Một kết quả siêu âm “chưa thấy gì bất thường” nhưng cơn đau vẫn tăng
Chị H. mang thai 35 tuần đến phòng khám Dr Tú y học bào thai vào buổi tối. Trước đó khoảng ba giờ, chị xuất hiện đau bụng âm ỉ rồi tăng dần, bụng căng cứng liên tục. Sau đó chị ra máu âm đạo màu sẫm, không nhiều nhưng kéo dài.
Chị đã đi siêu âm ở một cơ sở gần nhà. Kết quả ghi: tim thai tốt, bánh nhau vị trí bình thường, không thấy khối máu tụ rõ. Chị được trấn an rằng “chưa thấy dấu hiệu nhau bong non trên siêu âm”.
Nhưng cơn đau không giảm. Khi vào phòng khám, chị hỏi ngay:
“Bác sĩ ơi, nếu siêu âm không thấy gì thì có phải em không bị nhau bong non không?”
Bác sĩ Tú không dựa hoàn toàn vào bản kết quả siêu âm. Bác sĩ khám lâm sàng, sờ độ căng tử cung, theo dõi tim thai liên tục. Và câu trả lời không đơn giản chỉ nằm ở hình ảnh trên màn hình.
Nhau bong non là gì trước khi bàn đến siêu âm?
Nhau bong non là tình trạng bánh nhau tách khỏi thành tử cung trước khi thai được sinh ra.
Trong thai kỳ bình thường, bánh nhau bám chắc vào thành tử cung để cung cấp oxy và dưỡng chất cho thai. Khi xảy ra nhau bong non:
- Một phần hoặc toàn bộ bánh nhau bị tách ra
- Máu có thể tụ phía sau bánh nhau
- Thai có nguy cơ thiếu oxy
- Mẹ có thể mất máu
Đây là một biến chứng sản khoa có thể diễn tiến nhanh, đặc biệt ở nửa sau thai kỳ.
Nhau bong non trên siêu âm có nhìn thấy được không?
Câu trả lời là: có thể nhìn thấy trong một số trường hợp, nhưng không phải lúc nào cũng phát hiện được.
Trên siêu âm, bác sĩ có thể thấy:
- Khối máu tụ phía sau bánh nhau
- Vùng giảm âm bất thường
- Bánh nhau dày bất thường
- Dấu hiệu tách một phần bánh nhau
Tuy nhiên:
- Không phải mọi trường hợp nhau bong non đều có hình ảnh rõ
- Giai đoạn sớm có thể chưa hình thành khối máu tụ
- Siêu âm có thể bình thường dù lâm sàng đang diễn tiến
Vì vậy, nhau bong non trên siêu âm không phải là tiêu chuẩn duy nhất để chẩn đoán.
Vì sao siêu âm không loại trừ hoàn toàn nhau bong non?
Siêu âm đánh giá cấu trúc, nhưng nhau bong non là tình trạng diễn tiến động, phụ thuộc vào:
- Lượng máu tụ thực tế
- Vị trí bong
- Thời điểm khảo sát
Nếu máu tụ nhỏ hoặc nằm ở vị trí khó quan sát, hình ảnh có thể không rõ. Trong khi đó, triệu chứng lâm sàng có thể đã xuất hiện rõ ràng.
Bác sĩ Tú luôn nhấn mạnh với thai phụ rằng:
Khi nghi ngờ nhau bong non, triệu chứng lâm sàng quan trọng hơn hình ảnh siêu âm.
Dấu hiệu lâm sàng cần ưu tiên hơn siêu âm
Các dấu hiệu cần chú ý gồm:
- Đau bụng đột ngột, tăng dần
- Tử cung căng cứng liên tục
- Ra máu âm đạo màu sẫm
- Thai máy giảm
Nếu có những dấu hiệu này, việc chờ siêu âm xác nhận có thể làm chậm xử trí.
Sai lầm thường gặp khi hiểu về nhau bong non trên siêu âm
Trong thực tế, bác sĩ Tú thường gặp những hiểu lầm sau:
- Siêu âm bình thường nghĩa là chắc chắn không bị
- Không thấy máu tụ thì không nguy hiểm
- Có thể chờ đến sáng hôm sau
- Ra máu ít thì không cần đi khám gấp
Những suy nghĩ này có thể khiến biến chứng diễn tiến mà không được xử trí kịp thời.
Một nguyên tắc duy nhất khi nghi ngờ nhau bong non
Nguyên tắc bác sĩ Tú luôn nhấn mạnh là:
Đau bụng kèm ra máu ở nửa sau thai kỳ phải được xử trí như tình huống khẩn cấp cho đến khi loại trừ được nhau bong non.
Nguyên tắc này giúp thai phụ:
- Không trì hoãn đi khám
- Không chủ quan
- Không dựa hoàn toàn vào một lần siêu âm
Nhau bong non được chẩn đoán và xử trí như thế nào?
Chẩn đoán dựa vào:
- Triệu chứng lâm sàng
- Khám tử cung
- Theo dõi tim thai liên tục
- Siêu âm hỗ trợ
Xử trí phụ thuộc vào:
- Mức độ bong nhau
- Tình trạng thai
- Tuổi thai
- Tình trạng huyết động của mẹ
Trong trường hợp nặng, có thể cần chấm dứt thai kỳ khẩn cấp để bảo toàn tính mạng mẹ và thai.
Hướng dẫn hành động cụ thể khi nghi ngờ nhau bong non trên siêu âm
Khi có đau bụng kèm ra máu
- Không tự uống thuốc giảm đau
- Không chờ siêu âm lần sau
- Đến cơ sở y tế ngay
Khi đi khám
- Cung cấp rõ tuổi thai
- Mô tả thời điểm bắt đầu đau và lượng máu ra
- Báo tiền sử tăng huyết áp nếu có
Những điều cần tránh
- Tự trấn an vì siêu âm bình thường
- So sánh với người khác
- Trì hoãn vì nghĩ máu ít
Phòng khám Dr Tú y học bào thai tiếp nhận các trường hợp đau bụng, ra máu thai kỳ để đánh giá ban đầu, phân tầng nguy cơ và chuyển tuyến cấp cứu khi cần thiết.
Sau khi xử trí, cần theo dõi gì?
Thai phụ cần:
- Theo dõi sát tim thai
- Theo dõi huyết áp
- Đánh giá nguy cơ sinh non
Kế hoạch theo dõi tiếp theo phải được giải thích rõ để tránh lo lắng kéo dài.
Kết luận từ hơn 20 năm thực hành y học bào thai
Sau khi được xử trí kịp thời, chị H. nói một câu rất thật:
“Em cứ nghĩ siêu âm không thấy gì là an toàn.”
Hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực y học bào thai, Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú hiểu rằng với những tình huống như nhau bong non , điều quan trọng nhất là đánh giá đúng triệu chứng và hành động đúng thời điểm.
Trong thai kỳ, có những biến chứng không thể chờ đợi. Nhận diện sớm và phản ứng kịp thời chính là yếu tố quyết định sự an toàn của cả mẹ và thai.
