Một buổi khám thai mà người mẹ không dám hỏi thêm
Chị H. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai khi thai được 22 tuần. Chị mang theo kết quả siêu âm hình thái vừa làm buổi sáng. Tờ giấy được gấp cẩn thận, nhưng ở góc dưới vẫn lộ ra dòng chữ khiến chị không dám đọc lại: Nghi loạn sản thận.
Chị kể rằng từ lúc nghe người làm siêu âm nói “thận của thai có vấn đề”, đầu óc chị gần như trống rỗng. Không ai nói rõ đó là vấn đề gì, nặng hay nhẹ, có ảnh hưởng gì lâu dài hay không. Chị chỉ nghe thêm một câu: “Nên đi khám chuyên sâu.”
Khi ngồi trước bàn siêu âm, chị H. hỏi rất nhỏ:
“Bác sĩ ơi, loạn sản thận là gì ạ? Con em có nguy hiểm không?”
Bác sĩ Tú không trả lời ngay. Bác sĩ xem lại toàn bộ hình ảnh, đối chiếu tuổi thai, kiểm tra cả hai bên thận và lượng nước ối, rồi mới bắt đầu giải thích từ nền tảng.
Loạn sản thận là gì?
Loạn sản thận là tình trạng thận của thai nhi phát triển bất thường ngay từ giai đoạn bào thai, khiến cấu trúc thận không hình thành đầy đủ các đơn vị chức năng bình thường.
Ở thận loạn sản:
- Các đơn vị lọc máu (nephron) phát triển kém hoặc không hoàn chỉnh
- Nhu mô thận có thể bị thay thế bởi mô xơ hoặc các nang nhỏ
- Khả năng đảm nhiệm chức năng lọc máu bị giảm ở mức độ khác nhau
Loạn sản thận có thể xảy ra:
- Ở một bên thận
- Hoặc cả hai bên thận
Mức độ ảnh hưởng đến thai và sau sinh phụ thuộc rất lớn vào việc tổn thương một bên hay hai bên.
Vì sao loạn sản thận thường được phát hiện trên siêu âm hình thái?
Loạn sản thận là bất thường cấu trúc, nên thường được nghi ngờ trong siêu âm hình thái quý 2, khoảng tuần 20–24.
Trên siêu âm, bác sĩ có thể nhận thấy:
- Thận tăng âm so với bình thường
- Cấu trúc thận không đồng nhất
- Ranh giới vỏ – tủy mờ
- Hình dạng thận không điển hình
Tuy nhiên, bác sĩ Tú nhấn mạnh với chị H. rằng:
Siêu âm chỉ cho thấy hình ảnh, không đánh giá trực tiếp được chức năng thận.
Nghi ngờ loạn sản thận trên siêu âm có chắc chắn không?
Câu trả lời là không phải lúc nào cũng chắc chắn.
Có nhiều tình huống khiến hình ảnh thận trông bất thường tạm thời:
- Thận đang trong giai đoạn phát triển theo tuổi thai
- Thai nằm tư thế khó khảo sát
- Tăng âm thận thoáng qua
- Mặt cắt chưa đúng chuẩn
Vì vậy, kết luận “nghi loạn sản thận” không phải là chẩn đoán cuối cùng, mà là tín hiệu cần:
- Theo dõi lại theo thời gian
- So sánh diễn tiến ở các lần siêu âm sau
- Đánh giá đồng thời lượng nước ối và thận đối diện
Sàng lọc và chẩn đoán trong loạn sản thận khác nhau như thế nào?
Đây là điểm rất nhiều thai phụ hiểu sai.
- Sàng lọc: phát hiện nguy cơ dựa trên hình ảnh tại một thời điểm
- Chẩn đoán: cần theo dõi diễn tiến, đánh giá sau sinh và đôi khi cần thêm xét nghiệm
Với loạn sản thận:
- Siêu âm thai là bước sàng lọc
- Chẩn đoán xác định thường chỉ có thể đưa ra sau khi theo dõi diễn tiến hoặc sau sinh
Hiểu sai ranh giới này dễ khiến thai phụ hoảng loạn quá sớm hoặc ra quyết định khi chưa đủ dữ kiện.
Loạn sản thận có nguy hiểm không?
Mức độ nguy hiểm không giống nhau cho mọi trường hợp.
