Nang Màng Nhện Hố Sau Thai Nhi Có Nguy Hiểm Không

Nang màng nhện hố sau là một dạng nang chứa dịch nằm ở vùng hố sau của não thai. Hố sau là vùng chứa tiểu não, thân não và các khoang dịch quanh đó.

— Đồng hành cùng mẹ bầu cả thai kỳ Bé nhẹ cân hay đạt chuẩn? Xem ngay biểu đồ tăng trưởng của con. Mỗi tuần một chút, mẹ sẽ thấy an tâm hơn khi biết con đang lớn lên khỏe mạnh. Dùng thử ngay ★★★★★ 10.000+ mẹ tin dùng

Khi nghe chữ “nang trong não”, nhiều mẹ bầu rất sợ. Nhưng không phải mọi nang hố sau đều giống nhau. Nang màng nhện hố sau khác với nang Blake, giãn bể lớn và dị tật Dandy-Walker.

Phân biệt đúng rất quan trọng. Vì mỗi nhóm có cơ chế, mức độ nguy cơ và cách theo dõi khác nhau.

Điều cần hỏi không chỉ là “có nang không”. Câu hỏi quan trọng hơn là nang nằm ở đâu, có chèn ép không, tiểu não và thùy nhộng có bình thường không, não thất có giãn không và có bất thường khác đi kèm không.

Nang màng nhện hố sau là gì?

Nang màng nhện là một túi chứa dịch não tủy nằm trong lớp màng nhện. Khi nang nằm ở vùng hố sau, bác sĩ có thể gọi là nang màng nhện hố sau.

Trên siêu âm, nang thường là vùng trống âm, thành mỏng. Tuy nhiên, chỉ nhìn thấy “khoang dịch sau tiểu não” chưa đủ để kết luận là nang màng nhện.

Nang màng nhện hố sau có thể gây hiệu ứng chèn ép. Ví dụ đẩy lệch hoặc ép tiểu não, làm biến dạng cấu trúc vùng hố sau hoặc gây giãn não thất.

Nếu không có chèn ép và các cấu trúc não bình thường, tiên lượng có thể khác. Vì vậy, chi tiết hình ảnh rất quan trọng.

Vì sao dễ nhầm với các bất thường hố sau khác?

Vùng hố sau có nhiều khoang dịch tự nhiên. Khi một khoang dịch rộng hơn bình thường, hình ảnh có thể khá giống nhau trên siêu âm thường quy.

Các chẩn đoán dễ nhầm gồm giãn bể lớn, nang Blake, Dandy-Walker, thiểu sản thùy nhộng tiểu não và nang màng nhện.

Tên gọi sai có thể làm mẹ lo quá mức. Ngược lại, gọi nhẹ một tổn thương thật sự đáng chú ý cũng có thể làm tư vấn thiếu an toàn.

Vì vậy, thai nghi bất thường hố sau nên được đánh giá bằng siêu âm thần kinh thai nhi. MRI thai có thể được cân nhắc khi cần nhìn rõ cấu trúc não hơn.

Hố sau gồm những gì?

Hố sau là khoang nằm phía sau và dưới của hộp sọ. Vùng này chứa tiểu não, thân não, não thất tư và các khoang dịch não tủy.

Tiểu não liên quan nhiều đến phối hợp vận động. Thân não chứa các trung tâm thần kinh quan trọng. Vì vậy, bất thường hố sau cần được đánh giá cẩn thận.

Trong chẩn đoán trước sinh, bác sĩ thường xem kích thước bể lớn, hình dạng tiểu não, thùy nhộng tiểu não, não thất tư và vị trí lều tiểu não.

Một nang nhỏ không chèn ép khác rất nhiều với một nang lớn làm biến dạng cấu trúc hố sau. Đây là lý do không nên tư vấn chỉ bằng một tên bệnh.

Giãn bể lớn khác nang màng nhện thế nào?

Giãn bể lớn, hay mega cisterna magna, là tình trạng bể lớn phía sau tiểu não rộng hơn bình thường. Điểm quan trọng là tiểu não và thùy nhộng thường vẫn bình thường.

