Rau cài răng lược là tình trạng bánh rau bám quá sâu vào thành tử cung. Tên chuyên môn thường gặp là placenta accreta spectrum.
— Đồng hành cùng mẹ bầu cả thai kỳ
Bé nhẹ cân hay đạt chuẩn? Xem ngay biểu đồ tăng trưởng của con.
Mỗi tuần một chút, mẹ sẽ thấy an tâm hơn khi biết con đang lớn lên khỏe mạnh.
Dùng thử ngay
Bình thường, sau khi em bé sinh ra, bánh rau sẽ bong ra khỏi tử cung. Trong rau cài răng lược, bánh rau bám quá chặt nên không bong dễ dàng. Nếu cố bóc rau, mẹ có thể bị chảy máu rất nặng.
Nguy cơ cao hơn ở mẹ từng mổ lấy thai. Đặc biệt nếu lần mang thai này có rau bám thấp hoặc rau tiền đạo nằm gần vùng sẹo mổ cũ.
Điều quan trọng nhất là phát hiện trước sinh. Khi nghi rau cài răng lược, mẹ cần được đánh giá ở nơi có kinh nghiệm và lập kế hoạch sinh tại bệnh viện có đủ ê-kíp sản khoa, gây mê, truyền máu, hồi sức và sơ sinh.
Rau cài răng lược là gì?
Rau cài răng lược là một nhóm bất thường bám của bánh rau. Trong nhóm này, gai rau bám quá sâu vào thành tử cung.
Có nhiều mức độ. Rau bám chặt vào lớp cơ tử cung thường gọi là accreta. Rau xâm nhập sâu vào cơ tử cung gọi là increta. Rau xuyên qua thành tử cung, có thể liên quan bàng quang hoặc cơ quan lân cận, gọi là percreta.
Có thể hiểu đơn giản rằng bánh rau bám sâu hơn bình thường. Vì vậy, lúc sinh có nguy cơ chảy máu nặng.
Đây là tình trạng cần chuẩn bị trước. Nếu phát hiện muộn trong lúc sinh, xử trí thường khó khăn hơn.
Vì sao rau cài răng lược nguy hiểm?
Nguy hiểm chính là băng huyết. Khi bánh rau không bong đúng cách, tử cung có thể chảy máu rất nhiều.
Một số trường hợp cần truyền máu, phẫu thuật lớn hoặc cắt tử cung để cứu mẹ. Điều này có thể ảnh hưởng khả năng mang thai sau này.
Nếu rau xuyên sâu và liên quan bàng quang, phẫu thuật có thể phức tạp hơn. Ê-kíp cần chuẩn bị kỹ.
Vì vậy, rau cài răng lược không phải tình trạng nên xử trí tùy hứng. An toàn đến từ chẩn đoán trước sinh, kế hoạch sinh chủ động và bệnh viện phù hợp.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ
Rau cài răng lược thường liên quan vùng niêm mạc tử cung bị tổn thương trước đó. Khi lớp nền tử cung không còn bình thường, bánh rau có thể bám sâu hơn.
Yếu tố nguy cơ quan trọng nhất là từng mổ lấy thai. Nguy cơ tăng lên khi số lần mổ lấy thai tăng.
Nguy cơ đặc biệt cao nếu mẹ vừa có sẹo mổ lấy thai, vừa có rau tiền đạo hoặc rau bám thấp. Khi bánh rau nằm trên vùng sẹo, bác sĩ sẽ thận trọng hơn.
Các yếu tố khác có thể gồm phẫu thuật tử cung, nạo buồng tử cung, rau tiền đạo, tuổi mẹ cao hơn và hỗ trợ sinh sản. Tuy nhiên, không phải mẹ nào có yếu tố nguy cơ cũng bị rau cài răng lược.
Rau bám thấp sau mổ lấy thai vì sao cần chú ý?
Nếu mẹ từng mổ lấy thai và lần này rau bám thấp mặt trước, bác sĩ cần đánh giá kỹ vị trí rau so với sẹo mổ cũ.
Đây là tình huống hay được nhắc trong thực hành. Không phải cứ rau thấp sau mổ lấy thai là rau cài răng lược. Nhưng nguy cơ cao hơn nhóm không có sẹo mổ.
