CPAM và thoát vị hoành bẩm sinh đều có thể tạo hình ảnh bất thường trong lồng ngực thai. Cả hai đều có thể làm tim lệch. Cả hai đều có thể gây thiểu sản phổi. Vì vậy, trên siêu âm thai, chúng dễ làm thai phụ lo lắng.
Tuy nhiên, bản chất của hai bệnh này rất khác nhau. CPAM là một tổn thương bẩm sinh của nhu mô phổi và đường thở nhỏ. Thoát vị hoành bẩm sinh là tình trạng tạng ổ bụng chui lên lồng ngực qua một khuyết của cơ hoành. Một bên là bệnh của phổi. Một bên là bệnh của cơ hoành và sự di chuyển bất thường của tạng.
CPAM thai nhi là gì?
CPAM là viết tắt của congenital pulmonary airway malformation. Đây là dị dạng đường thở phổi bẩm sinh. Tổn thương này hình thành từ sớm trong quá trình phát triển phổi thai. Bên trong vùng tổn thương có thể có các nang hoặc mô phổi bất thường.
Trên siêu âm, CPAM có thể hiện lên như một khối tăng âm. Cũng có thể là một khối có nang lớn. Một số trường hợp là vi nang nên nhìn khá đồng nhất. Tổn thương nằm trong phổi. Đó là điểm rất quan trọng.
Thoát vị hoành bẩm sinh là gì?
Thoát vị hoành bẩm sinh là tình trạng có một lỗ khuyết ở cơ hoành. Qua lỗ này, dạ dày, ruột, gan hoặc lách có thể chui lên lồng ngực. Khi đó, các tạng ổ bụng chiếm chỗ trong ngực thai. Phổi bị chèn ép và phát triển kém.
Bản chất của bệnh không nằm ở nhu mô phổi. Vấn đề chính là cơ hoành không đóng kín đúng cách. Vì vậy, dù hình ảnh cũng nằm trong ngực, nguồn gốc tổn thương hoàn toàn khác với CPAM thai nhi.
Vì sao CPAM và thoát vị hoành bẩm sinh dễ bị nhầm trên siêu âm?
Hai bệnh đều có thể tạo hiệu ứng choán chỗ trong lồng ngực thai. Tim có thể bị đẩy lệch. Trung thất có thể lệch sang bên đối diện. Phổi lành có thể bị chèn ép. Nếu chỉ nhìn nhanh, cả hai đều giống một bất thường trong ngực.
Ngoài ra, không phải lúc nào hình ảnh cũng điển hình ngay từ đầu. Tư thế thai có thể làm việc quan sát khó hơn. Thai nhỏ cũng làm đánh giá cơ hoành và tạng trong ngực khó hơn. Vì vậy, bác sĩ phải đọc hình ảnh theo từng dấu hiệu, không thể kết luận chỉ bằng ấn tượng ban đầu.
Điểm khác nhau đầu tiên là vị trí và nguồn gốc khối bất thường
Ở CPAM, khối bất thường nằm trong nhu mô phổi. Tổn thương xuất phát từ chính phổi thai. Nó có thể ở một thùy hoặc một vùng của phổi. Hình ảnh thường là khối tăng âm hoặc khối có nang.
Ở thoát vị hoành bẩm sinh, thứ nằm trong ngực không phải khối phổi thật sự. Đó là tạng bụng đi lên ngực. Vì vậy, khi siêu âm kỹ, bác sĩ có thể thấy dạ dày, quai ruột hoặc gan ở vị trí không bình thường. Đây là khác biệt nền tảng nhất.
Dấu hiệu siêu âm nào gợi ý CPAM nhiều hơn?
CPAM thường biểu hiện như một khối trong phổi. Khối có thể có một nang lớn. Cũng có thể có nhiều nang nhỏ. Một số trường hợp chỉ thấy hình ảnh tăng âm khá đồng nhất. Bờ khối thường nằm trong nhu mô phổi.
Nếu là CPAM, bác sĩ sẽ cố đánh giá kích thước khối, loại nang và mức độ chèn ép. Doppler cũng có giá trị trong một số trường hợp. Nhưng điều quan trọng là không thấy hình ảnh tạng bụng chui lên ngực. Cơ hoành thường vẫn liên tục.
Dấu hiệu siêu âm nào gợi ý thoát vị hoành bẩm sinh nhiều hơn?
