Một buổi khám thai bắt đầu bằng câu hỏi rất khó nói
Chị H. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai vào cuối buổi chiều, khi thai đã 21 tuần. Trên tay chị là kết quả siêu âm hình thái vừa thực hiện buổi sáng. Chị không mở giấy ngay, chỉ đặt lên bàn và nói chậm:
“Bác sĩ ơi, người ta nói thận của con em có vấn đề. Họ ghi là nghi loạn sản thận. Em không biết phải hiểu thế nào.”
Trên phiếu siêu âm, phần mô tả ghi: Thận phải cấu trúc không đồng nhất, tăng âm, ranh giới không rõ. Không có kết luận chắc chắn, chỉ có chữ “nghi ngờ”.
Bác sĩ Tú không trả lời ngay. Bác sĩ xem lại hình ảnh, hỏi kỹ tuổi thai, hỏi lại lượng nước ối, xem thận bên còn lại, rồi mới nói:
“Trước hết, mình cần hiểu loạn sản thận là gì, và quan trọng hơn là nó ảnh hưởng đến thai như thế nào, chứ không phải chỉ nhìn vào một dòng kết luận.”
Loạn sản thận là gì theo đúng nghĩa y khoa?
Loạn sản thận là tình trạng mô thận phát triển bất thường ngay từ giai đoạn bào thai, khiến cấu trúc thận không còn tổ chức bình thường để thực hiện chức năng lọc máu.
Ở thận loạn sản:
- Các đơn vị lọc (nephron) phát triển kém hoặc không hoàn chỉnh
- Nhu mô thận có thể bị thay thế bởi mô xơ hoặc các nang nhỏ
- Chức năng thận bị suy giảm ở mức độ khác nhau
Loạn sản thận có thể gặp ở:
- Một bên thận
- Hoặc cả hai bên thận
Và mức độ ảnh hưởng phụ thuộc rất lớn vào việc loạn sản là một bên hay hai bên.
Vì sao loạn sản thận thường được phát hiện trên siêu âm hình thái?
Loạn sản thận là bất thường hình thái – cấu trúc, nên thường được nghi ngờ khi siêu âm hình thái quý 2, khoảng tuần 20–24.
Trên siêu âm, bác sĩ có thể thấy:
- Thận tăng âm hơn bình thường
- Cấu trúc thận không đồng nhất
- Ranh giới vỏ – tủy mờ
- Kích thước thận có thể nhỏ hơn hoặc biến dạng
Tuy nhiên, bác sĩ Tú nhấn mạnh với chị H.:
Siêu âm chỉ cho thấy hình ảnh, không đánh giá đầy đủ chức năng thận.
Nghi ngờ loạn sản thận trên siêu âm có chắc chắn không?
Câu trả lời là: không phải lúc nào cũng chắc chắn.
Có những tình huống dễ gây nhầm lẫn:
- Thận đang phát triển chưa hoàn chỉnh theo tuổi thai
- Hình ảnh nhiễu do tư thế thai
- Tăng âm thận thoáng qua
- Sai lệch mặt cắt khảo sát
Vì vậy, khi gặp kết luận “nghi loạn sản thận”, việc cần làm không phải là kết luận ngay, mà là:
- Đánh giá lại theo đúng tuổi thai
- So sánh hai bên thận
- Theo dõi diễn tiến qua thời gian
Sàng lọc và chẩn đoán trong loạn sản thận khác nhau thế nào?
Đây là điểm rất nhiều thai phụ hiểu sai.
- Sàng lọc: phát hiện nguy cơ dựa trên hình ảnh tại một thời điểm
- Chẩn đoán: cần theo dõi diễn tiến, đánh giá sau sinh và đôi khi là xét nghiệm bổ sung
Với loạn sản thận:
- Siêu âm thai là bước sàng lọc
- Chẩn đoán xác định thường cần theo dõi sau sinh
Hiểu sai điều này dễ khiến thai phụ ra quyết định khi chưa đủ dữ kiện.
Loạn sản thận có nguy hiểm không?
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào bên thận bị ảnh hưởng.
