Câu chuyện của chị T. và kết luận “nang hố sau”
Chị T. mang thai 22 tuần đến khám lại vì phiếu siêu âm hình thái ghi: nang hố sau.
Chị không biết đó là gì. Điều chị lo nhất là con có bị dị tật não nặng hay ảnh hưởng phát triển trí tuệ không.
Trong thực hành Y học bào thai, “nang hố sau” chỉ là một mô tả hình ảnh. Đây không phải chẩn đoán cuối cùng. Muốn tư vấn đúng, bác sĩ phải xác định chính xác bản chất của khoang dịch đó.
Nang hố sau là gì?
Nang hố sau là thuật ngữ mô tả sự hiện diện của một khoang dịch bất thường hoặc giãn rộng ở vùng hố sau của não thai nhi.
Hố sau là vùng phía sau hộp sọ, chứa:
- Hai bán cầu tiểu não
- Thùy nhộng
- Thân não
- Não thất IV
Khi siêu âm thấy một khoang dịch ở đây, nhiệm vụ không phải chỉ đo kích thước. Nhiệm vụ là trả lời ba câu hỏi quan trọng:
- Thùy nhộng có toàn vẹn không?
- Có thông thương với não thất IV không?
- Có thiểu sản thực sự hay chỉ là chèn ép cơ học?
Mặt cắt quan trọng nhất khi đánh giá nang hố sau
Mặt cắt dọc giữa (midsagittal view) là mặt cắt vàng.
Trên mặt cắt này, bác sĩ có thể thấy rõ:
- Hình thái thùy nhộng
- Não thất IV
- Bể lớn hố sau
- Lều tiểu não
Nếu chỉ dựa vào mặt cắt ngang, rất dễ chẩn đoán nhầm.
Bốn thực thể chính gây hình ảnh nang hố sau
Cùng là một khoang dịch, nhưng bản chất hoàn toàn khác nhau.
1. Giãn bể lớn hố sau (Mega Cisterna Magna)
Đây là dạng lành tính nhất và rất thường gặp.
Đặc điểm:
- Bể lớn hố sau > 10 mm
- Thùy nhộng bình thường
- Não thất IV bình thường
- Không có hiệu ứng khối
Đây thường được xem là biến thể giải phẫu.
Tiên lượng rất tốt.
2. Nang túi Blake (Blake’s Pouch Cyst)
Cơ chế: Do chậm mở lỗ Magendie trong quá trình phát triển phôi thai.
Đặc điểm:
- Thùy nhộng bình thường về kích thước
- Thùy nhộng bị nâng nhẹ lên trên
- Não thất IV giãn nhẹ
- Có thông thương giữa não thất IV và khoang dịch
Đây là chẩn đoán hay bị nhầm với Dandy-Walker.
Tiên lượng thường tốt. Nhiều trường hợp cải thiện theo thời gian.
3. Nang hố sau
Đây là túi dịch nằm trong khoang dưới nhện.
Đặc điểm:
- Không thông thương với não thất IV
- Có thể gây hiệu ứng khối
- Có thể đẩy lệch tiểu não
- Không gây thiểu sản thực sự
Tiên lượng tốt nếu đơn độc.
4. Dị tật Dandy-Walker
Đây là bất thường phát triển thực sự.
Đặc điểm:
- Thùy nhộng thiểu sản hoặc bất sản
- Não thất IV giãn rộng và thông ra sau
- Lều tiểu não nâng cao
- Có thể kèm giãn não thất bên
Tiên lượng dè dặt hơn và cần đánh giá toàn diện.
Hiệu ứng khối trong nang hố sau là gì?
Một số nang, đặc biệt là nang màng nhện hố sau, có thể gây hiệu ứng khối.
Hiệu ứng khối nghĩa là túi dịch chèn ép cấu trúc xung quanh và đẩy lệch tiểu não.
Điều cần phân biệt:
Chèn ép cơ học không giống thiểu sản phát triển.
Nếu tiểu não đủ kích thước theo tuổi thai và cấu trúc thùy nhộng bình thường, tiên lượng thường tốt.
Khi nào cần MRI thai?
MRI được chỉ định khi:
- Không đánh giá rõ thùy nhộng trên siêu âm
- Cần xác định chính xác sự thông thương với não thất IV
- Nghi ngờ Dandy-Walker
- Hình ảnh bị hạn chế do cốt hóa xương sọ
MRI giúp phân biệt rõ nang túi Blake với nang màng nhện và Dandy-Walker.
Có cần chọc ối khi có nang hố sau?
Không phải mọi nang hố sau đều cần xét nghiệm di truyền.
Cân nhắc chọc ối khi:
- Có dị tật đa cơ quan
- Có giãn não thất tiến triển
- Có dấu hiệu gợi ý bất thường nhiễm sắc thể
- Nghi ngờ Dandy-Walker
Nếu là Mega Cisterna Magna, nang túi Blake hoặc nang màng nhện đơn độc, nguy cơ di truyền thấp.
Tiên lượng của nang hố sau phụ thuộc vào điều gì?
Tiên lượng không phụ thuộc đơn thuần vào kích thước nang.
Tiên lượng phụ thuộc vào:
- Thùy nhộng có toàn vẹn không
- Có bất sản hay không
- Có dị tật kèm theo không
Đánh giá hình thái toàn diện mới quyết định hướng tư vấn.
Thông điệp dành cho mẹ bầu
Đây không phải là chẩn đoán cuối cùng.
Điều quan trọng là xác định chính xác đó là:
- Giãn bể lớn hố sau
- Nang túi Blake
- Nang màng nhện
- Hay Dandy-Walker
Sai một bước trong phân biệt có thể dẫn đến tư vấn hoàn toàn khác nhau.
Trong Y học bào thai, phân biệt đúng ba thực thể ở hố sau quan trọng hơn việc đo kích thước nang.
Tham khảo thêm bài viết khác tại đây.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
