— Đồng hành cùng mẹ bầu cả thai kỳ
Bé nhẹ cân hay đạt chuẩn? Xem ngay biểu đồ tăng trưởng của con.
Mỗi tuần một chút, mẹ sẽ thấy an tâm hơn khi biết con đang lớn lên khỏe mạnh.
Dùng thử ngay
Mạch máu tiền đạo thường không gây đau hay ra máu trước đó. Điều khiến tình trạng này nguy hiểm là một hoặc vài mạch máu của thai đi trong màng ối sát hoặc bắc qua lỗ trong cổ tử cung. Nếu vỡ ối hoặc chuyển dạ làm mạch rách, thai có thể mất máu rất nhanh.
Điều thay đổi tiên lượng không phải là mẹ tự kiêng tuyệt đối, mà là phát hiện đúng trước sinh để lập kế hoạch không cho thai chuyển dạ hoặc vỡ ối khi mạch còn ở vị trí nguy cơ. Với người từng được báo nhau bám thấp hoặc nhau tiền đạo ở quý hai, cần hỏi rõ vùng cổ tử cung đã được khảo sát bằng Doppler hay chưa.
Mạch máu tiền đạo là gì
Bình thường, mạch máu đi từ thai qua dây rốn vào bánh rau và được bảo vệ bởi chất Wharton của dây rốn hoặc mô bánh rau. Mạch máu tiền đạo xảy ra khi mạch của thai chạy tự do trong màng ối ở đoạn thấp của tử cung, sát hoặc bắc qua lỗ trong cổ tử cung. Vì không có lớp bảo vệ này, mạch có thể bị rách khi màng ối vỡ.
Đây là máu của thai, không phải máu của mẹ. Vì thể tích máu của thai nhỏ, chỉ một lượng máu mất không lớn đối với người mẹ cũng có thể trở thành cấp cứu nghiêm trọng cho em bé. Phát hiện từ trước khi chuyển dạ giúp đội ngũ sản–nhi chủ động chuẩn bị nơi sinh và thời điểm sinh phù hợp.
Mạch máu tiền đạo không phải nhau tiền đạo
Nhau tiền đạo nói về vị trí của bánh rau: bánh rau che hoặc nằm gần lỗ trong cổ tử cung. Mạch máu tiền đạo nói về đường đi của mạch máu thai trong màng ối. Hai tình trạng có thể cùng tồn tại, nhưng không thể thay thế cho nhau. Có người nhau bám thấp nhưng không có mạch máu tiền đạo; cũng có người bánh rau không che cổ tử cung nhưng vẫn có mạch máu của thai đi qua vùng này.
Dây rốn bám màng cũng không đồng nghĩa chắc chắn có mạch máu tiền đạo. Khi dây rốn bám màng, các mạch phải đi trong màng ối trước khi vào bánh rau nên cần xem kỹ hơn vùng đoạn dưới tử cung. Nguy cơ cũng tăng khi bánh rau có thùy phụ hoặc hai thùy, song thai, thụ tinh trong ống nghiệm, hoặc từng có nhau bám thấp/nhau tiền đạo ở quý hai.
Siêu âm nào xác nhận được và cần phân biệt với điều gì
Siêu âm bụng có thể gợi ý một cấu trúc dạng mạch gần cổ tử cung, nhưng chẩn đoán cần được xác nhận bằng siêu âm đầu dò âm đạo kết hợp Doppler màu. Doppler cho thấy trong cấu trúc đó có dòng máu; Doppler xung giúp bác sĩ đối chiếu nhịp dòng chảy với tim thai để xác định đó là mạch của thai.
Không phải mọi chấm màu gần cổ tử cung đều là mạch máu tiền đạo. Bác sĩ cần phân biệt với quai dây rốn tự do thoáng qua trước cổ tử cung, mạch máu của mẹ trong thành tử cung và nhiễu màu do thai hoặc nước ối chuyển động. Vì thế, một ảnh tĩnh trên mạng hay một lần siêu âm bụng chưa đủ để gia đình tự kết luận.
Phát hiện ở quý hai có cần hoảng sợ không
Không. Một số trường hợp nghi ngờ ở mốc siêu âm hình thái sẽ thay đổi tương quan với cổ tử cung khi thai lớn lên. Điều cần làm là hẹn tái đánh giá bằng đầu dò âm đạo và Doppler đúng kỹ thuật, thay vì tự mặc định phải nhập viện hoặc sinh non. Ngược lại, không nên bỏ qua lần hẹn chỉ vì mẹ hoàn toàn không có triệu chứng.
