Một câu hỏi lặp đi lặp lại trong phòng khám Dr Tú y học bào thai
Chị H. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai khi thai đã sang tuần 26. Trước đó một tuần, chị được thông báo trên siêu âm hình thái rằng thai có dấu hiệu sứt môi. Kết quả không kèm bất thường nào khác, nhưng chỉ một cụm từ đó cũng đủ khiến chị mất ngủ nhiều đêm.
Ngay khi ngồi xuống ghế tư vấn, chị hỏi một câu rất thẳng:
“Bác sĩ ơi, sứt môi có phẫu thuật được không ạ? Hay là sẽ phải sống như vậy cả đời?”
Câu hỏi của chị H. không phải là hiếm. Trên thực tế, đây là câu hỏi mà rất nhiều thai phụ đặt ra ngay khi nghe đến hai chữ sứt môi. Không phải vì họ chưa tìm hiểu, mà vì thông tin trên mạng quá rời rạc và thiếu bối cảnh y khoa.
Bác sĩ Tú không trả lời ngay. Bác sĩ mở lại hình ảnh siêu âm, xác nhận đây là nghi ngờ sứt môi đơn độc, không thấy dấu hiệu hở hàm ếch hay bất thường cơ quan khác, rồi mới bắt đầu giải thích từng bước.
Sứt môi có phẫu thuật được không?
Câu trả lời ngắn gọn là: có.
Nhưng trong y khoa, một câu trả lời ngắn như vậy là chưa đủ. Điều quan trọng là phải hiểu:
- Phẫu thuật ở thời điểm nào
- Phẫu thuật mức độ nào
- Kết quả có thể đạt được đến đâu
- Có cần theo dõi gì thêm hay không
Sứt môi là dị tật bẩm sinh vùng mặt, và phẫu thuật chỉnh hình sứt môi đã là một kỹ thuật thường quy trong y học hiện đại, với kết quả rất khả quan nếu được thực hiện đúng thời điểm và đúng chỉ định.
Sứt môi có phẫu thuật được không?
Câu trả lời là: có.
Nhưng trong y khoa, một câu trả lời ngắn như vậy là chưa đủ. Điều quan trọng là phải hiểu:
- Phẫu thuật ở thời điểm nào
- Phẫu thuật mức độ nào
- Kết quả có thể đạt được đến đâu
- Có cần theo dõi gì thêm hay không
Sứt môi là dị tật bẩm sinh vùng mặt, và phẫu thuật chỉnh hình sứt môi đã là một kỹ thuật thường quy trong y học hiện đại, với kết quả rất khả quan nếu được thực hiện đúng thời điểm và đúng chỉ định.
Phát hiện sứt môi trên siêu âm có biết trước được khả năng phẫu thuật không?
Siêu âm thai chỉ đánh giá được hình thái, không đánh giá khả năng phẫu thuật hay kết quả thẩm mỹ sau này. Khi thấy sứt môi trên siêu âm, bác sĩ cần làm rõ các điểm sau:
- Sứt môi một bên hay hai bên
- Khe hở lớn hay nhỏ
- Có nghi ngờ hở hàm ếch kèm theo không
- Có bất thường nào khác đi kèm không
Nếu sứt môi là đơn độc, không kèm hở hàm ếch và không nằm trong hội chứng di truyền, thì khả năng phẫu thuật thành công sau sinh là rất cao.
Nếu sứt môi là đơn độc, không kèm hở hàm ếch và không nằm trong hội chứng di truyền, thì khả năng phẫu thuật thành công sau sinh là rất cao.
Vì sao sứt môi lại khiến thai phụ lo lắng đến vậy?
Qua nhiều năm làm việc trong y học bào thai, bác sĩ Tú nhận thấy có ba nguyên nhân chính:
- Thai phụ thường nghĩ rằng sứt môi với dị tật nặng
- Hình ảnh trên mạng thường là các trường hợp nặng, chưa phẫu thuật
- Ít người giải thích rõ rằng đây là dị tật có thể can thiệp hiệu quả
Thực tế, đa số sứt môi không ảnh hưởng trực tiếp đến trí tuệ, và trong đa số trường hợp, trẻ có thể phát triển bình thường sau khi được phẫu thuật đúng kế hoạch.
Phẫu thuật sứt môi được thực hiện khi nào?
