Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng đường huyết tăng cao được phát hiện trong thai kỳ. Nếu được tầm soát và kiểm soát tốt, đa số mẹ bầu vẫn có thể có thai kỳ an toàn. Tuy nhiên, nếu bỏ qua theo dõi, sự nguy hiểm của đái tháo đường có thể ảnh hưởng đến cả mẹ và em bé. Các nguy cơ thường gặp gồm thai to, đa ối, sinh khó, hạ đường huyết sơ sinh, tiền sản giật và nguy cơ đái tháo đường type 2 về sau. Bài viết dưới đây của Dr Tú Y học bào thai giúp mẹ hiểu đúng mức độ nguy hiểm và biết khi nào cần đi khám.
Đái tháo đường thai kỳ là gì?
Đái tháo đường thai kỳ là tình trạng tăng đường huyết được phát hiện trong lúc mang thai. Bệnh thường xuất hiện ở nửa sau thai kỳ. Mốc tầm soát thường là tuần 24–28.
Nguyên nhân chính là kháng insulin. Khi mang thai, nhau thai tiết ra nhiều hormone. Một số hormone làm insulin của mẹ hoạt động kém hiệu quả hơn.
Insulin giúp đưa glucose từ máu vào tế bào. Khi insulin hoạt động kém, glucose dễ tăng trong máu. Nếu tuyến tụy không tiết đủ insulin để bù, mẹ sẽ bị đái tháo đường thai kỳ.
ACOG mô tả đái tháo đường thai kỳ là một biến chứng nội khoa thường gặp trong thai kỳ, cần được sàng lọc và quản lý phù hợp để giảm nguy cơ cho mẹ và bé.
Đái tháo đường thai kỳ có nguy hiểm không?
Có thể nguy hiểm nếu không được phát hiện và kiểm soát tốt. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào đường huyết cao bao nhiêu, kéo dài bao lâu và có biến chứng đi kèm không.
Nếu mẹ kiểm soát đường huyết tốt, nhiều nguy cơ sẽ giảm rõ. Mẹ vẫn cần ăn uống phù hợp, vận động an toàn, theo dõi đường huyết và tái khám đúng lịch.
Ngược lại, nếu đường huyết cao kéo dài, thai có thể nhận quá nhiều glucose. Thai nhi sẽ tăng tiết insulin. Từ đó, thai dễ phát triển quá lớn và gặp rối loạn đường huyết sau sinh.
ACOG nêu trẻ sinh từ mẹ bị đái tháo đường thai kỳ có thể gặp vấn đề hô hấp, vàng da, hạ đường huyết sau sinh và nguy cơ thai lớn hơn bình thường.
Sự nguy hiểm của đái tháo đường đối với thai nhi
Nguy cơ thường được nhắc đến nhiều nhất là thai to. Khi đường huyết mẹ cao, glucose đi qua nhau thai sang thai. Thai nhi phải tăng tiết insulin để xử lý lượng glucose này.
Insulin của thai là hormone thúc đẩy tích mỡ và tăng trưởng. Vì vậy, em bé có thể lớn hơn so với tuổi thai. Thai to làm cuộc sinh khó hơn.
Thai to làm tăng nguy cơ kẹt vai khi sinh đường âm đạo. Đây là tình huống đầu em bé đã sinh ra nhưng vai bị mắc lại. Tình trạng này cần xử trí sản khoa nhanh và đúng.
Đường huyết mẹ cao cũng có thể liên quan đến đa ối. Đa ối làm mẹ dễ căng tức bụng, khó thở, cơn co sớm hoặc sinh non. Không phải mẹ nào bị đái tháo đường thai kỳ cũng đa ối, nhưng đây là dấu hiệu cần chú ý.
Sau sinh, trẻ có thể bị hạ đường huyết. Khi còn trong bụng mẹ, trẻ quen với môi trường nhiều glucose. Sau khi sinh, nguồn glucose từ mẹ bị cắt, nhưng insulin của trẻ vẫn còn cao.
Hạ đường huyết sơ sinh cần được phát hiện sớm. Trẻ có thể cần bú sớm, theo dõi đường huyết hoặc chăm sóc sơ sinh tích cực nếu mức đường thấp. RCOG cũng lưu ý trẻ sinh từ mẹ bị đái tháo đường thai kỳ có thể cần kiểm tra đường huyết sau sinh.
Đái tháo đường thai kỳ có làm tăng nguy cơ sinh non không?
Có thể có. Nguy cơ sinh non tăng trong một số trường hợp kiểm soát đường huyết chưa tốt. Đa ối, thai to, tăng huyết áp hoặc tiền sản giật có thể khiến bác sĩ phải theo dõi sát hơn.
Không phải cứ đái tháo đường thai kỳ là sinh non. Nếu đường huyết ổn, thai phát triển phù hợp và mẹ không có biến chứng, thai kỳ có thể tiếp tục theo kế hoạch sản khoa.
Điều quan trọng là không tự kết luận chỉ từ chẩn đoán. Cần xem mức đường huyết, cân nặng thai ước tính, nước ối, huyết áp mẹ và tình trạng thai.
