“Bác sĩ ơi, em mới mang thai hơn 10 tuần nhưng đi siêu âm lại được nói là thiếu ối 3 tháng đầu, em lo quá, không biết có ảnh hưởng gì đến em bé không?”
Đây là một trong những tình huống khiến thai phụ hoang mang nhất trong tam cá nguyệt đầu tiên. Lý do là ở giai đoạn này, thai còn rất nhỏ, mọi thông tin bất thường đều dễ bị hiểu theo hướng nghiêm trọng, trong khi không phải mọi trường hợp thiếu ối 3 tháng đầu đều nguy hiểm.
Bài viết này giúp mẹ bầu hiểu rõ thiếu ối tam cá nguyệt đầu là gì, có thực sự đáng lo hay không, nguyên nhân do đâu và cần theo dõi như thế nào cho đúng.
Thiếu ối 3 tháng đầu là gì?
Thiếu ối 3 tam cá nguyệt đầu là tình trạng lượng dịch trong buồng ối thấp hơn so với tuổi thai trong giai đoạn từ khi có thai đến hết tuần 13+6.
Khác với tam cá nguyệt thứ hai và thứ ba, ở tam cá nguyệt đầu:
- Khái niệm thiếu ối chưa được chuẩn hóa tuyệt đối
- Việc đánh giá chủ yếu mang tính định tính qua siêu âm, không dựa hoàn toàn vào các chỉ số như AFI
Vì vậy, kết luận thiếu ối trong giai đoạn này cần được diễn giải rất thận trọng.
Nước ối trong tam cá nguyệt đầu hình thành từ đâu?
Đây là điểm mấu chốt để hiểu đúng vấn đề.
Trong 3 tháng đầu:
- Nước ối chưa phụ thuộc vào nước tiểu của thai
- Chủ yếu được tạo ra từ:
- Dịch thẩm thấu qua màng ối
- Dịch từ huyết tương của mẹ
- Hoạt động trao đổi sớm của bánh nhau
Điều này có nghĩa là:
- Cơ chế thiếu ối 3 tháng đầu khác hoàn toàn so với thiếu ối ở quý 2 và quý 3
- Không thể áp dụng tư duy “suy nhau – thai giảm tiểu” như ở giai đoạn muộn
Thiếu ối tam cá nguyệt đầu có nguy hiểm không?
Câu trả lời là: tùy nguyên nhân và mức độ.
1. Thiếu ối nhẹ, thai phát triển bình thường
Nhiều trường hợp:
- Thai có tim thai tốt
- Kích thước phù hợp tuổi thai
- Không có bất thường cấu trúc
Khi đó, thiếu ối 3 tháng đầu có thể là:
- Biến thiên sinh lý
- Thời điểm siêu âm sớm
- Tư thế thai hoặc góc quét siêu âm
Trong những trường hợp này, chỉ cần theo dõi lại, không nên quá lo lắng.
Thiếu ối đầu kèm bất thường thai
Đây là nhóm cần đặc biệt chú ý.
Thiếu ối có thể liên quan đến:
- Thai chậm phát triển sớm
- Bất thường nhiễm sắc thể
- Bất thường nặng của hệ tiết niệu (hiếm nhưng có thể xuất hiện sớm)
- Rối loạn phát triển màng ối
Nếu thiếu ối đi kèm:
- Thai nhỏ hơn tuổi thai
- Tim thai yếu hoặc không ổn định
- Bất thường hình thái sớm
→ nguy cơ thai lưu sớm hoặc diễn tiến thai kỳ xấu sẽ cao hơn.
Nguyên nhân thường gặp của thiếu ối tam cá nguyệt đầu
Một số nguyên nhân có thể gặp bao gồm:
- Rối loạn phát triển sớm của bánh nhau
- Bất thường phôi thai
- Nhiễm sắc thể bất thường
- Mẹ mất nước nặng, nôn nghén nhiều
- Rỉ ối sớm (hiếm nhưng cần loại trừ)
Điều quan trọng là không nên quy kết tất cả các trường hợp thiếu ối 3 tháng đầu là do mẹ uống ít nước.
Thiếu ối có cần uống nhiều nước không?
Đây là câu hỏi rất phổ biến.
Câu trả lời là:
- Uống đủ nước là cần thiết
- Nhưng uống nhiều nước không đồng nghĩa sẽ làm tăng nước ối rõ rệt
Trong 3 tháng đầu:
- Việc uống đủ nước giúp cải thiện tình trạng mất nước của mẹ
- Có thể hỗ trợ môi trường buồng tử cung
- Nhưng không phải là biện pháp điều trị thiếu ối
Quan trọng hơn cả vẫn là theo dõi sự phát triển của thai.
Cần theo dõi gì khi bị thiếu ối 3 tháng đầu?
Khi phát hiện thiếu ối 3 tháng đầu, thai phụ cần được:
- Siêu âm lại sau 1–2 tuần
- Đánh giá:
- Tim thai
- Kích thước thai
- Túi thai và buồng ối
- Không vội vàng kết luận tiên lượng xấu chỉ từ một lần siêu âm
Trong nhiều trường hợp, nước ối có thể cải thiện khi thai phát triển tiếp.
Những điều mẹ bầu không nên làm khi bị thiếu ối 3 tháng đầu
Thai phụ không nên:
- Truyền dịch khi không có chỉ định
- Uống thuốc nam, thuốc không rõ nguồn gốc
- Quá lo lắng dẫn đến stress kéo dài
- Nghe theo các lời khuyên truyền miệng thiếu cơ sở y khoa
Stress và lo âu kéo dài không giúp cải thiện thai kỳ, thậm chí còn ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe người mẹ.
Khi nào thiếu ối 3 tháng đầu cần được theo dõi sát?
Cần theo dõi sát hơn nếu:
- Thiếu ối kèm thai chậm phát triển
- Có tiền sử thai lưu sớm
- Mẹ có bệnh lý nền (đái tháo đường, bệnh tự miễn, rối loạn đông máu…)
- Siêu âm nghi ngờ bất thường cấu trúc sớm
Trong những trường hợp này, việc theo dõi cần được thực hiện bởi bác sĩ có kinh nghiệm về thai kỳ nguy cơ cao.
Tóm lại: Thiếu ối 3 tháng đầu có đáng lo không?
Câu trả lời ngắn gọn là:
- Không phải mọi trường hợp thiếu ối 3 tháng đầu đều nguy hiểm
- Cần đánh giá trong bối cảnh toàn bộ thai kỳ
- Theo dõi đúng còn quan trọng hơn “can thiệp vội”
Điều quan trọng nhất với mẹ bầu lúc này là bình tĩnh, theo dõi sát và hiểu đúng vấn đề.
Kết luận
Thiếu ối 3 tháng đầu là một phát hiện cần được giải thích cẩn trọng, không nên gây hoang mang cũng không được chủ quan. Bài viết này được chia sẻ dựa trên kinh nghiệm lâm sàng và thực hành siêu âm thai kỳ nguy cơ cao của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú, với mục tiêu giúp các gia đình hiểu đúng, theo dõi đúng và vững tâm hơn trong những tuần đầu quan trọng nhất của thai kỳ.
Tham khảo thêm bài viết tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
