Chậm kinh là gì và khi nào được coi là bất thường?
Chậm kinh là tình trạng chu kỳ kinh nguyệt đến muộn hơn so với thời điểm dự kiến. Ở phụ nữ có chu kỳ đều, thường từ 25–35 ngày, nếu kinh nguyệt chưa xuất hiện sau thời điểm này vài ngày đến một tuần thì được gọi là chậm kinh.
Chu kỳ kinh nguyệt được điều hòa bởi trục hạ đồi – tuyến yên – buồng trứng. Khi hệ thống này hoạt động bình thường, buồng trứng sẽ phát triển nang noãn, xảy ra rụng trứng và sau đó là kinh nguyệt nếu không có thai. Nếu một khâu trong hệ thống này bị thay đổi, chu kỳ có thể kéo dài và gây chậm kinh.
Vì vậy, chậm kinh không phải lúc nào cũng là bệnh lý. Nhiều trường hợp chỉ là phản ứng sinh lý tạm thời của cơ thể.
Chậm kinh có phải mang thai không?
Mang thai là nguyên nhân phổ biến nhất của chậm kinh ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản.
Khi trứng được thụ tinh và làm tổ trong tử cung, cơ thể sẽ tiết ra hormone hCG. Hormone này duy trì hoạt động của hoàng thể và giữ nồng độ progesterone cao, làm cho niêm mạc tử cung không bong ra. Do đó kinh nguyệt không xuất hiện.
Thông thường, nếu chậm kinh từ 5–7 ngày và có quan hệ tình dục trước đó, nên thử thai bằng que thử hoặc xét nghiệm máu.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp chậm kinh đều do mang thai. Có nhiều nguyên nhân khác liên quan đến nội tiết, lối sống hoặc bệnh lý phụ khoa.
Các nguyên nhân gây chậm kinh thường gặp
1. Rối loạn rụng trứng
Rụng trứng là sự kiện trung tâm của chu kỳ kinh nguyệt. Nếu trứng không rụng đúng thời điểm, chu kỳ sẽ kéo dài.
Một số tình trạng có thể gây rối loạn rụng trứng gồm:
- Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS)
- Rối loạn nội tiết
- Tăng prolactin máu
- Suy buồng trứng sớm
Trong các trường hợp này, chu kỳ kinh nguyệt có thể kéo dài nhiều tuần hoặc thậm chí nhiều tháng.
2. Căng thẳng và thay đổi tâm lý
Stress kéo dài có thể ảnh hưởng trực tiếp đến vùng hạ đồi trong não, nơi điều khiển chu kỳ kinh nguyệt.
Khi cơ thể chịu áp lực lớn, hormone GnRH có thể giảm tiết. Điều này làm giảm LH và FSH, dẫn đến buồng trứng không rụng trứng.
Kết quả là chu kỳ kinh nguyệt bị kéo dài hoặc mất kinh tạm thời.
3. Thay đổi cân nặng đột ngột
Cân nặng ảnh hưởng rõ rệt đến hoạt động nội tiết.
- Giảm cân nhanh hoặc suy dinh dưỡng: cơ thể thiếu năng lượng, hormone sinh sản giảm.
- Tăng cân nhiều hoặc béo phì: mỡ cơ thể làm tăng estrogen ngoại vi, gây rối loạn chu kỳ.
Vì vậy phụ nữ giảm cân quá nhanh hoặc tăng cân nhiều có thể gặp tình trạng chậm kinh.
4. Tập luyện thể thao quá mức
Vận động cường độ cao, đặc biệt ở vận động viên hoặc người tập luyện nặng, có thể gây rối loạn kinh nguyệt.
Nguyên nhân là do cơ thể tiêu hao năng lượng quá nhiều và giảm dự trữ mỡ, làm giảm hormone sinh sản.
Nhiều phụ nữ trong tình trạng này có thể chậm kinh hoặc mất kinh.
5. Sử dụng thuốc
Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến chu kỳ kinh nguyệt, ví dụ:
- Thuốc tránh thai nội tiết
- Thuốc chống trầm cảm
- Thuốc điều trị nội tiết
- Corticoid
Sau khi ngừng thuốc tránh thai, cơ thể cần thời gian để thiết lập lại chu kỳ bình thường.
6. Các bệnh lý tuyến giáp
Tuyến giáp đóng vai trò quan trọng trong điều hòa chuyển hóa và nội tiết.
Cả cường giáp và suy giáp đều có thể gây:
- Chậm kinh
- Kinh nguyệt không đều
- Thay đổi lượng máu kinh
Vì vậy khi rối loạn kinh nguyệt kéo dài, bác sĩ thường kiểm tra chức năng tuyến giáp.
7. Giai đoạn tiền mãn kinh
Ở phụ nữ sau 40 tuổi, buồng trứng bắt đầu suy giảm chức năng.
Sự giảm dần số lượng nang noãn làm rụng trứng không đều, dẫn đến:
- Chu kỳ dài hơn
- Chậm kinh
- Kinh nguyệt thất thường
Đây là giai đoạn sinh lý trước khi bước vào mãn kinh.
Khi nào chậm kinh cần đi khám?
Không phải mọi trường hợp chậm kinh đều cần điều trị. Tuy nhiên nên đi khám nếu có các dấu hiệu sau:
- Chậm kinh trên 2 tuần nhưng thử thai âm tính
- Chậm kinh lặp lại nhiều chu kỳ
- Kèm đau bụng dưới hoặc ra máu bất thường
- Có dấu hiệu rối loạn nội tiết như tăng cân, mọc nhiều lông, nổi mụn
Bác sĩ có thể đánh giá bằng nhiều phương pháp như:
- Khai thác chu kỳ kinh nguyệt
- Xét nghiệm hormone
- Siêu âm buồng trứng và tử cung
Siêu âm có thể giúp đánh giá sự phát triển của nang noãn và quá trình rụng trứng, vì nang trứng trước rụng thường đạt kích thước khoảng 20–25 mm trước khi vỡ.
Làm gì khi bị chậm kinh?
Khi phát hiện chậm kinh, có thể thực hiện một số bước đơn giản:
- Kiểm tra khả năng mang thai nếu có quan hệ tình dục.
- Theo dõi chu kỳ kinh nguyệt trong vài tháng.
- Duy trì cân nặng hợp lý và chế độ sinh hoạt ổn định.
- Giảm stress và ngủ đủ giấc.
- Đi khám phụ khoa nếu chậm kinh kéo dài.
Việc ghi lại chu kỳ kinh nguyệt cũng rất hữu ích. Nếu chu kỳ nằm trong khoảng 25–35 ngày thì thường vẫn có rụng trứng và được coi là chu kỳ sinh lý bình thường.
Kết luận
Chậm kinh là tình trạng khá phổ biến ở phụ nữ trong độ tuổi sinh sản. Mang thai là nguyên nhân thường gặp nhất, nhưng cũng có nhiều nguyên nhân khác như rối loạn rụng trứng, stress, thay đổi cân nặng, bệnh tuyến giáp hoặc tác dụng của thuốc.
Điều quan trọng là theo dõi chu kỳ kinh nguyệt của mình và nhận biết khi nào cần đi khám. Việc đánh giá sớm giúp phát hiện rối loạn nội tiết hoặc các bệnh lý phụ khoa để điều chỉnh kịp thời.
Tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé.