Bác sĩ sẽ cá nhân hóa kế hoạch theo dõi. Một mẹ chỉ cần điều chỉnh ăn uống khác với một mẹ cần insulin hoặc có thai to, đa ối.
Đái tháo đường thai kỳ có gây thai lưu không?
Thai lưu là biến chứng nặng và hiếm hơn. Nguy cơ này thường liên quan đến đường huyết kiểm soát kém, bệnh nền đi kèm hoặc theo dõi không đầy đủ.
Không nên dùng nguy cơ thai lưu để làm mẹ bầu hoảng sợ. Cách đúng là kiểm soát đường huyết và khám đúng hẹn. Khi có bất thường, bác sĩ sẽ tăng cường theo dõi thai.
Trong thực hành, bác sĩ thường đánh giá thai máy, tăng trưởng thai, nước ối và sức khỏe thai theo từng trường hợp. Mẹ cần báo ngay nếu thai máy giảm, đau bụng, ra máu hoặc có dấu hiệu bất thường.
Sự nguy hiểm của đái tháo đường nằm ở chỗ bệnh có thể âm thầm. Mẹ có thể không thấy triệu chứng rõ, nhưng đường huyết vẫn ảnh hưởng đến thai.
Sự nguy hiểm của đái tháo đường đối với mẹ bầu
Với mẹ, đái tháo đường thai kỳ làm tăng nguy cơ tăng huyết áp thai kỳ và tiền sản giật. Tiền sản giật là biến chứng cần được theo dõi nghiêm túc. Mẹ có thể bị huyết áp cao, phù, đau đầu, nhìn mờ hoặc bất thường xét nghiệm.
Thai to cũng làm tăng nguy cơ sinh mổ. Nếu sinh đường âm đạo, nguy cơ sinh khó có thể cao hơn. Sau sinh, mẹ có thể hồi phục chậm hơn nếu có phẫu thuật hoặc đường huyết chưa ổn.
Mẹ bị đái tháo đường thai kỳ cũng có nguy cơ tái phát ở lần mang thai sau. Ngoài ra, nguy cơ đái tháo đường type 2 trong tương lai tăng rõ.
ACOG khuyến cáo tất cả phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ nên được kiểm tra đường huyết sau sinh ở mốc 4–12 tuần để phát hiện đái tháo đường hoặc rối loạn dung nạp glucose.
Đường huyết cao ảnh hưởng đến em bé sau này không?
Có thể có ảnh hưởng lâu dài. Trẻ sinh từ thai kỳ có đái tháo đường thai kỳ có nguy cơ cao hơn về thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa sau này. Nguy cơ này còn phụ thuộc di truyền, dinh dưỡng và lối sống gia đình.
Điều này không có nghĩa là trẻ chắc chắn sẽ mắc bệnh. Nó có nghĩa là gia đình nên chú ý hơn đến dinh dưỡng, vận động và theo dõi sức khỏe cho trẻ.
Mẹ kiểm soát đường huyết tốt trong thai kỳ giúp giảm nguy cơ trước mắt. Sau sinh, nuôi con bằng sữa mẹ, ăn uống lành mạnh và hoạt động thể chất phù hợp cũng có lợi cho cả mẹ và bé.
Vì vậy, quản lý đái tháo đường thai kỳ không chỉ là chuyện của vài tháng mang thai. Đây là cơ hội để cả gia đình xây dựng lối sống tốt hơn.
Khi nào đái tháo đường thai kỳ được xem là đáng lo hơn?
Đáng lo hơn khi đường huyết lúc đói cao kéo dài. Đường huyết sau ăn cũng thường xuyên vượt mục tiêu. Đây là dấu hiệu chế độ ăn và vận động có thể chưa đủ.
Đáng lo hơn khi siêu âm thấy thai to nhanh. Đặc biệt là chu vi bụng thai lớn hơn tuổi thai. Dấu hiệu này gợi ý thai đang nhận nhiều năng lượng hơn nhu cầu.
Đa ối cũng cần được chú ý. Nước ối tăng có thể đi kèm đường huyết cao. Mẹ có thể thấy bụng căng nhanh hoặc khó chịu hơn.
Nếu mẹ có tăng huyết áp, protein niệu, đau đầu, hoa mắt hoặc phù nhanh, cần khám sớm. Đây có thể là dấu hiệu tiền sản giật.
Làm sao giảm sự nguy hiểm của đái tháo đường thai kỳ?
Việc đầu tiên là xét nghiệm đúng mốc. Mẹ thường được tầm soát ở tuần 24–28. Nếu có yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể xét nghiệm sớm hơn.
Việc thứ hai là theo dõi đường huyết sau khi đã chẩn đoán. Mẹ cần biết mục tiêu đường huyết lúc đói và sau ăn. Không nên đo tùy hứng rồi tự diễn giải.
Theo hướng dẫn được tổng hợp từ ACOG, mục tiêu thường dùng để giảm nguy cơ thai to là đường huyết đói hoặc trước ăn dưới 95 mg/dL, sau ăn 1 giờ dưới 140 mg/dL hoặc sau ăn 2 giờ dưới 120 mg/dL.