Trong giãn bể lớn đơn độc, thường không có hiệu ứng chèn ép rõ. Não thất cũng không giãn do tắc nghẽn dòng dịch.

Nang màng nhện lại là một khoang dịch có thành nang. Nó có thể tạo hiệu ứng khối và chèn ép các cấu trúc lân cận.

Vì vậy, khi nhìn thấy khoang dịch rộng sau tiểu não, bác sĩ cần hỏi: đây là bể lớn rộng hay một nang riêng biệt có chèn ép?

Nếu là giãn bể lớn đơn độc, tư vấn thường nhẹ nhàng hơn. Nếu là nang màng nhện có chèn ép, theo dõi sẽ thận trọng hơn.

Nang Blake khác nang màng nhện thế nào?

Nang Blake, hay Blake’s pouch cyst, liên quan đến sự tồn tại bất thường của một túi phôi thai vùng não thất tư. Nó thường tạo hình ảnh khoang dịch sau tiểu não.

Điểm cần đánh giá là thùy nhộng tiểu não, não thất tư và sự thông thương của khoang dịch. Trong nang Blake, thùy nhộng thường phát triển khá đầy đủ nhưng có thể bị đẩy hoặc xoay lên.

Nang màng nhện hố sau thường là nang ngoài trục. Nó có thể không thông với não thất tư và có thể gây chèn ép từ bên ngoài.

Hai tình trạng này có thể giống nhau nếu chỉ nhìn mặt cắt ngang. Vì vậy, mặt cắt giữa dọc rất quan trọng.

Nếu không đánh giá được thùy nhộng và lều tiểu não, chẩn đoán dễ bị nhầm.

Dandy-Walker khác nang màng nhện thế nào?

Dandy-Walker là một nhóm bất thường hố sau nặng hơn. Nó thường liên quan bất thường thùy nhộng tiểu não, giãn khoang hố sau và thay đổi vị trí lều tiểu não.

Trong Dandy-Walker, vấn đề không chỉ là “có nang”. Vấn đề là cấu trúc phát triển của hố sau bị thay đổi.

Nang màng nhện hố sau có thể đẩy ép cấu trúc bình thường. Dandy-Walker lại thường có bất thường phát triển của thùy nhộng và hố sau.

Phân biệt này rất quan trọng cho tiên lượng. Dandy-Walker thường cần khảo sát kỹ bất thường đi kèm, gồm bất thường não khác, tim, thận hoặc di truyền.

Mẹ không nên chấp nhận kết luận chung chung như “nang sau tiểu não”. Cần biết bác sĩ nghi nhóm nào.

Bảng phân biệt nhanh các bất thường hố sau

Chẩn đoán	Điểm gợi ý chính	Ý nghĩa tư vấn
Nang màng nhện hố sau	Nang dịch có thể gây chèn ép, thường ngoài trục	Cần xem kích thước, chèn ép, não thất và bất thường kèm
Giãn bể lớn	Bể lớn rộng, tiểu não và thùy nhộng thường bình thường	Nếu đơn độc thường tiên lượng thuận lợi hơn
Nang Blake	Khoang dịch liên quan não thất tư, thùy nhộng có thể bị đẩy/xoay	Có thể thoái triển, cần phân biệt với Dandy-Walker
Dandy-Walker	Bất thường thùy nhộng, hố sau rộng, lều tiểu não thay đổi	Cần đánh giá toàn diện và tư vấn tiên lượng thận trọng
Thiểu sản thùy nhộng	Thùy nhộng nhỏ hoặc phát triển không đầy đủ	Cần MRI và theo dõi phát triển thần kinh
Não thất giãn kèm hố sau bất thường	Có thể gợi ý tắc nghẽn hoặc bất thường phối hợp	Cần khảo sát chuyên sâu

Bảng này chỉ giúp mẹ hiểu hướng phân biệt. Chẩn đoán thật cần dựa trên hình ảnh chuyên sâu.

Siêu âm cần khảo sát những gì?

Bác sĩ cần đánh giá mặt cắt ngang và mặt cắt giữa dọc của não thai. Mặt cắt giữa dọc đặc biệt quan trọng với các bất thường hố sau.

