Một buổi khám thai mà người mẹ không dám hỏi thêm
Chị H. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai khi thai được 22 tuần. Chị mang theo kết quả siêu âm hình thái vừa làm buổi sáng. Tờ giấy được gấp cẩn thận. Nhưng ở góc dưới vẫn lộ ra dòng chữ chị không dám đọc lại: nghi loạn sản thận.
Chị kể rằng từ lúc nghe người làm siêu âm nói thận của thai có vấn đề, đầu óc gần như trống rỗng. Không ai nói rõ đó là vấn đề gì. Không ai nói nặng hay nhẹ. Chị chỉ nghe thêm một câu: nên đi khám chuyên sâu.
Khi ngồi trước bàn siêu âm, chị hỏi rất nhỏ. Bác sĩ ơi, loạn sản thận là gì. Con em có nguy hiểm không.
Bác sĩ không trả lời ngay. Bác sĩ xem lại hình ảnh, đối chiếu tuổi thai, kiểm tra cả hai bên thận và lượng nước ối. Sau đó bác sĩ mới bắt đầu giải thích từ nền tảng.
Loạn sản thận là gì theo đúng nghĩa y khoa
Loạn sản thận là tình trạng thận phát triển bất thường ngay từ giai đoạn bào thai. Khi đó cấu trúc thận không hình thành đúng như bình thường. Các đơn vị chức năng có thể phát triển kém hoặc rối loạn. Nhu mô thận có thể không đồng nhất và có thể có nang nhỏ.
Loạn sản thận có thể xảy ra ở một bên hoặc cả hai bên. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc chủ yếu vào số bên bị tổn thương. Nó cũng phụ thuộc thận còn lại có bình thường hay không.
Điểm quan trọng là siêu âm đánh giá hình thái. Siêu âm không đo trực tiếp chức năng lọc của thận khi còn trong bụng mẹ.
Vì sao loạn sản thận thường được phát hiện ở siêu âm hình thái 20–24 tuần
Loạn sản thận là bất thường cấu trúc. Vì vậy nó thường được nghi ngờ ở siêu âm hình thái quý II. Mốc hay gặp là 20–24 tuần. Lúc này thận đã đủ lớn để quan sát rõ hơn. Hệ tiết niệu cũng bộc lộ hình ảnh ổn định hơn.
Trên siêu âm, bác sĩ có thể thấy thận tăng âm. Bác sĩ có thể thấy cấu trúc không đồng nhất. Bác sĩ có thể thấy ranh giới vỏ tủy mờ. Thận có thể biến dạng hoặc có nang. Kích thước thận cũng có thể bất thường.
Khi nghi ngờ, bác sĩ không nhìn thận một mình. Bác sĩ luôn xem bàng quang và nước ối. Đây là hai dữ kiện rất quan trọng trong đánh giá.
Nghi loạn sản thận trên siêu âm có chắc chắn không
Trong đa số trường hợp, siêu âm trước sinh là bước sàng lọc hình thái.
Siêu âm cho thấy cấu trúc thận bất thường, nhưng không đo trực tiếp chức năng lọc của thận. Vì vậy chữ nghi loạn sản thận trên phiếu siêu âm nên được hiểu là cần đánh giá thêm, không phải là chẩn đoán cuối cùng.
Khi thấy thận bất thường, bác sĩ thường trả lời bốn câu hỏi quan trọng:
- bất thường ở một bên hay hai bên
- thận còn lại có bình thường không
- nước ối có bình thường không
- có dị tật cơ quan khác hay không
Bốn câu hỏi này giúp định hướng tiên lượng chính xác hơn.
Sàng lọc và chẩn đoán loạn sản thận khác nhau thế nào
Sàng lọc là phát hiện nguy cơ dựa trên hình ảnh tại một thời điểm. Chẩn đoán là xác định bản chất vấn đề sau khi có đủ dữ kiện. Với loạn sản thận, siêu âm thai thường là bước sàng lọc hình thái.
Chẩn đoán xác định thường cần theo dõi diễn tiến. Nhiều trường hợp cần đánh giá sau sinh. Hiểu đúng điểm này giúp mẹ bầu bớt hoảng loạn. Nó cũng giúp tránh quyết định khi dữ kiện chưa đủ.
Loạn sản thận có nguy hiểm không
Câu trả lời phụ thuộc vào một bên hay hai bên. Nó cũng phụ thuộc lượng nước ối. Và nó phụ thuộc thận còn lại.
Loạn sản thận một bên thường có tiên lượng tốt hơn. Nếu thận còn lại bình thường, thai vẫn có thể phát triển tốt. Nước ối thường vẫn bình thường. Sau sinh, trẻ có thể sống khỏe nếu theo dõi đúng.
