— Đồng hành cùng mẹ bầu cả thai kỳ
Bé nhẹ cân hay đạt chuẩn? Xem ngay biểu đồ tăng trưởng của con.
Mỗi tuần một chút, mẹ sẽ thấy an tâm hơn khi biết con đang lớn lên khỏe mạnh.
Dùng thử ngay
Phiếu siêu âm ghi giãn tĩnh mạch rốn trong ổ bụng nghĩa là gì, có ảnh hưởng đến em bé không và mẹ cần làm gì tiếp theo? Tĩnh mạch rốn là mạch đưa máu giàu oxy từ bánh rau vào thai. Khi một đoạn tĩnh mạch này trong bụng thai giãn rộng hơn bình thường, bác sĩ dùng siêu âm Doppler để xác nhận đó là mạch máu có dòng chảy. Nếu phiếu đồng thời ghi cân nặng ước tính, gia đình nên đọc chỉ số ấy theo bách phân vị thai nhi, vì nguy cơ chỉ có thể đánh giá khi đặt kích thước đoạn giãn, dòng chảy và tăng trưởng của bé vào cùng một bức tranh.
Tĩnh mạch rốn có vai trò gì trước và sau sinh
Trong thai kỳ, tĩnh mạch rốn mang máu giàu oxy và chất dinh dưỡng từ bánh rau vào thai. Mạch đi qua thành bụng, vào gan; một phần dòng máu đi qua ống tĩnh mạch để về tuần hoàn trung tâm. Vì vậy, việc nhìn thấy tĩnh mạch rốn trên siêu âm là bình thường.
Sau khi bé chào đời và dây rốn được kẹp, dòng máu từ bánh rau ngừng lại. Tĩnh mạch rốn dần đóng và trở thành dây chằng tròn của gan. Vì thế, một phát hiện giãn tĩnh mạch rốn trước sinh không có nghĩa bé sẽ mang một tĩnh mạch “bị giãn” suốt đời; bác sĩ quan tâm nhất là diễn tiến của thai trước khi sinh và bất thường đi kèm nếu có.
Giãn tĩnh mạch rốn là gì và bao nhiêu mm thì cần gọi là giãn
Giãn tĩnh mạch rốn trong ổ bụng là tình trạng một đoạn tĩnh mạch rốn nằm trong bụng thai, thường ở đoạn ngoài gan trước khi mạch đi vào gan, rộng hơn rõ rệt so với bình thường. Trên siêu âm xám, hình ảnh này có thể giống một vùng trống âm hoặc một nang. Doppler màu cho thấy máu đang chảy trong cấu trúc đó; Doppler phổ giúp bác sĩ xem đặc điểm dòng chảy.
Không có một ngưỡng duy nhất áp dụng cho mọi tuổi thai. Các tài liệu quốc tế thường dùng một trong ba cách: đường kính đoạn giãn từ 9 mm trở lên, rộng hơn đoạn không giãn ít nhất 50%, hoặc lớn hơn 2 độ lệch chuẩn so với tuổi thai. Vì mạch cũng lớn dần theo thai, con số 9 mm không nên được tự diễn giải tách khỏi tuổi thai, vị trí đo và Doppler.
Vì sao một đoạn tĩnh mạch lại giãn
Đoạn tĩnh mạch rốn trong bụng thai ít được dây rốn nâng đỡ hơn nên dễ giãn khi áp lực trong hệ tĩnh mạch thay đổi. Phần lớn trường hợp không tìm được một nguyên nhân duy nhất. Đây không phải do mẹ ăn uống, vận động hay dùng một thuốc thông thường mà gây ra; hiện cũng không có biện pháp phòng tránh riêng đã được chứng minh.
Khi thấy giãn tĩnh mạch rốn, bác sĩ sẽ kiểm tra những gì
Bước đầu là xác nhận bằng Doppler: có đúng là tĩnh mạch rốn hay không, dòng chảy có đều hay có xoáy, có hình ảnh gợi ý huyết khối không. Sau đó cần khảo sát hình thái thai, tim thai, hệ tĩnh mạch cửa, nước ối, bánh rau, dây rốn và sự phát triển của thai.
Đánh giá tăng trưởng không chỉ nhìn cân nặng ước tính theo gram. Bác sĩ đối chiếu cân nặng với tuổi thai trên biểu đồ; cách đọc bách phân vị thai nhi giúp gia đình hiểu vì sao một bé nhỏ hơn trung bình chưa chắc đã là thai chậm tăng trưởng. Khi có nghi ngờ, việc khảo sát tiếp sẽ theo nguyên tắc của siêu âm thai chậm tăng trưởng: đánh giá tăng trưởng theo thời gian, nước ối và các Doppler phù hợp, thay vì kết luận từ một lần đo.
Nguy cơ nào thực sự làm kế hoạch theo dõi thay đổi
Điều làm bác sĩ lưu ý không chỉ là kích thước. Kế hoạch sẽ thận trọng hơn khi đoạn giãn lớn nhanh, dòng chảy xoáy rõ, có nghi ngờ huyết khối, thai chậm tăng trưởng, bất thường cấu trúc hoặc dấu hiệu bất thường nhiễm sắc thể. Khi đó, nguy cơ cho bé thường đến từ biến chứng của dòng máu hoặc nguyên nhân đi kèm, không phải chỉ từ nhãn “giãn tĩnh mạch rốn”.