Thoát vị hoành bẩm sinh thường gợi ý khi thấy dạ dày nằm trong ngực. Cũng có thể thấy quai ruột trong lồng ngực. Một số trường hợp thấy gan bị kéo lên cao. Tim thường bị đẩy lệch rõ.
Một dấu hiệu rất quan trọng là khó thấy liên tục cơ hoành. Ngoài ra, bụng thai có thể trống hơn bình thường vì tạng đã chui lên ngực. Nếu thấy dạ dày ở ngực trái, chẩn đoán thoát vị hoành bẩm sinh thường được nghĩ đến nhiều hơn CPAM.
Hình ảnh nang có giúp phân biệt hai bệnh không?
Có, nhưng không tuyệt đối. Nang trong phổi làm bác sĩ nghĩ nhiều đến CPAM. Đặc biệt là khi nang nằm gọn trong nhu mô phổi. Tuy nhiên, ruột chứa dịch trong thoát vị hoành đôi khi cũng có thể tạo hình ảnh dạng nang hoặc nhiều khoang.
Vì vậy, chỉ nhìn có nang hay không là chưa đủ. Bác sĩ cần theo dõi nang đó có thành ruột, có nhu động hay liên quan với dạ dày không. Nếu hình ảnh thay đổi như quai ruột, hướng chẩn đoán sẽ nghiêng về thoát vị hoành hơn.
CPAM và thoát vị hoành bẩm sinh ảnh hưởng tim phổi khác nhau thế nào?
Cả hai đều có thể làm phổi lành bị chèn ép. Cả hai đều có thể gây lệch trung thất. Nhưng cơ chế khác nhau. Ở CPAM, chính khối bất thường trong phổi chiếm chỗ. Ở thoát vị hoành, tạng bụng đi lên ngực và ép phổi.
Trong CPAM, mức độ ảnh hưởng thường gắn với thể tích khối. Khối lớn có thể đẩy tim, chèn ép tĩnh mạch và gây phù thai. Trong thoát vị hoành bẩm sinh, mức độ nặng phụ thuộc nhiều vào bên thoát vị, tạng nào lên ngực và mức độ thiểu sản phổi đi kèm.
Khả năng gây phù thai có giống nhau không?
CPAM có thể gây phù thai khi khối lớn, chèn ép tim mạch nặng hoặc gây suy tuần hoàn. Điều này thường gặp hơn ở các tổn thương lớn, tiến triển nhanh trong giai đoạn giữa thai kỳ. Vì vậy, ở CPAM, bác sĩ thường theo dõi sát thể tích khối và dấu hiệu tràn dịch, phù thai.
Thoát vị hoành bẩm sinh ít được nghĩ đến theo cơ chế đó hơn. Bệnh này chủ yếu gây thiểu sản phổi và suy hô hấp sau sinh. Dù vẫn có thể rất nặng, cơ chế theo dõi trước sinh khác với CPAM. Nói ngắn gọn, CPAM khiến bác sĩ chú ý nhiều đến khối và hiệu ứng choán chỗ. Thoát vị hoành khiến bác sĩ chú ý nhiều đến vị trí tạng và tiên lượng phổi.
Thời điểm phát hiện trên siêu âm có giống nhau không?
Cả hai thường được phát hiện ở siêu âm hình thái thai giữa thai kỳ. Nhiều trường hợp được nhận ra khoảng 18 đến 24 tuần. Đây là giai đoạn bác sĩ khảo sát chi tiết lồng ngực, tim, dạ dày và cơ hoành.
Tuy vậy, việc phát hiện sớm hay muộn còn tùy kích thước tổn thương. Một CPAM nhỏ có thể chưa rõ ở lần khám sớm. Một thoát vị hoành nhỏ cũng có thể khó nhận ra nếu dạ dày chưa lên ngực rõ. Vì vậy, theo dõi lặp lại vẫn rất quan trọng.
Khi nghi CPAM, bác sĩ thường theo dõi điều gì?
Bác sĩ sẽ đo kích thước khối. Sẽ đánh giá dạng nang lớn hay vi nang. Sẽ xem tim có bị lệch không. Sẽ kiểm tra có tràn dịch màng phổi hay phù thai không. Nhiều nơi còn dùng chỉ số CVR để ước lượng nguy cơ.
Mục tiêu là biết khối đang ổn định hay to nhanh. Nếu khối tăng nhanh, nguy cơ chèn ép sẽ tăng. Nếu khối nhỏ dần hoặc chững lại, tiên lượng trước sinh có thể thuận lợi hơn. Đây là logic theo dõi rất điển hình của CPAM thai nhi.