Loạn sản thận hai bên có nguy cơ nặng hơn. Thai có thể kèm giảm nước ối. Khi nước ối giảm nhiều, cần theo dõi sát. Lý do là nước ối liên quan gián tiếp đến chức năng bài niệu. Nó cũng liên quan đến phát triển phổi.
Đó là lý do bác sĩ luôn xem thận đối diện và nước ối trước khi bàn tiên lượng.
Vì sao thai nhi có thể bị loạn sản thận
Nguyên nhân thường là đa yếu tố. Có thể có yếu tố di truyền trong một số trường hợp. Có thể do rối loạn phát triển phôi ở giai đoạn sớm. Cũng có nhiều trường hợp không tìm được nguyên nhân rõ ràng.
Trong thực hành, mục tiêu không phải luôn phải tìm ra nguyên nhân. Mục tiêu là phân tầng mức độ và theo dõi đúng mốc.
Những hiểu nhầm khiến thai phụ lo lắng hơn mức cần thiết
Có bốn hiểu nhầm rất hay gặp.
Thứ nhất là nghe loạn sản thận rồi nghĩ ngay suy thận nặng.
Thứ hai là đánh đồng loạn sản một bên với hai bên.
Thứ ba là suy đoán chức năng thận chỉ từ chữ tăng âm.
Thứ tư là trì hoãn khám lại vì sợ kết luận xấu.
Những hiểu nhầm này làm mất thời gian theo dõi thực sự của thai.
Một nguyên tắc duy nhất để gỡ lo lắng
Nguyên tắc: Chỉ đánh giá mức độ ảnh hưởng sau khi xác định rõ một bên hay hai bên và theo dõi diễn tiến theo tuổi thai.
Nguyên tắc này giúp bạn không hoảng loạn vì một kết quả đơn lẻ. Nó cũng giúp bạn tập trung vào mốc cần làm tiếp theo.
Hướng dẫn hành động khi nhận kết quả nghi loạn sản thận
Trong 24 giờ đầu, bạn nên làm ba việc. Giữ lại phiếu và toàn bộ hình ảnh. Ghi rõ tuổi thai tại thời điểm siêu âm. Ghi lại nhận xét về nước ối và bàng quang nếu có.
Trong 3–7 ngày, bạn nên đặt lịch siêu âm lại có định hướng. Mục tiêu là dựng lại mặt cắt chuẩn của cả hai thận. Mục tiêu là kiểm tra lại nước ối và bàng quang. Mục tiêu là so sánh hai bên thận một cách hệ thống.
Khi đi khám lại, bạn nên mang theo phiếu siêu âm có hình ảnh. Bạn nên mang theo các kết quả siêu âm trước đó. Bạn nên mang theo sổ khám thai và xét nghiệm nền của mẹ.
Những câu hỏi nên hỏi bác sĩ khi khám lại
Loạn sản thận nghi ngờ ở một bên hay hai bên.
Thận còn lại phát triển như thế nào.
Lượng nước ối có bình thường không.
Bàng quang có đổ đầy đều không.
Cần theo dõi lại sau bao lâu.
Mục tiêu của lần siêu âm tiếp theo là gì.
Sau sinh cần kiểm tra gì cho em bé.
Theo dõi và xử trí sau sinh thường như thế nào
Nếu loạn sản thận một bên, trẻ thường được siêu âm thận lại sau sinh. Trẻ được theo dõi chức năng thận định kỳ. Thận lành có thể đảm nhiệm phần lớn chức năng.
Nếu loạn sản thận hai bên hoặc có giảm nước ối, cần chuẩn bị kế hoạch sau sinh sớm hơn. Thường cần phối hợp nhi khoa và thận nhi. Mục tiêu là theo dõi sát ngay từ những ngày đầu đời.
Kết luận
Loạn sản thận thường được nghi ngờ rõ nhất ở siêu âm hình thái 20–24 tuần vì lúc này thận đủ lớn để đánh giá cấu trúc. Siêu âm giúp nhận diện hình thái và theo dõi diễn tiến, nhưng không đo trực tiếp chức năng thận. Vì vậy, khi có chữ nghi ngờ, bước đúng là xác nhận lại hình ảnh và theo dõi theo mốc dựa trên thận đối diện, bàng quang và lượng nước ối.
Hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực y học bào thai, Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú hiểu rằng với những chẩn đoán nghi ngờ như loạn sản thận, điều thai phụ cần nhất là sự hiểu đúng và một kế hoạch theo dõi rõ ràng.
Khi hiểu đúng, nỗi sợ sẽ giảm. Và khi nỗi sợ giảm, thai kỳ mới có thể tiếp tục một cách bình tĩnh và chủ động.
Tìm hiểu thêm tại đây.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