Mẹ nên hỏi rõ: rau có bám gần sẹo mổ cũ không, có che cổ tử cung không và có dấu hiệu xâm lấn không.
Nếu nghi ngờ, mẹ nên được siêu âm bởi bác sĩ có kinh nghiệm về bánh rau bất thường. Có thể cần hội chẩn ở tuyến chuyên sâu.
Dấu hiệu rau cài răng lược là gì?
Nhiều mẹ không có triệu chứng rõ. Rau cài răng lược thường được nghi ngờ qua siêu âm, nhất là khi có yếu tố nguy cơ.
Một số mẹ có ra máu âm đạo nếu kèm rau tiền đạo hoặc rau bám thấp. Ra máu có thể xảy ra ở nửa sau thai kỳ và cần được khám.
Trên siêu âm, bác sĩ có thể thấy các hồ mạch trong bánh rau, ranh giới giữa rau và cơ tử cung bất thường, lớp cơ tử cung mỏng, tăng sinh mạch máu hoặc dấu hiệu bánh rau xâm lấn.
Những dấu hiệu này cần người có kinh nghiệm đọc. Một phiếu siêu âm ghi “nghi rau cài răng lược” nên được đánh giá lại có hệ thống.
Siêu âm chẩn đoán như thế nào?
Siêu âm là phương tiện chính để đánh giá trước sinh. Bác sĩ sẽ xem vị trí bánh rau, sẹo mổ cũ, cổ tử cung và vùng giữa bánh rau với cơ tử cung.
Siêu âm Doppler màu có thể giúp nhìn rõ mạch máu bất thường. Đây là thông tin quan trọng khi nghi rau cài răng lược.
Siêu âm qua đường âm đạo có thể được dùng để đánh giá rau thấp, cổ tử cung và vùng đoạn dưới tử cung. Khi thực hiện đúng kỹ thuật, phương pháp này có giá trị trong đánh giá.
Tuy nhiên, siêu âm không phải lúc nào cũng kết luận tuyệt đối. Nếu nguy cơ cao, mẹ cần được theo dõi bởi cơ sở có kinh nghiệm.
MRI có cần thiết không?
MRI có thể hữu ích trong một số trường hợp. Ví dụ khi siêu âm chưa rõ, rau bám mặt sau hoặc nghi xâm lấn sâu.
MRI không thay thế siêu âm trong mọi ca. Siêu âm vẫn là công cụ đầu tay và rất quan trọng.
Mẹ nên hỏi bác sĩ MRI nhằm trả lời câu hỏi gì. Ví dụ xác định mức độ xâm lấn, đánh giá bàng quang hoặc hỗ trợ kế hoạch mổ.
Không nên làm MRI chỉ vì lo mà không có câu hỏi chuyên môn cụ thể. Quyết định cần dựa trên hình ảnh siêu âm và nguy cơ của mẹ.
Bảng hiểu nhanh: nguy cơ và hướng xử trí
| Tình huống | Mẹ nên hiểu thế nào | Việc thường cần làm |
|---|---|---|
| Chưa từng mổ lấy thai, rau không thấp | Nguy cơ thường thấp hơn | Khám thai theo lịch |
| Từng mổ lấy thai, rau bám thấp | Cần chú ý hơn | Siêu âm đánh giá sẹo mổ |
| Rau tiền đạo sau mổ lấy thai | Nguy cơ rau cài răng lược cao hơn | Tư vấn chuyên sâu |
| Siêu âm nghi dấu hiệu xâm lấn | Không nên chủ quan | Hội chẩn tuyến có kinh nghiệm |
| Ra máu âm đạo | Dấu hiệu cần khám ngay | Đến cơ sở y tế |
| Đã chẩn đoán rau cài răng lược | Cần kế hoạch sinh chủ động | Sinh tại bệnh viện phù hợp |
Bảng này chỉ giúp mẹ định hướng. Kế hoạch thật cần dựa trên hồ sơ và hình ảnh cụ thể.
Xử trí an toàn khi nghi rau cài răng lược
Xử trí an toàn bắt đầu từ chẩn đoán trước sinh. Càng biết sớm, bác sĩ càng có thời gian chuẩn bị.
