Giãn não thất vừa là gì?
Giãn não thất là tình trạng bề rộng nhĩ não thất bên của thai nhi từ 10 mm trở lên. Trong đó, giãn nhẹ là 10–12 mm. Giãn não thất vừa là 13–15 mm và trên 15 mm là giãn nặng. Cách phân loại này được dùng để tư vấn nguy cơ và lập kế hoạch theo dõi.
Vị trí đo chuẩn là nhĩ não thất, trên mặt cắt trục của đầu thai. Caliper phải đặt ở bờ trong đến bờ trong, ngay mức đám rối mạch mạc, và đường đo phải vuông góc với trục dài của não thất. Nếu đo sai mặt cắt hoặc sai vị trí, kết quả có thể lệch.
Giãn não thất vừa có nguy hiểm không
Câu trả lời là có thể, nhưng không phải trường hợp nào cũng xấu. Với giãn não thất vừa đơn độc, sau khi đã đánh giá đầy đủ, SMFM cho biết khả năng phát triển thần kinh bình thường vẫn ở mức 75–93%. Tuy nhiên, nhóm 13–15 mm có nguy cơ bất thường phối hợp. Và nguy cơ chậm phát triển thần kinh cao hơn nhóm 10–12 mm.
Vì vậy, điều cần tránh là nhìn vào một con số rồi kết luận quá sớm. Ý nghĩa của giãn não thất vừa phụ thuộc vào việc nó có đơn độc hay không, có tiến triển tăng dần hay không, và có đi kèm bất thường não hay ngoài não hay không.
Nguyên nhân nào có thể gây giãn não thất vừa
Giãn não thất vừa không phải là một bệnh duy nhất. Đây là dấu hiệu có thể xuất hiện trong nhiều tình huống khác nhau.
Một nhóm nguyên nhân là bất thường cấu trúc não hoặc cột sống, cản trở lưu thông dịch não tủy. Một nhóm khác là bất thường nhiễm sắc thể hay hội chứng di truyền. Ngoài ra còn có nhiễm trùng bào thai, đặc biệt CMV và toxoplasma, hoặc chảy máu trong não. ISUOG cũng lưu ý rằng não thất hơi lớn hơn có thể gặp ở một số thai nam. Nhưng điều đó không thay thế cho đánh giá chuyên sâu khi số đo đã vào ngưỡng bất thường.
FMF nêu rằng bất thường nhiễm sắc thể có thể gặp trong khoảng 10% trường hợp, chủ yếu là trisomy 21, 18 hoặc 13. FMF cũng ghi nhận bất thường não, ngoài não hoặc hội chứng di truyền có thể gặp ở khoảng một nửa số ca đã phát hiện giãn não thất. Đây là lý do không nên xem giãn não thất vừa như một phát hiện đứng riêng.
Khi phát hiện giãn não thất vừa cần làm gì tiếp theo
Bước đầu tiên là siêu âm lại thật kỹ. Khi não thất từ 10 mm trở lên, cần khảo sát hình thái thai, đặc biệt là não thai. Nếu có điều kiện, nên thực hiện neurosonography bởi người có kinh nghiệm về siêu âm thần kinh thai.
Bước tiếp theo là đánh giá nguyên nhân. SMFM khuyến cáo thai phụ nên làm chọc ối để xét nghiệm nhiễm sắc thể và chromosomal microarray khi phát hiện ventriculomegaly. ACOG cũng khuyến cáo microarray khi thai có một hay nhiều bất thường cấu trúc lớn trên siêu âm.
Song song với đó, cần xét nghiệm tìm nhiễm trùng thai. Kể cả khi mẹ không có triệu chứng hay không nhớ tiền sử phơi nhiễm. ACOG cũng xem CMV là một nguyên nhân cần lưu ý trong thai kỳ.
MRI thai có thể được cân nhắc trong một số trường hợp. MRI có thể giúp phát hiện thêm bất thường thần kinh trung ương. Nhất là khi có chuyên gia đọc phim phù hợp.
Theo dõi giãn não thất vừa như thế nào
Theo dõi không chỉ để xem số đo tăng hay giảm. Mục tiêu còn là phát hiện bất thường muộn và đánh giá tiến triển của não thất theo thời gian.
Nên siêu âm theo dõi để đánh giá xem não thất có tiến triển giãn thêm hay không. FMF đề xuất siêu âm mỗi 4 tuần để theo dõi diễn biến. Trong thực hành, lịch hẹn cụ thể còn tùy tuổi thai, chất lượng hình ảnh và có hay không bất thường đi kèm.
Một điểm quan trọng khác là phải đánh giá cả hai não thất. Giãn não thất có thể chỉ một bên hoặc hai bên. Nếu chỉ đo một bên nhìn rõ hơn, có thể bỏ sót bất đối xứng hoặc đánh giá chưa đủ mức độ.
Giãn não thất vừa có ảnh hưởng đến cách sinh không
Thông thường, cách sinh và thời điểm sinh không được quyết định chỉ dựa vào giãn não thất vừa. SMFM khuyến cáo thời điểm sinh và đường sinh nên dựa trên chỉ định sản khoa chuẩn, không nên tự động mổ lấy thai chỉ vì có ventriculomegaly.
Điều quan trọng hơn là chuẩn bị kế hoạch theo dõi sau sinh nếu cần. Khi có nghi ngờ bất thường thần kinh trung ương, em bé có thể cần được đánh giá thêm sau sinh bởi bác sĩ nhi hoặc thần kinh nhi, tùy từng trường hợp. Đây là phần tư vấn nên được chuẩn bị từ trước khi sinh.
Khi nào thai phụ nên đi khám chuyên sâu
Thai phụ nên đi khám chuyên sâu khi bác sĩ siêu âm nghi ngờ có bất thường não. Cũng nên khám lại sớm nếu kết quả chỉ nêu số đo mà không mô tả rõ mặt cắt, vị trí đo và khảo sát thần kinh thai.
Ở một cơ sở chuyên sâu như phòng khám Dr Tú Y học bào thai. Mục tiêu của lần khám không chỉ là đo lại. Điều quan trọng hơn là đọc lại toàn bộ hồ sơ cũ, kiểm tra số đo theo chuẩn, khảo sát đầy đủ não thai và lập kế hoạch theo dõi rõ ràng cho từng mốc thai kỳ.
Kết luận
Giãn não thất vừa là khi nhĩ não thất đo 13–15 mm. Đây là mức không thể xem nhẹ, nhưng cũng không nên vội bi quan. Giá trị thật sự của kết quả này nằm ở bối cảnh toàn bộ: có đơn độc hay không, có tiến triển hay không, có liên quan đến bất thường cấu trúc, di truyền hay nhiễm trùng hay không.
Nếu phát hiện giãn não thất vừa, thai phụ nên được siêu âm hình thái chi tiết, cân nhắc xét nghiệm di truyền và nhiễm trùng, và theo dõi định kỳ. Khám đúng nơi, đúng thời điểm sẽ giúp giảm hoang mang và giúp gia đình có kế hoạch rõ ràng hơn cho thai kỳ.
Với hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực sản phụ khoa và y học bào thai. Điều quan trọng nhất mà Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú luôn theo đuổi là giúp thai phụ hiểu đúng bản chất sàng lọc, bám sát mốc thời gian của thai kỳ, và đi từng bước chắc chắn.
Các mẹ tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
