Một buổi tối mà mọi thứ diễn ra quá nhanh
Chị H. mang thai lần đầu, thai được 32 tuần, đến phòng khám Dr Tú y học bào thai trong tình trạng gương mặt tái nhợt. Trước đó khoảng hai giờ, chị xuất hiện đau bụng âm ỉ, sau đó đau tăng dần, kèm theo ra máu âm đạo màu sẫm. Ban đầu chị nghĩ đó chỉ là co thắt nhẹ. Nhưng cơn đau không giảm mà lan rộng, bụng căng cứng.
Khi vào phòng khám, chị chỉ kịp nói:
“Bác sĩ ơi, em đau bụng và ra máu. Có phải sinh non không?”
Bác sĩ Tú khám nhanh, đánh giá tim thai, độ căng tử cung, lượng máu ra và tình trạng toàn thân. Sau khi loại trừ một số nguyên nhân khác, bác sĩ nói ngắn gọn:
“Cần nghĩ đến nhau bong non. Phải xử trí ngay.”
Nhau bong non là gì?
Nhau bong non là tình trạng bánh nhau bong khỏi thành tử cung trước khi thai được sinh ra.
Bình thường, nhau thai bám chặt vào thành tử cung để cung cấp oxy và dinh dưỡng cho thai. Khi xảy ra nhau bong non:
- Một phần hoặc toàn bộ bánh nhau bị tách ra
- Dòng máu nuôi thai bị gián đoạn
- Có thể gây xuất huyết trong tử cung hoặc ra máu âm đạo
Đây là một biến chứng sản khoa có thể đe dọa tính mạng của mẹ và thai nếu không được xử trí kịp thời.
Vì sao nhau bong non nguy hiểm?
Nhau thai là cơ quan trung gian giữa mẹ và thai. Khi bánh nhau bong ra:
- Thai có thể thiếu oxy cấp tính
- Mẹ có thể mất máu nhiều
- Tử cung có thể co cứng liên tục
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào:
- Diện tích bánh nhau bị bong
- Tuổi thai
- Tình trạng đông máu của mẹ
- Thời gian từ khi khởi phát đến khi được xử trí
Dấu hiệu nào gợi ý nhau bong non?
Các dấu hiệu thường gặp gồm:
- Đau bụng đột ngột, tăng dần
- Tử cung căng cứng liên tục
- Ra máu âm đạo màu sẫm
- Thai máy giảm
Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng có đủ cả bốn dấu hiệu. Có trường hợp chảy máu ít nhưng tổn thương bên trong nhiều. Vì vậy, khi có đau bụng kèm ra máu ở quý 3, cần được thăm khám ngay.
Những yếu tố nguy cơ của nhau bong non
Một số yếu tố làm tăng nguy cơ:
- Tăng huyết áp thai kỳ
- Tiền sử nhau bong non
- Chấn thương bụng
- Hút thuốc lá
- Thai đa ối hoặc đa thai
Tuy nhiên, nhau bong non có thể xảy ra cả ở người không có yếu tố nguy cơ rõ ràng.
Sai lầm nhận thức khiến sản phụ trì hoãn xử trí
Trong thực tế, bác sĩ Tú thường gặp những hiểu lầm sau:
- Nghĩ rằng ra máu ít thì không nguy hiểm
- Cho rằng đau bụng cuối thai kỳ là bình thường
- Tự chờ xem có giảm đau không
- Ngại đi cấp cứu vì sợ “làm phiền”
Những suy nghĩ này có thể khiến thời gian xử trí bị chậm lại, trong khi nhau bong non là biến chứng cần đánh giá khẩn cấp.
Một nguyên tắc duy nhất khi nghi ngờ nhau bong non
Nguyên tắc mà bác sĩ Tú luôn nhấn mạnh là:
Đau bụng kèm ra máu ở nửa sau thai kỳ phải được xem là tình huống khẩn cấp cho đến khi được loại trừ nhau bong non.
Nguyên tắc này giúp sản phụ:
- Không trì hoãn đến ngày hôm sau
- Không chủ quan
- Không tự theo dõi tại nhà
Nhau bong non được chẩn đoán và xử trí như thế nào?
Chẩn đoán dựa trên:
- Triệu chứng lâm sàng
- Khám tử cung
- Theo dõi tim thai
- Siêu âm hỗ trợ trong một số trường hợp
Tuy nhiên, siêu âm không phải lúc nào cũng phát hiện được toàn bộ trường hợp nhau bong non. Chẩn đoán chủ yếu vẫn dựa vào lâm sàng.
Xử trí phụ thuộc vào:
- Mức độ bong nhau
- Tình trạng thai
- Tuổi thai
Trong nhiều trường hợp nặng, cần chấm dứt thai kỳ khẩn cấp để bảo toàn tính mạng mẹ và thai.
Hướng dẫn hành động cụ thể khi có dấu hiệu nghi ngờ
Ngay khi xuất hiện đau bụng kèm ra máu
- Không tự uống thuốc giảm đau
- Không nằm chờ theo dõi tại nhà
- Di chuyển đến cơ sở y tế gần nhất
Khi đến khám
- Cung cấp rõ tuổi thai
- Mô tả thời điểm bắt đầu đau và ra máu
- Báo nếu có tiền sử tăng huyết áp hoặc chấn thương
Những điều cần tránh
- Tự tra mạng và trì hoãn đi khám
- Để người nhà quyết định thay khi tình trạng đang tiến triển
- So sánh với trường hợp khác
Phòng khám Dr Tú y học bào thai tiếp nhận những trường hợp đau bụng, ra máu thai kỳ với vai trò đánh giá ban đầu và phân tầng nguy cơ, đồng thời chuyển tuyến cấp cứu khi cần thiết.
Sau khi vượt qua nhau bong non, cần theo dõi gì?
Nếu tình trạng được kiểm soát:
- Cần theo dõi sát tim thai
- Theo dõi huyết áp và tình trạng đông máu của mẹ
- Đánh giá nguy cơ sinh non
Thai phụ cần được tư vấn rõ kế hoạch theo dõi tiếp theo thay vì chỉ tập trung vào sự kiện vừa xảy ra.
Kết luận từ hơn 20 năm thực hành y học bào thai
Khi tình trạng ổn định, chị H. nắm tay bác sĩ và nói:
“Em không nghĩ đau bụng lại có thể nguy hiểm như vậy.”
Hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực y học bào thai, Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú hiểu rằng điều quan trọng nhất trong các biến chứng như nhau bong non là nhận diện đúng thời điểm cần hành động.
Thai kỳ có thể diễn tiến bình thường trong nhiều tháng, nhưng khi xuất hiện dấu hiệu bất thường, phản ứng đúng lúc sẽ quyết định sự an toàn của cả mẹ và thai.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