Việc thứ ba là điều chỉnh ăn uống. Mẹ không cần nhịn ăn. Mẹ cũng không nên bỏ hoàn toàn tinh bột. Cần chọn đúng loại tinh bột, chia lượng hợp lý và ăn kèm đạm, rau.
Việc thứ tư là vận động an toàn. Đi bộ nhẹ sau ăn có thể giúp đường huyết sau ăn tốt hơn. Nếu mẹ có ra máu, dọa sinh non, đau bụng hoặc bệnh lý sản khoa khác, cần hỏi bác sĩ trước khi vận động.
Khi nào cần dùng thuốc hoặc insulin?
Nếu ăn uống và vận động không đủ kiểm soát đường huyết, bác sĩ sẽ cân nhắc thuốc hoặc insulin. Điều này không có nghĩa là mẹ thất bại. Nó chỉ cho thấy cơ thể cần hỗ trợ thêm.
Insulin thường được dùng khi cần kiểm soát đường huyết chặt hơn. Một số trường hợp có thể dùng thuốc uống theo chỉ định. Mẹ không nên tự mua thuốc hạ đường huyết.
Việc dùng thuốc cần dựa trên nhật ký đường huyết. Bác sĩ cũng sẽ xem tuổi thai, cân nặng thai ước tính, nước ối và tình trạng mẹ.
Mục tiêu là giảm biến chứng, không phải điều trị vì con số đơn lẻ. Khi đường huyết ổn, nguy cơ cho mẹ và bé sẽ giảm.
Mẹ cần theo dõi thai như thế nào?
Mẹ cần khám thai đúng hẹn. Bác sĩ sẽ đánh giá cân nặng, huyết áp và các dấu hiệu tiền sản giật. Mẹ cũng cần mang theo nhật ký đường huyết.
Siêu âm giúp đánh giá tăng trưởng thai và nước ối. Nếu thai to hoặc đa ối, bác sĩ sẽ tư vấn kế hoạch theo dõi sát hơn. Nếu thai phát triển phù hợp, mẹ vẫn cần duy trì kiểm soát đường huyết.
Kế hoạch sinh phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Không phải cứ đái tháo đường thai kỳ là phải mổ lấy thai. Bác sĩ sẽ xem cân nặng thai ước tính, đường huyết, cổ tử cung và các chỉ định sản khoa khác.
Tại phòng khám Dr Tú y học bào thai, mẹ bầu có thể được đánh giá tăng trưởng thai, nước ối và dấu hiệu thai to trong quá trình theo dõi. Việc này cần phối hợp với bác sĩ quản lý đường huyết.
Những dấu hiệu mẹ bầu cần đi khám sớm
Mẹ nên đi khám sớm nếu đường huyết thường xuyên vượt mục tiêu. Đặc biệt là đường huyết lúc đói cao nhiều ngày. Không nên tự chờ thêm nếu chỉ số liên tục bất thường.
Mẹ cũng cần đi khám nếu thai máy giảm. Đây là dấu hiệu cần đánh giá ngay trong sản khoa. Không nên chỉ nghỉ ngơi rồi chờ đến hôm sau nếu thai máy giảm rõ.
Cần đi khám nếu mẹ đau đầu nhiều, nhìn mờ, đau vùng thượng vị, phù nhanh hoặc huyết áp cao. Đây có thể là dấu hiệu tiền sản giật.
Ngoài ra, mẹ cần khám nếu có ra máu, đau bụng từng cơn, vỡ ối, sốt hoặc mệt lả. Đái tháo đường thai kỳ cần được đặt trong toàn cảnh thai kỳ, không chỉ nhìn vào đường huyết.
Kết luận và khuyến nghị đi khám khi cần
Đái tháo đường thai kỳ có nguy hiểm không? Câu trả lời là có thể nguy hiểm nếu không được phát hiện và kiểm soát đúng. Sự nguy hiểm của đái tháo đường nằm ở các biến chứng cho thai nhi và mẹ bầu.
Với thai nhi, nguy cơ gồm thai to, đa ối, sinh khó, hạ đường huyết sơ sinh, vàng da và cần theo dõi sơ sinh. Với mẹ, nguy cơ gồm tiền sản giật, sinh mổ, tái phát ở lần mang thai sau và đái tháo đường type 2 về sau.
Với hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực sản phụ khoa và y học bào thai. Điều quan trọng nhất mà Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú luôn theo đuổi là giúp thai phụ hiểu đúng bản chất sàng lọc, bám sát mốc thời gian của thai kỳ, và đi từng bước chắc chắn.
Các mẹ tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
FAQ: Đái tháo đường thai kỳ có nguy hiểm không?
GDM là tình trạng thường gặp và có thể quản lý tốt nếu phát hiện, theo dõi và điều trị đúng. Thai phụ không nên tự kết luận từ một chỉ số riêng lẻ mà cần trao đổi với bác sĩ để được hướng dẫn phù hợp.