Loạn sản thận một bên
- Thận còn lại có thể phát triển bù trừ
- Thai nhi vẫn có thể phát triển bình thường
- Sau sinh, trẻ có thể sống khỏe mạnh nếu được theo dõi đúng
Loạn sản thận hai bên
- Ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng thận
- Có thể kèm giảm nước ối
- Tiên lượng dè dặt hơn và cần theo dõi rất sát
Vì vậy, bác sĩ Tú luôn đánh giá thận còn lại và lượng nước ối trước khi bàn đến mức độ ảnh hưởng.
Vì sao thai nhi có thể bị loạn sản thận?
Nguyên nhân thường là đa yếu tố, bao gồm:
Yếu tố di truyền
Một số rối loạn gen ảnh hưởng đến quá trình hình thành nephron.
Rối loạn phát triển phôi
Sự tương tác giữa niệu quản và mô thận bị gián đoạn trong giai đoạn sớm.
Yếu tố ngẫu nhiên
Nhiều trường hợp không xác định được nguyên nhân rõ ràng.
Những sai lầm nhận thức thường gặp khiến thai phụ lo lắng
Bác sĩ Tú thường gặp bốn sai lầm phổ biến:
- Nghe đến loạn sản thận là nghĩ ngay đến suy thận nặng
- Đánh đồng loạn sản thận một bên với hai bên
- Suy đoán chức năng thận chỉ dựa trên hình ảnh siêu âm
- Trì hoãn khám lại vì sợ kết luận
Những sai lầm này làm mất đi thời gian quý giá để theo dõi diễn tiến thực sự của thai.
Một nguyên tắc duy nhất để gỡ lo lắng
Nguyên tắc mà bác sĩ Tú luôn nhấn mạnh là:
Chỉ đánh giá mức độ ảnh hưởng của loạn sản thận sau khi đã xác định rõ số lượng thận bị tổn thương và theo dõi diễn tiến theo tuổi thai.
Nguyên tắc này giúp thai phụ:
- Không hoảng loạn vì một kết quả đơn lẻ
- Không đánh đồng các mức độ khác nhau
- Tập trung vào theo dõi đúng mốc
Hướng dẫn hành động cụ thể khi nhận kết quả nghi ngờ
Việc cần làm ngay
- Giữ lại toàn bộ phiếu và hình ảnh siêu âm
- Ghi rõ tuổi thai tại thời điểm khảo sát
- Không tự kết luận mức độ nặng nhẹ
Khi đi khám lại
Chuẩn bị:
- Phiếu siêu âm hình thái
- Các kết quả siêu âm trước đó
- Danh sách câu hỏi cần được giải thích
Những câu hỏi nên hỏi bác sĩ
- Loạn sản thận nghi ngờ ở một bên hay hai bên
- Thận còn lại phát triển như thế nào
- Lượng nước ối có bình thường không
- Kế hoạch theo dõi từ nay đến lúc sinh là gì
Những điều cần tránh
- Đọc hội nhóm và tự suy diễn
- Trì hoãn khám lại
- So sánh trường hợp của mình với người khác
Phòng khám Dr Tú y học bào thai thường tiếp nhận các trường hợp nghi ngờ loạn sản thận để đọc lại hình ảnh, đánh giá đúng bối cảnh tuổi thai, theo dõi diễn tiến và xây dựng lộ trình theo dõi phù hợp.
Theo dõi và xử trí loạn sản thận sau sinh
Nếu loạn sản thận một bên:
- Trẻ được theo dõi chức năng thận định kỳ
- Thận lành có thể đảm nhiệm phần lớn chức năng
Nếu loạn sản thận hai bên:
- Cần theo dõi sát ngay sau sinh
- Phối hợp chuyên khoa nhi – thận
Kết luận từ hơn 20 năm thực hành y học bào thai
Khi rời phòng khám, chị H. không còn hỏi “loạn sản thận là gì” nữa. Câu hỏi của chị lúc này là:
“Lần siêu âm tới em cần theo dõi những gì cho đúng?”
Hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực y học bào thai, Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú hiểu rằng với những kết quả nghi ngờ như loạn sản thận, điều thai phụ cần nhất không phải là một câu trả lời dứt khoát, mà là sự hiểu đúng và một kế hoạch theo dõi rõ ràng.
Khi hiểu đúng, nỗi sợ sẽ giảm. Và khi nỗi sợ giảm, thai kỳ mới có thể tiếp tục một cách bình tĩnh và chủ động.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
