức tăng nhỏ với một số dị tật nhất định khi dùng sớm trong thai kỳ. Khi dữ liệu còn chưa đồng nhất, bác sĩ thường sẽ thận trọng hơn, đặc biệt trong ba tháng đầu.
Chính vì vậy, nếu mẹ chỉ buồn nôn nhẹ hoặc vẫn ăn uống được phần nào, bác sĩ thường sẽ ưu tiên các cách khác trước. Ngược lại, nếu mẹ nôn nhiều, mất nước, sút cân hoặc có nguy cơ chuyển sang nôn nghén nặng, việc dùng ondansetron có thể hợp lý hơn vì lợi ích lúc đó trở nên rõ ràng hơn.
Khi nào bác sĩ có thể cân nhắc dùng Zofran?
Thuốc thường được nghĩ đến khi mẹ bầu nôn nhiều, không giữ được nước, ăn uống quá kém hoặc các thuốc và biện pháp đầu tiên không còn đủ hiệu quả. Trong những trường hợp như vậy, việc kiểm soát triệu chứng không chỉ để mẹ dễ chịu hơn mà còn để giảm nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải và suy kiệt.
Một số mẹ còn phải truyền dịch hoặc nhập viện vì nôn nghén nặng. Lúc đó, ondansetron có thể là một phần trong kế hoạch điều trị tổng thể, chứ không phải một viên thuốc dùng riêng lẻ rồi tự theo dõi ở nhà.
Tác dụng phụ mẹ bầu cần biết
Tác dụng phụ thường gặp của ondansetron là táo bón, đau đầu và mệt. Ngoài ra, thuốc còn có cảnh báo về kéo dài khoảng QT trên điện tim, tức là có thể ảnh hưởng đến nhịp tim ở một số người có nguy cơ cao hơn, nhất là khi truyền tĩnh mạch hoặc khi có sẵn rối loạn điện giải, bệnh tim, nhịp chậm hoặc hội chứng QT dài bẩm sinh.
Vì vậy, nếu mẹ bầu có tiền sử bệnh tim, đang dùng thuốc ảnh hưởng nhịp tim hoặc đang nôn quá nhiều đến mức mất nước, bác sĩ sẽ cần cân nhắc kỹ hơn. Đây cũng là lý do không nên tự mua thuốc dùng mà không có hướng dẫn.
Có nên tự mua Zofran uống không?
Không nên. Đây không phải là thuốc để tự điều trị trong thai kỳ. Buồn nôn và nôn ở mẹ bầu có thể chỉ là nghén thông thường. Nhưng cũng có thể đã chuyển sang mức nặng hơn.
Trước khi quyết định dùng ondansetron, bác sĩ cần đánh giá kỹ. Những điểm quan trọng gồm mất nước, sút cân và khả năng giữ nước. Các bệnh đi kèm cũng cần được xem xét cẩn thận.
Ngoài ra, liều dùng và thời điểm dùng không giống nhau ở tất cả mọi người. Có người chỉ cần dùng trong thời gian ngắn. Có người lại phải đổi sang thuốc khác nếu không đáp ứng.
Vì vậy, mẹ bầu không nên tự lấy liều trên mạng. Cũng không nên dùng lại toa cũ của người khác.
Nếu không muốn dùng Zofran thì còn cách nào khác?
Có. Những cách thường được thử trước là chia nhỏ bữa ăn. Mẹ cũng nên tránh để bụng đói quá lâu.
Nên uống nước từng ngụm nhỏ trong ngày. Gừng, vitamin B6 và doxylamine cũng thường được cân nhắc trước.
Ngoài ra, bác sĩ có thể xem xét một số thuốc chống nôn khác. Ví dụ như metoclopramide hoặc thuốc phù hợp với mức độ triệu chứng.
Điều quan trọng là không có một cách nào hợp với tất cả mọi người. Có mẹ đỡ nhiều chỉ với B6 và doxylamine. Có mẹ lại chỉ cải thiện khi cần thuốc mạnh hơn.
Vì vậy, điều trị nghén thường phải điều chỉnh dần theo đáp ứng thực tế. Không phải ai cũng đi theo cùng một phác đồ.
Khi nào cần đi khám ngay thay vì cố chịu?
Nếu mẹ nôn quá nhiều, không giữ được nước, tiểu rất ít, chóng mặt, ngất, sút cân hoặc mệt lả, nên đi khám sớm. Đây có thể không còn là ốm nghén thông thường nữa mà là nôn nghén nặng. Trong tình huống đó, việc cân nhắc thuốc như ondansetron sẽ phải đặt trong một bối cảnh điều trị đầy đủ hơn.
Kết luận
Zofran có thể là một lựa chọn hữu ích khi mẹ bầu buồn nôn và nôn nhiều. Điều này đặc biệt đúng khi các cách đầu tay không còn hiệu quả.Tuy nhiên, đây không phải là thuốc nên tự dùng. Việc dùng thuốc cần có bác sĩ đánh giá và hướng dẫn rõ ràng.
Hiện nay, ondansetron vẫn có thể được cân nhắc trong thai kỳ. Nhưng độ an toàn của thuốc vẫn còn một số điểm chưa thật thống nhất. Vì vậy, quyết định dùng thuốc nên dựa vào mức độ triệu chứng thực tế. Đồng thời, mẹ cần trao đổi kỹ với bác sĩ trước khi dùng. Nếu nghén làm mẹ không ăn uống được, sút cân hoặc mất nước, nên đi khám sớm. Đó vẫn là điều quan trọng nhất.
Tìm hiểu thêm tại đây