Phiếu siêu âm cần trả lời được các câu hỏi thực tế: mạch có phải của thai không, có đang nằm sát hay bắc qua lỗ trong không, dây rốn bám ở đâu, bánh rau có thùy phụ hay không, và mạch còn ở vị trí nguy cơ ở lần kiểm tra sau không. Những dữ kiện này mới quyết định kế hoạch theo dõi.
Khi đã xác nhận, gia đình cần chuẩn bị gì
Kế hoạch được cá thể hóa theo tuổi thai lúc xác nhận, có hay không cơn gò, ra máu hoặc rỉ ối, chiều dài cổ tử cung, tiền sử sinh non, quãng đường đến bệnh viện và khả năng hồi sức sơ sinh. Không phải thai phụ không triệu chứng nào cũng cần nằm viện dự phòng; quyết định này cần cân nhắc nguy cơ chuyển dạ sớm và điều kiện tiếp cận cấp cứu.
Mục tiêu của sinh mổ chủ động là sinh trước khi chuyển dạ hoặc vỡ ối, đồng thời tránh cho em bé ra đời sớm hơn cần thiết. Hướng dẫn SMFM đặt thời điểm sinh trong khoảng 34–37 tuần tùy hoàn cảnh. Bác sĩ sản nguy cơ cao sẽ thống nhất mốc cụ thể, kế hoạch corticosteroid khi phù hợp và nơi sinh có khả năng hồi sức–truyền máu cho trẻ sơ sinh nếu cần.
Người đã được chẩn đoán hoặc nghi ngờ mạnh cần đến viện ngay khi có ra máu âm đạo, rỉ ối hoặc vỡ ối, cơn gò đều, đau bụng tăng dần, hoặc giảm cử động thai. Trong bối cảnh này, không nên tự lái xe xa, chờ theo dõi tại nhà hay tự dùng thuốc cắt cơn gò.
Câu hỏi thường gặp
Mạch máu tiền đạo có sinh thường được không
Khi tình trạng được xác nhận và mạch vẫn ở vị trí nguy cơ, mục tiêu thường là sinh mổ chủ động trước chuyển dạ hay vỡ ối. Đây không phải chỉ định để tự chọn ngày mổ; tuổi thai và tình trạng thực tế của mẹ–thai quyết định kế hoạch cuối cùng.
Mạch máu tiền đạo có tự hết không
Một số mạch được thấy gần cổ tử cung ở quý hai có thể không còn nằm ở vị trí nguy cơ về sau. Chỉ lần siêu âm đầu dò Doppler đánh giá lại mới cho biết điều đó. Không nên tự suy ra “đã hết” chỉ từ việc hết ra máu hoặc bụng lớn hơn.
Ra máu có phải chắc chắn do mạch máu tiền đạo không
Không. Ra máu trong thai kỳ có nhiều nguyên nhân. Tuy nhiên, nếu đã được chẩn đoán hoặc nghi ngờ mạch máu tiền đạo, mọi ra máu, rỉ ối hay chuyển dạ đều cần được đánh giá khẩn vì phải loại trừ mất máu của thai.
Thông tin chuyên môn
Nội dung được biên soạn và kiểm duyệt chuyên môn bởi ThS.BS Nguyễn Ngọc Tú, chuyên ngành y học bào thai, Phòng khám Sản phụ khoa Minh Nguyên. Bài viết nhằm hỗ trợ gia đình hiểu phiếu siêu âm và chuẩn bị câu hỏi cho buổi tư vấn; không thay thế kế hoạch theo dõi trực tiếp.
Nguồn chuyên môn: ISUOG về vasa previa; SMFM Consult Series #37, reaffirmed 2024; RCOG Green-top Guideline 27b; Kehila và cộng sự, Pan African Medical Journal, CC BY.
Kết luận
Mạch máu tiền đạo là vấn đề cần được xác nhận trước khi vỡ ối, không phải đợi đến lúc có triệu chứng mới xử lý. Khi phiếu siêu âm gợi ý mạch ở vùng cổ tử cung, khám sớm tại nơi có siêu âm đầu dò Doppler và sản nguy cơ cao giúp gia đình biết chính xác mạch còn ở vị trí nguy cơ hay không. Nếu đã được báo dây rốn bám màng, việc kiểm tra đường đi của mạch gần cổ tử cung là bước cần hoàn tất trước khi lập kế hoạch sinh an toàn.
Tặng mẹ bầu
Mẹ muốn hiểu hơn về thai kỳ và em bé của mình
Dành cho mẹ đang chuẩn bị mang thai, mới biết có thai hoặc đang theo dõi thai nhỏ. Cẩm nang giúp mẹ nắm các mốc siêu âm sớm, xét nghiệm cần nhớ và những dấu hiệu nên đi khám y học bào thai đúng lúc.
Nhận cẩm nang miễn phí