Nếu giãn tĩnh mạch rốn là phát hiện đơn độc, Doppler ổn định và thai phát triển phù hợp, tiên lượng nhìn chung tốt. Tổng quan hệ thống năm 2024 ở thai đơn có giãn tĩnh mạch rốn đơn độc không ghi nhận tăng nguy cơ thai lưu đến 39 tuần, nhưng cho thấy cần chú ý đánh giá tăng trưởng thai. Kết quả này không thay thế lịch khám cá thể hóa khi hình ảnh Doppler hoặc sức khỏe thai thay đổi.
Theo dõi bao lâu một lần và theo dõi điều gì
Không có lịch siêu âm duy nhất đúng cho tất cả thai kỳ. Ngay khi phát hiện, cần một lần khảo sát có hệ thống để xác định đây có thật sự là trường hợp đơn độc hay không. Các lần sau tập trung vào bốn việc: kích thước đoạn giãn thay đổi thế nào, dòng chảy có còn thuận, có huyết khối không và thai có tiếp tục tăng trưởng phù hợp không.
Với thai đơn đã được khảo sát kỹ, không có bất thường kèm theo, không có dòng chảy xoáy hay huyết khối, nghiên cứu tổng quan 2024 đề nghị tiếp tục đánh giá tăng trưởng theo phác đồ địa phương đến 39 tuần thay vì tự động theo dõi đặc biệt chỉ vì tên chẩn đoán. Nếu có bất kỳ dấu hiệu nguy cơ nào, lịch tái khám phải ngắn hơn và được quyết định tại cơ sở y học bào thai.
Có cần chọc ối hoặc xét nghiệm di truyền không
Không phải mọi trường hợp giãn tĩnh mạch rốn đều cần chọc ối. Xét nghiệm chẩn đoán được cân nhắc khi siêu âm có thêm dị tật, dấu hiệu gợi ý bất thường nhiễm sắc thể hoặc kết quả sàng lọc trước đó đáng lưu ý. Bài về xét nghiệm di truyền trước sinh giải thích rõ sự khác nhau giữa sàng lọc, nghi ngờ trên siêu âm và xét nghiệm chẩn đoán.
Khi nào cần liên hệ cơ sở sản khoa sớm
Thai máy giảm, ra máu, rỉ ối hoặc vỡ ối, đau bụng kèm cơn gò đều là lý do liên hệ cơ sở sản khoa sớm. Những dấu hiệu này không đặc hiệu cho giãn tĩnh mạch rốn, nhưng không nên chờ đến lịch siêu âm kế tiếp để xử lý.
Câu hỏi thường gặp
Giãn tĩnh mạch rốn có phải là dây rốn một động mạch không?
Không. Giãn tĩnh mạch rốn là một đoạn tĩnh mạch trong bụng thai giãn rộng; dây rốn một động mạch là bất thường về số lượng mạch trong dây rốn. Hai tình trạng cần đánh giá và tư vấn khác nhau.
Có phải sinh mổ hoặc sinh sớm ngay khi phát hiện?
Không. Thời điểm và cách sinh dựa trên tuổi thai, tăng trưởng, Doppler, dấu hiệu đi kèm và diễn tiến ở các lần kiểm tra sau. Không thể quyết định chỉ từ đường kính của đoạn giãn.
Sau sinh bé có cần theo dõi lâu dài không?
Với trường hợp đơn độc, thai tăng trưởng tốt và không có biến chứng trước sinh, thường không cần theo dõi tim mạch đặc biệt chỉ vì giãn tĩnh mạch rốn. Nếu trước sinh có nghi ngờ huyết khối hoặc bất thường kèm theo, bác sĩ sơ sinh sẽ quyết định thăm khám và siêu âm thêm theo từng tình huống.
Kết luận
Giãn tĩnh mạch rốn trong ổ bụng là một phát hiện cần hiểu đúng: Doppler xác nhận cấu trúc mạch và dòng chảy, còn khảo sát hình thái cùng tăng trưởng thai mới cho biết mức độ nguy cơ. Khi có kết quả này, gia đình nên mang đầy đủ phiếu siêu âm đến khám y học bào thai để nhận được lịch theo dõi phù hợp thay vì tự lo lắng vì riêng một số đo.
Nội dung được biên soạn và kiểm duyệt chuyên môn bởi ThS.BS Nguyễn Ngọc Tú, Y học bào thai, Phòng khám Sản phụ khoa Minh Nguyên. Nguồn tham khảo: ISUOG VisuOG; Koorn và cộng sự, Prenatal Diagnosis 2024, PMID 38502055.
Tặng mẹ bầu
Mẹ muốn hiểu hơn về thai kỳ và em bé của mình
Dành cho mẹ đang chuẩn bị mang thai, mới biết có thai hoặc đang theo dõi thai nhỏ. Cẩm nang giúp mẹ nắm các mốc siêu âm sớm, xét nghiệm cần nhớ và những dấu hiệu nên đi khám y học bào thai đúng lúc.
Nhận cẩm nang miễn phí