Mẹ cần được tư vấn nguy cơ chảy máu, khả năng truyền máu, nguy cơ sinh non và khả năng phải phẫu thuật lớn. Một số trường hợp cần cắt tử cung để kiểm soát chảy máu.
Kế hoạch sinh nên được lập ở bệnh viện có kinh nghiệm. Cần có ê-kíp sản khoa, gây mê hồi sức, ngân hàng máu, hồi sức sơ sinh và các chuyên khoa liên quan nếu cần.
Mẹ không nên sinh ở nơi không có khả năng xử trí băng huyết nặng nếu đã nghi rau cài răng lược. Đây là điểm rất quan trọng.
Có nên cố bóc rau sau sinh không?
Trong rau cài răng lược, cố bóc rau có thể gây chảy máu nghiêm trọng. Vì vậy, nhiều hướng dẫn nhấn mạnh không nên làm bong rau khi đã nghi hoặc xác định tình trạng này.
Cách xử trí thường được chấp nhận trong nhiều trường hợp là mổ lấy thai, sau đó để bánh rau tại chỗ và cắt tử cung nếu cần. Đây là phẫu thuật lớn và cần chuẩn bị.
Một số hướng bảo tồn tử cung có thể được cân nhắc trong hoàn cảnh rất chọn lọc. Tuy nhiên, không phải lựa chọn tiêu chuẩn cho mọi người.
Mẹ cần được tư vấn trực tiếp về lợi ích, rủi ro và khả năng sinh thêm con sau này.
Thời điểm sinh được quyết định ra sao?
Thời điểm sinh phụ thuộc mức độ nghi ngờ, tình trạng mẹ, tình trạng thai và nguy cơ ra máu. Bác sĩ sẽ cân nhắc giữa nguy cơ sinh non và nguy cơ chảy máu nếu chờ lâu.
Nhiều trường hợp cần sinh chủ động trước khi chuyển dạ hoặc ra máu nặng. Mục tiêu là tránh tình huống cấp cứu không chuẩn bị.
Nếu mẹ có ra máu tái diễn, gò chuyển dạ hoặc tình trạng bất ổn, kế hoạch có thể thay đổi.
Mẹ không nên tự chọn ngày sinh chỉ dựa trên mong muốn cá nhân. Với rau cài răng lược, thời điểm sinh là quyết định y khoa quan trọng.
Mẹ bầu cần theo dõi gì tại nhà?
Mẹ cần theo dõi ra máu âm đạo. Nếu có máu, dù ít, nên liên hệ cơ sở y tế theo hướng dẫn.
Cần theo dõi gò tử cung, đau bụng, rỉ ối và thai máy ở giai đoạn phù hợp. Thai máy giảm cần đi khám.
Mẹ nên chuẩn bị hồ sơ khám thai đầy đủ. Bao gồm phiếu siêu âm, số lần mổ lấy thai, giấy phẫu thuật cũ nếu có và nhóm máu nếu biết.
Không nên đi xa nếu bác sĩ đã đánh giá nguy cơ cao. Mẹ cũng nên hỏi rõ nơi nào cần đến khi có dấu hiệu cấp cứu.
Mẹ nên hỏi bác sĩ điều gì?
Mẹ nên hỏi mình có yếu tố nguy cơ rau cài răng lược không. Đặc biệt nếu từng mổ lấy thai và lần này rau bám thấp.
Tiếp theo, hãy hỏi rau bám ở đâu. Rau có nằm gần sẹo mổ cũ không. Có che cổ tử cung không.
Mẹ nên hỏi siêu âm có dấu hiệu nghi xâm lấn không. Nếu có, cần hỏi có cần hội chẩn tuyến chuyên sâu không.
Nếu đã nghi rau cài răng lược, hãy hỏi nơi sinh phù hợp, thời điểm dự kiến sinh, nguy cơ truyền máu và khả năng cắt tử cung.
Đây là những câu hỏi thực tế, giúp mẹ chuẩn bị an toàn hơn.
Những điều mẹ không nên làm
Không nên bỏ qua kết quả rau bám thấp nếu từng mổ lấy thai. Đây là nhóm cần đánh giá kỹ hơn.
Không nên chỉ dựa vào một lần siêu âm chưa chuyên sâu để yên tâm hoàn toàn nếu nguy cơ cao.
