Chị L. đi siêu âm thai tại phòng khám Dr Tú y học bào thai với mong muốn nhìn thấy con khoẻ mạnh. Nhưng buổi khám hôm đó lại trở nên nặng nề khi bác sĩ nói: “Có dấu hiệu phù thai.”
Chị nghe mà không hiểu rõ những gì bác sĩ vừa nói. Trong đầu chị xuất hiện hàng loạt câu hỏi và sự lo lắng.
Nhưng sau khi được nghe tư vấn chị mới biết rằng phù thai không phải là một bệnh đơn lẻ, mà là một dấu hiệu cho thấy cơ thể thai nhi đang gặp khó khăn. Điều quan trọng nhất là tìm ra nguyên nhân và hướng theo dõi cho em bé.
Phù thai là gì?
Phù thai (Hydrops fetalis) là tình trạng tích tụ dịch bất thường trong cơ thể thai nhi, khi chất lỏng xuất hiện ở từ hai khoang trở lên, bao gồm:
- Ổ bụng (cổ trướng)
- Khoang màng phổi (tràn dịch phổi)
- Khoang màng tim
- Phù da toàn thân
Phù thai không phải là một biểu hiện của nhiều nguyên nhân khác nhau.
Vì sao thai nhi có thể bị phù thai?
Phù thai xảy ra khi hệ tuần hoàn, bạch huyết hoặc cơ chế giữ nước của thai nhi bị rối loạn. Các nhóm nguyên nhân chính gồm:
1. Bất thường tim mạch
- Dị tật tim bẩm sinh nặng
- Rối loạn nhịp tim
- Suy tim bào thai
2. Bất thường nhiễm sắc thể
- Hội chứng Turner
- Trisomy 21, 13, 18
3. Thiếu máu thai nhi
- Bất đồng nhóm máu mẹ – con
- Nhiễm Parvovirus B19
- Tan máu di truyền
4. Nhiễm trùng bào thai
- CMV
- Toxoplasma
- Giang mai
5. Rối loạn hệ bạch huyết
- Nang bạch huyết vùng cổ
- Dị dạng dẫn lưu dịch
Và còn có một tỷ lệ không nhỏ các trường hợp dù làm đầy đủ xét nghiệm nhưng vẫn không tìm thấy nguyên nhân cụ thể.
Dấu hiệu phù thai trên siêu âm
Siêu âm là phương pháp phát hiện chính. Các dấu hiệu thường thấy gồm:
- Da thai dày và phù nề
- Dịch quanh tim
- Dịch quanh phổi
- Bụng có dịch
- Bánh nhau dày
- Nước ối nhiều
Chẩn đoán phù thai thường đặt ra khi có ít nhất hai khoang chứa dịch.
Phù thai có nguy hiểm không?
Phù thai là một tình trạng nghiêm trọng, vì nó phản ánh thai nhi đang gặp rối loạn lớn về tuần hoàn hoặc chuyển hóa. Tuy nhiên mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào:
- Nguyên nhân nền
- Tuổi thai lúc phát hiện
- Mức độ tích tụ dịch
- Khả năng điều trị nguyên nhân
Có những trường hợp phù thai do thiếu máu hoặc rối loạn nhịp tim có thể điều trị trong bụng mẹ với tiên lượng tốt. Ngược lại, nếu do bất thường di truyền nặng, tiên lượng thường dè dặt.
Khi phát hiện phù thai, cần làm gì?
Hướng xử trí thường bao gồm:
1. Siêu âm chuyên sâu
Đánh giá tim thai, cấu trúc cơ thể và lượng dịch.
2. Xét nghiệm di truyền
NIPT, chọc ối hoặc sinh thiết gai nhau khi nghi ngờ bất thường nhiễm sắc thể.
3. Tầm soát nhiễm trùng
Xét nghiệm máu mẹ và dịch ối khi cần.
4. Theo dõi động học
Lặp lại siêu âm để xem phù tăng, giảm hay ổn định.
5. Tư vấn đa chuyên khoa
Tim mạch nhi, di truyền, y học bào thai.
Quan trọng nhất là không đưa ra quyết định khi chưa đủ thông tin.
Tiên lượng thai nhi khi bị phù thai
- Phù do nguyên nhân điều trị được: tiên lượng cải thiện rõ rệt.
- Phù do bất thường nhiễm sắc thể nặng: nguy cơ cao.
- Phù đơn độc, thoáng qua: vẫn có cơ hội tốt.
Tiên lượng không nằm ở chữ “phù”, mà ở nguyên nhân phía sau chữ phù.
Kết luận
Phù thai là một dấu hiệu cảnh báo quan trọng trong thai kỳ, nhưng không phải là bản án. Việc phát hiện sớm qua siêu âm giúp bác sĩ và gia đình có thời gian tìm nguyên nhân, theo dõi và can thiệp khi cần.
Điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh, tiếp cận có hệ thống và hiểu rằng mỗi trường hợp phù thai đều có câu chuyện riêng phía sau.
Bài viết này được chia sẻ dựa trên trải nghiệm và hơn 20 năm trực tiếp can thiệp bào thai của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú.
Tìm hiểu thêm tại đây.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