Khi nghi thoát vị hoành bẩm sinh, bác sĩ thường theo dõi điều gì?
Bác sĩ sẽ xác định bên thoát vị. Sẽ xem dạ dày có nằm trong ngực không. Sẽ đánh giá gan có lên ngực không. Sẽ ước lượng mức độ phát triển phổi còn lại. Đây là các yếu tố gắn trực tiếp với tiên lượng sau sinh.
Ở bệnh này, điều được quan tâm nhiều là mức độ thiểu sản phổi và khả năng suy hô hấp sau sinh. Vì vậy, hướng theo dõi khác với CPAM. Không tập trung vào một khối phổi đang to lên, mà tập trung vào hậu quả của việc tạng bụng chiếm chỗ trong lồng ngực.
Có thể vừa có CPAM vừa có thoát vị hoành bẩm sinh không?
Điều này không phải kiểu phối hợp thường gặp. Trong thực hành, câu hỏi lớn hơn là chẩn đoán nào đúng hơn với hình ảnh đang thấy. Khi đọc siêu âm, bác sĩ phải trả lời ba câu. Khối đó nằm trong phổi hay là tạng bụng? Cơ hoành có liên tục không? Dạ dày nằm ở đâu?
Nếu ba câu này được trả lời rõ, đa số trường hợp sẽ tách được hai nhóm bệnh. Vì vậy, để phân biệt CPAM với thoát vị hoành bẩm sinh, bác sĩ không chỉ nhìn một khối trong ngực. Bác sĩ phải đọc toàn bộ giải phẫu lồng ngực và ổ bụng.
Sau sinh, hai bệnh này khác nhau thế nào về hướng xử trí?
CPAM sau sinh có thể cần chụp cắt lớp để xác định rõ tổn thương. Một số trẻ không triệu chứng ngay. Nhưng vẫn cần theo dõi vì nguy cơ nhiễm trùng, chèn ép hoặc cần phẫu thuật sau đó. Hướng xử trí tùy kích thước và triệu chứng của trẻ.
Thoát vị hoành bẩm sinh thường là bệnh cần chuẩn bị hồi sức sơ sinh kỹ hơn. Trẻ có thể suy hô hấp ngay sau sinh. Vấn đề chính là hô hấp và tuần hoàn phổi. Phẫu thuật thường nhằm đưa tạng về bụng và đóng lỗ khuyết cơ hoành. Như vậy, dù cùng là bất thường trong ngực thai, đường đi sau sinh rất khác nhau.
Làm sao để tránh nhầm CPAM với thoát vị hoành bẩm sinh?
Cách tốt nhất là đọc siêu âm theo trình tự. Trước hết, xác định tim lệch hay không. Sau đó xem dạ dày ở đâu. Tiếp theo kiểm tra cơ hoành có liên tục không. Cuối cùng mới phân tích khối đó có nằm trong phổi hay là tạng bụng.
Nếu làm theo thứ tự này, khả năng nhầm sẽ giảm nhiều. Trái lại, nếu chỉ tập trung vào một khối trong ngực, bác sĩ rất dễ kết luận vội. Trong y học bào thai, kết luận đúng thường đến từ cách quan sát có hệ thống.
Kết luận
CPAM và thoát vị hoành bẩm sinh khác nhau như thế nào là câu hỏi rất quan trọng trong siêu âm thai. CPAM là tổn thương bẩm sinh của phổi. Thoát vị hoành bẩm sinh là tạng bụng chui lên ngực qua khuyết cơ hoành. Trên siêu âm, CPAM thường là khối nằm trong nhu mô phổi. Thoát vị hoành thường đi kèm dạ dày, ruột hoặc gan trong lồng ngực. Cả hai đều có thể làm tim lệch. Nhưng cơ chế bệnh, cách theo dõi và định hướng xử trí lại rất khác nhau. Vì vậy, muốn phân biệt đúng, cần đánh giá đồng thời khối trong ngực, vị trí dạ dày, tính liên tục của cơ hoành và mức độ chèn ép tim phổi.
FAQ
CPAM có thể bị nhầm với thoát vị hoành bẩm sinh ở lần siêu âm đầu không?
Có thể, nhất là khi hình ảnh chưa điển hình hoặc tư thế thai không thuận lợi.
Dấu hiệu nào giúp nghĩ nhiều đến thoát vị hoành hơn?
Dạ dày hoặc quai ruột nằm trong ngực là dấu hiệu rất gợi ý.
Tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