Không nên tự đi sinh ở cơ sở không có khả năng truyền máu và phẫu thuật lớn khi đã nghi rau cài răng lược.
Không nên tự nằm yên tuyệt đối nếu chưa được chỉ định. Hãy hỏi bác sĩ về mức vận động phù hợp.
Không nên chờ đến lịch hẹn nếu ra máu âm đạo, đau bụng nhiều hoặc thai máy giảm.
Khi nào cần đi khám ngay?
Mẹ cần đi khám ngay nếu ra máu âm đạo. Điều này đặc biệt quan trọng khi có rau tiền đạo, rau bám thấp hoặc nghi rau cài răng lược.
Cần đi khám nếu đau bụng nhiều, gò tử cung đều, nghi rỉ ối, chóng mặt hoặc mệt lả.
Nếu thai máy giảm ở nửa sau thai kỳ, mẹ cần liên hệ cơ sở y tế ngay.
Nếu đã được dặn sinh tại tuyến chuyên sâu, mẹ nên đi đúng nơi được hướng dẫn khi có dấu hiệu bất thường. Không nên tự xử trí tại nhà.
Câu hỏi thường gặp
Rau cài răng lược có triệu chứng gì không?
Nhiều mẹ không có triệu chứng. Tình trạng này thường được nghi ngờ qua siêu âm và yếu tố nguy cơ.
Ai dễ bị rau cài răng lược?
Mẹ từng mổ lấy thai, đặc biệt khi rau bám thấp hoặc rau tiền đạo, có nguy cơ cao hơn.
Siêu âm có phát hiện được không?
Có thể phát hiện hoặc nghi ngờ. Siêu âm là phương tiện chính, nhưng cần người có kinh nghiệm.
Có cần sinh mổ không?
Đa số trường hợp nghi hoặc xác định rau cài răng lược cần kế hoạch sinh mổ chủ động tại bệnh viện phù hợp.
Có phải luôn phải cắt tử cung không?
Không phải mọi trường hợp đều giống nhau. Nhưng cắt tử cung có thể cần để kiểm soát chảy máu nặng.
Kết luận
Rau cài răng lược là tình trạng bánh rau bám quá sâu vào thành tử cung. Nguy cơ cao hơn ở mẹ từng mổ lấy thai, nhất là khi có rau bám thấp hoặc rau tiền đạo.
Dấu hiệu thường không rõ bằng cảm giác của mẹ. Vì vậy, siêu âm đúng kỹ thuật và đánh giá yếu tố nguy cơ rất quan trọng.
Khi nghi rau cài răng lược, điều an toàn nhất là lập kế hoạch sinh chủ động tại bệnh viện có đủ ê-kíp và phương tiện. Phát hiện trước sinh giúp giảm nguy cơ cấp cứu và chuẩn bị tốt hơn cho mẹ và bé.
Nguồn tham khảo
- ACOG/SMFM. Placenta Accreta Spectrum. Obstetric Care Consensus No. 7.
- RCOG. Placenta Praevia and Placenta Accreta: Diagnosis and Management. Green-top Guideline No. 27a.
- RCOG. Placenta praevia, placenta accreta and vasa praevia. Patient Information.
- SMFM. Special Report: Placenta Accreta Spectrum Ultrasound.
- Carrillo AP, et al. Placenta accreta spectrum: risk factors, diagnosis and management.
- North Bristol NHS Trust. Placenta Accreta Spectrum patient information.
Lưu ý y khoa: Nội dung chỉ nhằm tham khảo. Bài viết không thay thế siêu âm chuyên sâu, khám sản khoa hoặc xử trí cấp cứu. Nếu mẹ bầu ra máu âm đạo, đau bụng nhiều, choáng, chóng mặt, gò tử cung hoặc thai máy giảm, cần liên hệ cơ sở y tế ngay.
Thma khảo thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
Tặng mẹ bầu
Mẹ muốn hiểu hơn về thai kỳ và em bé của mình
Dành cho mẹ đang chuẩn bị mang thai, mới biết có thai hoặc đang theo dõi thai nhỏ. Cẩm nang giúp mẹ nắm các mốc siêu âm sớm, xét nghiệm cần nhớ và những dấu hiệu nên đi khám y học bào thai đúng lúc.
Nhận cẩm nang miễn phí