Các cấu trúc cần xem gồm tiểu não, thùy nhộng, não thất tư, bể lớn, lều tiểu não và thân não. Bác sĩ cũng cần xem nang có đẩy lệch cấu trúc không.

Ngoài não, cần khảo sát hình thái toàn thân. Một bất thường hố sau đơn độc khác với bất thường hố sau kèm dị tật cơ quan khác.

Não thất bên cũng cần được đo. Nếu có giãn não thất, nguy cơ và kế hoạch theo dõi sẽ thay đổi.

MRI thai có cần không?

MRI thai có thể hữu ích khi siêu âm chưa phân loại rõ bất thường hố sau. MRI giúp nhìn cấu trúc não ở nhiều mặt phẳng và đánh giá vỏ não, tiểu não, thân não tốt hơn.

MRI không thay thế siêu âm trong mọi trường hợp. Siêu âm vẫn quan trọng vì đánh giá động, đo đạc thai và khảo sát hình thái toàn thân.

Trong nhiều ca nghi nang màng nhện hố sau, MRI được cân nhắc để xác định nang có chèn ép không và có bất thường não kèm theo không.

Thời điểm MRI tùy tuổi thai và mục tiêu chẩn đoán. Mẹ nên hỏi bác sĩ MRI nhằm trả lời câu hỏi gì, thay vì làm chỉ để “cho chắc”.

Có cần xét nghiệm di truyền không?

Không phải mọi nang hố sau đều cần xét nghiệm di truyền giống nhau. Quyết định phụ thuộc chẩn đoán, có bất thường kèm theo hay không và tiền sử gia đình.

Nếu bất thường hố sau không đơn độc, bác sĩ thường cân nhắc tư vấn di truyền rõ hơn. Có thể cần chọc ối và các xét nghiệm như microarray, tùy trường hợp.

Nếu được xem là đơn độc, nhu cầu xét nghiệm vẫn cần trao đổi. Mẹ cần hiểu lợi ích và giới hạn của từng xét nghiệm.

NIPT nguy cơ thấp không loại trừ toàn bộ nguyên nhân di truyền. Khi đã có bất thường cấu trúc trên siêu âm, xét nghiệm chẩn đoán có thể được cân nhắc.

Tiên lượng của nang màng nhện hố sau ra sao?

Tiên lượng phụ thuộc vào ba điểm chính. Thứ nhất là nang có đơn độc không. Thứ hai là nang có chèn ép hoặc gây giãn não thất không. Thứ ba là có bất thường di truyền hoặc dị tật khác không.

Nếu nang nhỏ, đơn độc và không gây chèn ép, tiên lượng thường tốt hơn. Nếu nang lớn, tăng kích thước, chèn ép tiểu não hoặc gây giãn não thất, cần theo dõi sát hơn.

Một số trẻ cần theo dõi sau sinh bằng nhi khoa hoặc thần kinh nhi. Một số trường hợp có thể cần can thiệp sau sinh nếu nang gây triệu chứng hoặc chèn ép.

Trước sinh khó dự đoán tuyệt đối. Vì vậy, tư vấn nên dùng ngôn ngữ xác suất, không cam kết chắc chắn.

Mẹ bầu nên hỏi bác sĩ điều gì?

Mẹ nên hỏi chẩn đoán hiện tại là nang màng nhện, nang Blake, giãn bể lớn hay Dandy-Walker. Đây là câu hỏi quan trọng nhất.

Tiếp theo, hãy hỏi thùy nhộng tiểu não có bình thường không. Nếu thùy nhộng bất thường, tư vấn sẽ khác.

Mẹ cũng nên hỏi nang có chèn ép không. Có giãn não thất không. Có bất thường não khác hoặc dị tật ngoài não không.

Nếu bác sĩ đề nghị MRI, hãy hỏi MRI nhằm làm rõ điều gì. Nếu đề nghị chọc ối, hãy hỏi xét nghiệm nào sẽ được làm và giới hạn là gì.

Cuối cùng, mẹ nên hỏi kế hoạch sau sinh. Trẻ có cần khám thần kinh nhi hoặc chụp MRI sau sinh không?

