Một buổi chiều mà cơn đau không giống những lần gò trước đó
Chị H. mang thai 31 tuần, đến phòng khám Dr Tú y học bào thai trong tình trạng vừa đau bụng vừa ra máu âm đạo màu sẫm. Trước đó chị nghĩ chỉ là cơn gò sinh lý vì thai đã lớn. Nhưng cơn đau không giảm mà tăng dần, bụng căng cứng liên tục.
Chị hỏi ngay khi vừa ngồi xuống ghế:
“Bác sĩ ơi, em ra máu không nhiều lắm. Có nguy hiểm không ạ?”
Bác sĩ Tú không trả lời ngay bằng một chữ “có” hay “không”. Bác sĩ khám lâm sàng, đánh giá độ căng tử cung, nghe tim thai, hỏi rõ thời điểm bắt đầu đau và lượng máu ra. Sau vài phút, bác sĩ nói rõ:
“Điều quan trọng không phải là máu nhiều hay ít, mà là diễn tiến bên trong.”
Nhau bong non là gì trước khi bàn đến mức độ nguy hiểm?
Nhau bong non là tình trạng bánh nhau tách khỏi thành tử cung trước khi thai được sinh ra.
Trong thai kỳ bình thường, bánh nhau bám chặt vào thành tử cung để cung cấp oxy và dưỡng chất cho thai. Khi xảy ra nhau bong non:
- Một phần hoặc toàn bộ bánh nhau bị bong
- Dòng máu nuôi thai bị gián đoạn
- Có thể hình thành khối máu tụ phía sau bánh nhau
- Mẹ có thể mất máu
Đây là một biến chứng sản khoa có thể diễn tiến nhanh, đặc biệt ở nửa sau thai kỳ.
Nhau bong non có nguy hiểm không?
Câu trả lời là: có thể rất nguy hiểm, tùy mức độ bong nhau và thời điểm xử trí.
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào:
- Diện tích bánh nhau bị bong
- Tuổi thai
- Tình trạng tim thai
- Tình trạng huyết động của mẹ
Nếu bong nhau diện rộng:
- Thai có thể thiếu oxy cấp tính
- Mẹ có thể mất máu nhiều
- Có nguy cơ rối loạn đông máu
Nếu bong nhau diện nhỏ:
- Có thể theo dõi sát
- Tùy tình trạng thai mà quyết định xử trí
Vì vậy, khi hỏi nhau bong non có nguy hiểm không, cần đánh giá toàn diện chứ không chỉ nhìn vào lượng máu ra ngoài.
Vì sao có trường hợp ra máu ít nhưng vẫn nguy hiểm?
Không phải mọi trường hợp nhau bong non đều chảy máu ra ngoài nhiều. Có những trường hợp:
- Máu tụ phía sau bánh nhau
- Ra máu rất ít hoặc không rõ
- Triệu chứng chính là đau bụng và tử cung căng cứng
Nếu chỉ nhìn vào lượng máu bên ngoài, có thể đánh giá thấp mức độ thực sự của biến chứng.
Đây là lý do bác sĩ Tú luôn thăm khám lâm sàng kỹ và theo dõi tim thai ngay khi nghi ngờ.
Dấu hiệu nào cần nghĩ đến nhau bong non?
Những dấu hiệu thường gặp gồm:
- Đau bụng đột ngột, tăng dần
- Tử cung căng cứng liên tục
- Ra máu âm đạo màu sẫm
- Thai máy giảm
Khi xuất hiện các dấu hiệu này ở quý 2 hoặc quý 3, cần được đánh giá khẩn cấp.
Sai lầm nhận thức khiến thai phụ chủ quan
Trong thực tế, bác sĩ Tú thường gặp các suy nghĩ sau:
- Ra máu ít thì không nguy hiểm
- Đau bụng cuối thai kỳ là bình thường
- Siêu âm trước đó bình thường nên chắc không sao
- Có thể chờ đến sáng hôm sau
Những suy nghĩ này có thể làm chậm thời gian xử trí trong một biến chứng có thể diễn tiến nhanh.
Một nguyên tắc duy nhất khi nghi ngờ nhau bong non
Nguyên tắc bác sĩ Tú luôn nhấn mạnh là:
Đau bụng kèm ra máu ở nửa sau thai kỳ phải được xem là tình huống khẩn cấp cho đến khi loại trừ được nhau bong non.
Nguyên tắc này giúp thai phụ:
- Không dựa vào cảm giác chủ quan
- Không tự theo dõi tại nhà
- Không trì hoãn vì nghĩ rằng “chắc không sao”
Nhau bong non được chẩn đoán và xử trí như thế nào?
Chẩn đoán dựa vào:
- Triệu chứng lâm sàng
- Khám tử cung
- Theo dõi tim thai
- Siêu âm hỗ trợ
Tuy nhiên, siêu âm không loại trừ hoàn toàn nhau bong non nếu hình ảnh chưa rõ.
Xử trí phụ thuộc vào:
- Mức độ bong nhau
- Tình trạng thai
- Tuổi thai
Trong trường hợp nặng, có thể cần chấm dứt thai kỳ khẩn cấp để bảo toàn tính mạng mẹ và thai.
Hướng dẫn hành động cụ thể khi nghi ngờ nhau bong non
Ngay khi xuất hiện đau bụng kèm ra máu
- Không tự uống thuốc giảm đau
- Không chờ xem có giảm không
- Đến cơ sở y tế gần nhất
Khi đi khám
- Cung cấp rõ tuổi thai
- Mô tả thời điểm bắt đầu đau và lượng máu ra
- Báo tiền sử tăng huyết áp nếu có
Những điều cần tránh
- Tự tra mạng rồi trì hoãn
- So sánh với người khác
- Nghĩ rằng máu ít là an toàn
Phòng khám Dr Tú y học bào thai tiếp nhận các trường hợp đau bụng, ra máu thai kỳ để đánh giá ban đầu, phân tầng nguy cơ và chuyển tuyến cấp cứu khi cần thiết.
Sau khi vượt qua nhau bong non, cần theo dõi gì?
Thai phụ cần:
- Theo dõi sát tim thai
- Theo dõi huyết áp
- Đánh giá nguy cơ sinh non
Kế hoạch theo dõi phải được giải thích rõ để tránh lo lắng kéo dài.
Kết luận từ hơn 20 năm thực hành y học bào thai
Khi tình trạng ổn định, chị H. nói một câu rất thật:
“Em cứ nghĩ ra máu ít thì không sao.”
Hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực y học bào thai, Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú hiểu rằng khi thai phụ hỏi nhau bong non có nguy hiểm không, điều quan trọng là giúp họ hiểu khi nào cần hành động ngay lập tức.
Trong thai kỳ, có những biến chứng không thể chờ đợi. Nhận diện đúng dấu hiệu và phản ứng kịp thời chính là yếu tố quyết định sự an toàn của cả mẹ và thai.