Thông thường:
- Phẫu thuật môi được thực hiện khi trẻ khoảng 3–6 tháng tuổi
- Thời điểm này giúp mô đủ phát triển, giảm biến chứng và cho kết quả thẩm mỹ tốt hơn
Nếu có hở hàm ếch kèm theo, phẫu thuật vòm miệng thường được thực hiện muộn hơn, khoảng 9–18 tháng tuổi, tùy từng trường hợp.
Việc chia thành nhiều giai đoạn không phải vì không làm được sớm, mà để đảm bảo an toàn và chức năng lâu dài cho trẻ.
Kết quả phẫu thuật sứt môi có tốt không?
Với các trường hợp sứt môi đơn độc:
- Hình dạng môi sau phẫu thuật thường rất gần bình thường
- Trẻ có thể bú, ăn, nói và sinh hoạt như các trẻ khác
- Khi lớn lên, nhiều trường hợp khó nhận ra từng có sứt môi
Tuy nhiên
- Kết quả phụ thuộc vào mức độ khe hở ban đầu
- Phụ thuộc vào thời điểm và kỹ thuật phẫu thuật
- Có thể cần theo dõi thêm về phát âm hoặc răng hàm mặt
Đây là một quá trình có kế hoạch, không phải là một ca can thiệp đơn lẻ.
Những sai lầm thường gặp khi nghe đến phẫu thuật sứt môi
- Nghĩ rằng phẫu thuật là quá nặng nề cho trẻ
- Sợ con sẽ đau đớn kéo dài
- Nghĩ rằng phẫu thuật chỉ cải thiện thẩm mỹ, không cải thiện chức năng
Thực tế, phẫu thuật sứt môi không chỉ để cải thiện ngoại hình, mà còn giúp:
- Cải thiện chức năng bú và ăn
- Giảm nguy cơ nhiễm trùng đường miệng
- Hỗ trợ phát triển phát âm về sau
Một nguyên tắc duy nhất khi nghe đến sứt môi và phẫu thuật
Đừng đánh giá khả năng điều trị của một dị tật chỉ dựa trên hình ảnh chẩn đoán ban đầu.
Nguyên tắc này giúp thai phụ:
- Không phản ứng cảm xúc quá sớm
- Không tự kết luận thay cho bác sĩ
- Tập trung vào việc làm rõ mức độ và kế hoạch theo dõi
Hướng dẫn hành động cụ thể cho thai phụ
Ngay khi có kết quả nghi ngờ
- Giữ lại toàn bộ hình ảnh siêu âm
- Ghi rõ tuổi thai tại thời điểm khảo sát
- Không tự suy diễn mức độ nặng nhẹ
Khi đi khám chuyên sâu
Mang theo:
- Phiếu siêu âm hình thái
- Kết quả sàng lọc đã làm trước đó
- Danh sách câu hỏi cần được giải thích
Những câu hỏi nên hỏi bác sĩ
- Đây có phải là sứt môi đơn độc không
- Có nghi ngờ hở hàm ếch kèm theo không
- Sau sinh, bé có thể phẫu thuật theo kế hoạch nào
- Có cần theo dõi thêm mốc thai kỳ nào không
Những điều nên tránh
- Đọc hội nhóm và tự so sánh hình ảnh
- Trì hoãn khám lại vì sợ kết luận
- Nghe lời khuyên không chuyên môn
Phòng khám Dr Tú y học bào thai thường đóng vai trò tiếp nhận lại hồ sơ, đánh giá đúng bối cảnh tuổi thai, phân biệt sàng lọc và chẩn đoán, và giúp gia đình chuẩn bị tâm lý cũng như kế hoạch sau sinh.
Kết luận từ hơn 20 năm thực hành y học bào thai
Khi kết thúc buổi tư vấn, chị H. không còn hỏi “có phẫu thuật được không” nữa, mà hỏi:
“Vậy từ giờ đến lúc sinh, em cần theo dõi như thế nào cho đúng?”
Hơn 20 năm làm trong lĩnh vực y học bào thai, Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú hiểu rằng với những câu hỏi như sứt môi có phẫu thuật được không, điều thai phụ cần không phải là một câu trả lời nhanh, mà là một bức tranh đầy đủ, có trình tự và có kế hoạch.
Khi hiểu đúng, nỗi sợ sẽ nhường chỗ cho sự chuẩn bị. Và đó mới là điều quan trọng nhất cho một thai kỳ có nghi ngờ bất thường.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