Những điều mẹ không nên làm

Không nên gọi chung mọi nang hố sau là “nang não”. Cách gọi này quá rộng và dễ gây lo sai hướng.

Không nên kết luận tiên lượng chỉ từ kích thước nang. Vị trí, chèn ép và bất thường đi kèm quan trọng không kém.

Không nên dựa vào một lần siêu âm chưa chuyên sâu để quyết định. Bất thường hố sau cần người có kinh nghiệm khảo sát.

Không nên dùng NIPT bình thường để loại trừ mọi nguy cơ. NIPT là xét nghiệm sàng lọc, không phải chẩn đoán toàn bộ nguyên nhân.

Không nên tìm một câu trả lời tuyệt đối trên mạng. Mỗi thai có hình ảnh và hồ sơ khác nhau.

Khi nào cần tư vấn chuyên sâu?

Mẹ nên tư vấn chuyên sâu nếu siêu âm ghi nang hố sau, nang sau tiểu não, bất thường bể lớn, không thấy rõ thùy nhộng hoặc nghi Dandy-Walker.

Cần tư vấn nếu có giãn não thất, bất thường tiểu não, bất thường tim, thận, cột sống hoặc dấu hiệu đa dị tật.

Cần tư vấn nếu kết luận giữa các nơi không giống nhau. Ví dụ nơi nói giãn bể lớn, nơi nói nang Blake, nơi nói nang màng nhện.

Trong tình huống đó, siêu âm thần kinh thai nhi chuyên sâu và MRI thai có thể giúp phân loại đúng hơn.

Phân loại đúng là nền tảng của tư vấn đúng.

Câu hỏi thường gặp

Nang màng nhện hố sau có phải Dandy-Walker không?

Không nhất thiết. Đây là hai nhóm khác nhau. Cần đánh giá thùy nhộng, lều tiểu não, não thất tư và hiệu ứng chèn ép.

Nang hố sau có tự mất không?

Tùy loại. Một số nang Blake hoặc giãn bể lớn có thể ổn định hoặc cải thiện. Nang màng nhện cần theo dõi riêng.

MRI thai có bắt buộc không?

Không luôn luôn. MRI thường được cân nhắc khi siêu âm chưa phân biệt rõ hoặc cần tìm bất thường não kèm theo.

NIPT bình thường có đủ yên tâm không?

Không đủ nếu đã có bất thường cấu trúc. Bác sĩ có thể tư vấn xét nghiệm chẩn đoán tùy trường hợp.

Sau sinh bé có cần theo dõi không?

Có thể cần. Tùy chẩn đoán, bé có thể cần khám nhi, thần kinh nhi hoặc chụp hình ảnh sau sinh.

Kết luận

Nang màng nhện hố sau là một chẩn đoán cần phân biệt cẩn thận với nang Blake, giãn bể lớn và Dandy-Walker. Chỉ gọi chung là “nang hố sau” chưa đủ để tư vấn tiên lượng.

Điều quan trọng là đánh giá thùy nhộng tiểu não, não thất tư, bể lớn, lều tiểu não, hiệu ứng chèn ép và các bất thường đi kèm. Siêu âm thần kinh thai nhi chuyên sâu là bước rất quan trọng.

Nếu hình ảnh chưa rõ, MRI thai và tư vấn di truyền có thể được cân nhắc. Phân biệt đúng giúp gia đình hiểu đúng nguy cơ, tránh hoang mang quá mức và chuẩn bị kế hoạch theo dõi phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. SMFM. Fetal Anomalies Consult Series: Central Nervous System Anomalies.
2. ISUOG. Dandy-Walker Complex and Posterior Fossa Abnormalities.
3. Colleoni GG, et al. Prenatal diagnosis and outcome of fetal posterior fossa fluid collections.
4. Chen CP. Prenatal diagnosis of arachnoid cysts.
5. Kau T, et al. Blake’s Pouch Cysts and Differential Diagnoses in Prenatal and Postnatal MRI.
6. Milani HJF, et al. Fetal posterior fossa malformations: review of the current knowledge.