Dây rốn một động mạch: dây rốn hai mạch có nguy hiểm không và theo dõi thế nào
Chị H. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai khi thai được 22 tuần 4 ngày. Trên tay chị là phiếu siêu âm hình thái giữa thai kỳ. Dòng kết luận khiến chị lo lắng nhất là dây rốn một động mạch. Chị hỏi ngay kết luận này có chắc chắn không, có ảnh hưởng gì đến sức khỏe của con không?
Chị kể rằng càng tìm hiểu về dây rốn trên mạng, chị càng rối. Có nơi nói hoàn toàn bình thường, có nơi lại định hướng đến những bất thường nguy hiểm. Khi tiếp nhận hồ sơ tại phòng khám Dr Tú y học bào thai, bước đầu tiên luôn là đọc lại toàn bộ giấy tờ theo đúng tuổi thai. Sau đó mới tiến hành kiểm tra lại hình ảnh để hiểu đúng ý nghĩa của phát hiện này.
Dây rốn một động mạch là gì
Dây rốn bình thường có ba mạch máu, gồm hai động mạch và một tĩnh mạch. Khi thai chỉ có một động mạch rốn, tình trạng này được gọi là dây rốn một động mạch. Trên mặt cắt siêu âm, lúc này chỉ còn thấy hai mạch nên nhiều nơi gọi là dây rốn hai mạch. Trong hồ sơ siêu âm, tình trạng này thường được ghi tắt là SUA viết tắt của Single Umbilical Artery.
Khi chỉ còn một động mạch rốn, dòng máu giữa thai và bánh nhau vẫn được duy trì. Động mạch còn lại thường giãn lớn hơn để bù trừ. Vì vậy, việc phát hiện chỉ còn một động mạch không đồng nghĩa với việc thai chắc chắn gặp vấn đề. Điều cần làm tiếp theo là đánh giá toàn bộ hình thái thai để xem có bất thường đi kèm hay không.
Phát hiện chỉ còn một động mạch rốn có chắc chắn không hay có thể nhầm
Bất thường số mạch dây rốn có thể được nhận diện từ sớm. Tuy nhiên, ở giai đoạn giữa thai kỳ, hình ảnh thường rõ ràng và đáng tin cậy hơn. Khi mạch máu đã đủ lớn, việc đếm số mạch sẽ chính xác hơn. Vì vậy, khi nhận kết luận ban đầu, siêu âm kiểm tra lại là bước hợp lý.
Có một bẫy hay gặp khi đánh giá số mạch dây rốn. Nếu chỉ quan sát đoạn dây rốn gần bánh nhau, hai động mạch có thể dính vào nhau trong một đoạn ngắn. Khi đó, hình ảnh dễ bị hiểu nhầm thành dây rốn hai mạch. Để tránh nhầm lẫn, cần kiểm tra mạch máu chạy hai bên bàng quang của thai. Nếu chỉ thấy mạch ở một bên, điều này ủng hộ chẩn đoán chỉ còn một động mạch rốn.
Ngoài ra, tư thế thai không thuận lợi hoặc dây rốn xoắn nhiều cũng có thể làm việc đếm mạch khó hơn. Trong những trường hợp này, việc rà soát mạch quanh bàng quang vẫn là cách đáng tin cậy nhất.
Vì sao lại chỉ còn một động mạch rốn
Tình trạng chỉ còn một động mạch rốn hình thành rất sớm trong giai đoạn phôi thai. Có hai cơ chế chính. Một là ban đầu có đủ hai động mạch rốn, sau đó một bên thoái triển hoặc bị tắc và teo đi. Hai là ngay từ đầu chỉ hình thành một động mạch rốn do quá trình tạo mạch của phôi không phát triển đầy đủ.
Dù cơ chế nào, điểm quan trọng trong theo dõi lâm sàng không phải là truy tìm nguyên nhân tuyệt đối, mà là xác định SUA có đơn độc hay kèm bất thường khác, rồi theo dõi tăng trưởng thai theo đúng mốc.
Chỉ còn một động mạch rốn có nguy hiểm không?
Điều quan trọng nhất là phân biệt đơn độc hay không đơn độc. Đơn độc nghĩa là ngoài SUA, siêu âm hình thái còn lại bình thường và không thấy dị tật cấu trúc ở cơ quan khác.
Nếu không đơn độc, bác sĩ cần khảo sát sâu hơn. SUA có thể đi kèm bất thường tim, thận, tiêu hóa, xương hoặc thần kinh. Khi đó, rà soát hình thái chi tiết là bước then chốt.