Loạn sản thận một bên
- Thận còn lại có thể phát triển bù trừ
- Thai nhi vẫn có thể phát triển bình thường
- Sau sinh, trẻ có thể sống khỏe mạnh nếu được theo dõi đúng
Loạn sản thận hai bên
- Ảnh hưởng nặng đến chức năng lọc máu
- Có thể kèm giảm nước ối
- Tiên lượng dè dặt hơn và cần theo dõi rất sát
Đây là lý do bác sĩ Tú luôn xem lượng nước ối và thận đối diện trước khi đánh giá mức độ.
Vì sao thai nhi có thể bị loạn sản thận?
Nguyên nhân thường là đa yếu tố, bao gồm:
Yếu tố di truyền
Một số rối loạn gen ảnh hưởng đến quá trình hình thành nephron.
Yếu tố phát triển phôi
Rối loạn tương tác giữa niệu quản và mô thận trong giai đoạn sớm.
Yếu tố ngẫu nhiên
Nhiều trường hợp không xác định được nguyên nhân cụ thể.
Những sai lầm nhận thức thường gặp khiến thai phụ lo lắng
Bác sĩ Tú thường gặp bốn sai lầm phổ biến:
- Nghe đến loạn sản thận là nghĩ ngay đến suy thận nặng
- Đồng nhất loạn sản thận một bên với hai bên
- Tự suy đoán chức năng thận chỉ dựa trên hình ảnh siêu âm
- Trì hoãn khám lại vì sợ kết luận xấu
Những sai lầm này làm mất đi thời gian quý giá để theo dõi diễn tiến thực sự của thai.
Một nguyên tắc duy nhất để gỡ lo lắng
Nguyên tắc mà bác sĩ Tú luôn nhấn mạnh là:
Chỉ đánh giá mức độ ảnh hưởng của loạn sản thận sau khi đã xác định rõ bên tổn thương và theo dõi diễn tiến theo tuổi thai.
Nguyên tắc này giúp thai phụ:
- Không hoảng loạn vì một kết quả đơn lẻ
- Không đánh đồng các mức độ khác nhau
- Tập trung vào theo dõi đúng mốc
Hướng dẫn hành động cụ thể khi nghi ngờ loạn sản thận
Ngay khi có kết quả
- Giữ lại toàn bộ phiếu và hình ảnh siêu âm
- Ghi rõ tuổi thai tại thời điểm khảo sát
- Không tự kết luận mức độ nặng nhẹ
Khi đi khám lại
Chuẩn bị:
- Phiếu siêu âm hình thái
- Các kết quả siêu âm trước đó
- Danh sách câu hỏi cần được giải thích
Những câu hỏi nên hỏi bác sĩ
- Loạn sản thận nghi ngờ ở một bên hay hai bên
- Thận còn lại phát triển thế nào
- Lượng nước ối có bình thường không
- Kế hoạch theo dõi từ nay đến lúc sinh là gì
Những điều cần tránh
- Đọc hội nhóm và tự suy diễn
- Trì hoãn khám lại
- So sánh trường hợp của mình với người khác
Phòng khám Dr Tú y học bào thai thường tiếp nhận các trường hợp nghi ngờ loạn sản thận để đọc lại hình ảnh, đánh giá đúng bối cảnh tuổi thai, theo dõi diễn tiến và xây dựng lộ trình theo dõi phù hợp.
Theo dõi và xử trí loạn sản thận sau sinh
Nếu loạn sản thận một bên:
- Trẻ thường được theo dõi chức năng thận định kỳ
- Thận lành có thể đảm nhiệm phần lớn chức năng
Nếu loạn sản thận hai bên:
- Cần theo dõi sát ngay sau sinh
- Phối hợp chuyên khoa nhi – thận
Điều quan trọng là chuẩn bị kế hoạch theo dõi, không phải kết luận vội.
Kết luận từ hơn 20 năm thực hành y học bào thai
Khi rời phòng khám, chị H. không còn hỏi “con em có nguy hiểm không” nữa. Câu hỏi của chị lúc này là:
“Vậy lần siêu âm tới em cần theo dõi những gì?”
Hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực y học bào thai, Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú hiểu rằng với những chẩn đoán nghi ngờ như loạn sản thận, điều thai phụ cần nhất là sự hiểu đúng và một kế hoạch theo dõi rõ ràng.
Khi hiểu đúng, nỗi sợ sẽ giảm. Và khi nỗi sợ giảm, thai kỳ mới có thể tiếp tục một cách bình tĩnh và chủ động.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