SUA có hướng tới Down hoặc vấn đề di truyền không?
Có thể liên quan, nhưng không thể kết luận chỉ từ SUA. Cần đặt SUA trong bối cảnh sàng lọc trước đó, siêu âm hình thái và việc có kèm dị tật hay không.
Nếu SUA đơn độc, nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể thường không tăng rõ. Vì vậy thường không bắt buộc làm thủ thuật xâm lấn. Các xét nghiệm sàng lọc vẫn có thể cân nhắc theo tuổi thai để mẹ bầu yên tâm.
Nếu một động mạch rốn bị thoái triển thì có ảnh hưởng dinh dưỡng không?
ISUOG mô tả các cơ chế hình thành SUA có thể gồm không phát triển một động mạch từ đầu, hoặc tắc sớm dẫn đến thoái triển.
Chỉ còn một động mạch rốn không đồng nghĩa thai chắc chắn thiếu dinh dưỡng. Trong nhiều trường hợp SUA đơn độc, thai vẫn lớn bình thường vì hệ tuần hoàn có cơ chế bù trừ. Việc cần làm là theo dõi tăng trưởng thai theo mốc.
Sau sinh, nếu SUA đơn độc và em bé khỏe, thường không có vấn đề gì khác. Điều cần lưu ý là khám sơ sinh đầy đủ và theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ nhi.
Một nguyên tắc giúp mẹ bầu bớt hoang mang khi nhận kết quả
Khi gặp kết luận này, mẹ bầu có thể nhớ một nguyên tắc đơn giản. Đó là tách phát hiện, kiểm tra lại, rồi mới lên kế hoạch. Phát hiện ban đầu chỉ là điểm xuất phát. Việc tiếp theo là xác nhận lại bằng kỹ thuật phù hợp. Sau đó mới xây dựng hướng theo dõi.
Làm đúng theo nguyên tắc này giúp mẹ bầu tránh tự suy diễn. Chị H. đã làm đúng như vậy. Chị mang đầy đủ giấy tờ và hình ảnh cũ. Chị ghi sẵn các câu hỏi để trao đổi theo thứ tự.
Khi nào cần khám lại và vì sao không nên trì hoãn
Sau khi nhận kết luận, mẹ bầu nên khám lại sớm. Lý do là siêu âm hình thái có cửa sổ thời gian nhất định theo tuần thai. Nếu để quá muộn, hình ảnh có thể không còn tối ưu do tư thế thai hoặc các yếu tố kỹ thuật khác.
Nếu được phát hiện trong khoảng 18 đến 23 tuần, đây là thời điểm phù hợp để rà soát hình thái chi tiết. Nếu phát hiện muộn hơn, vẫn có thể kiểm tra lại, nhưng đôi khi cần thêm buổi hẹn để đủ các mặt cắt cần thiết.
Đi khám lại cần chuẩn bị những gì
Khi đi khám lại, mẹ bầu nên mang theo đầy đủ hồ sơ. Bao gồm phiếu siêu âm có hình ảnh, không chỉ phần kết luận. Nếu đã làm sàng lọc quý 1 hoặc sàng lọc ADN tự do, cần mang theo kết quả. Sổ khám thai và các xét nghiệm nền của mẹ cũng rất quan trọng.
Hình ảnh siêu âm cũ giúp bác sĩ đối chiếu vị trí đếm mạch và loại trừ các bẫy chẩn đoán. Nhờ đó, việc đánh giá sẽ chính xác hơn.
Kết luận
Việc phát hiện chỉ còn một động mạch rốn có thể khiến mẹ bầu lo lắng. Tuy nhiên, điều quan trọng là đặt kết quả này vào đúng bối cảnh tuổi thai và hình ảnh siêu âm. Cần xác nhận lại kỹ thuật và phân biệt trường hợp đơn độc hay không.
Trong thực hành tại phòng khám Dr Tú y học bào thai, quy trình luôn bắt đầu bằng việc đọc lại hồ sơ theo tuổi thai, rà lại hình ảnh, giải thích rõ mức độ nghi ngờ và phân biệt sàng lọc với chẩn đoán. Từ đó, bác sĩ đưa ra bước tiếp theo phù hợp với từng thai kỳ.
Bài viết này được chia sẻ dựa trên trải nghiệm và hơn 20 năm trực tiếp can thiệp bào thai của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú.
Tìm hiểu thêm tại đây.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
