Hở eo cổ tử cung khác gì với cổ tử cung ngắn và khi nào cần khâu?

Hở eo cổ tử cung không có nghĩa là mọi thai phụ đều phải khâu, và một lần đo cổ tử cung ngắn cũng chưa đủ để kết luận thai kỳ nguy hiểm. Điều cần làm trước là xác định tiền sử thai kỳ, đo cổ tử cung đúng cách bằng siêu âm đầu dò âm đạo, rồi kiểm tra xem có cổ tử cung đang mở, cơn gò, ra máu, rỉ ối hay dấu hiệu nhiễm trùng không. Những thông tin này mới giúp bác sĩ chọn theo dõi, progesterone hay khâu cổ tử cung cho đúng người.

— Đồng hành cùng mẹ bầu cả thai kỳ Bé nhẹ cân hay đạt chuẩn? Xem ngay biểu đồ tăng trưởng của con. Mỗi tuần một chút, mẹ sẽ thấy an tâm hơn khi biết con đang lớn lên khỏe mạnh. Dùng thử ngay ★★★★★ 10.000+ mẹ tin dùng

Hở eo cổ tử cung và cổ tử cung ngắn khác nhau thế nào?

Hiểu đơn giản, hở eo cổ tử cung là tình huống cổ tử cung mở sớm khi thai còn nhỏ, thường mở gần như không đau và chưa có cơn gò rõ. Đây là nhận định lâm sàng: bác sĩ dựa vào diễn tiến của thai kỳ, tiền sử, khám và siêu âm; không thể chỉ nhìn một ảnh siêu âm để khẳng định.

Cổ tử cung ngắn là một kết quả đo trên siêu âm đầu dò âm đạo. Nó báo hiệu nguy cơ sinh non có thể tăng, nhưng không có nghĩa mọi người có số đo ngắn đều bị hở eo hoặc phải khâu. Ngược lại, người từng mất thai muộn vì cổ tử cung mở gần như không đau có thể cần kế hoạch từ sớm, dù lần đo hiện tại chưa ngắn. Nói cách khác: cổ tử cung ngắn là một dữ kiện; hở eo là câu chuyện cần ghép nhiều dữ kiện lại với nhau.

Lỗ trong cổ tử cung đóng hay mở trên siêu âm có ý nghĩa gì?

Trên siêu âm đầu dò, bác sĩ nhìn lỗ trong cổ tử cung, tức đầu phía trong của ống cổ tử cung nằm gần buồng tử cung, và đo phần cổ tử cung còn đóng. Hình T cho thấy lỗ trong còn đóng, là hình thái bình thường. Hình Y cho thấy lỗ trong bắt đầu mở và màng ối đi vào phần trên của ống cổ tử cung. Hình V rồi U là phễu hóa rộng hoặc sâu hơn.

Vì vậy, hình Y không còn là “đóng kín”, nhưng một mình hình Y vẫn không đủ để chẩn đoán hở eo hay bắt buộc phải khâu. Bác sĩ cần xem phần cổ tử cung còn đóng dài bao nhiêu, hình ảnh có lặp lại hay tiến triển không, tuổi thai, tiền sử và có cơn gò, ra máu, rỉ ối hay nhiễm trùng không. Cơn co hoặc lực đầu dò có thể làm hình ảnh thay đổi thoáng qua, nên phép đo phải đúng kỹ thuật, bàng quang rỗng và được quan sát đủ thời gian.

Hai hình cho thấy hình thái lỗ trong khác nhau. Chúng giúp minh họa cách quan sát, không tự thay thế chẩn đoán hay quyết định khâu cổ tử cung.

Thai đơn và thai đôi khác nhau ở điểm nào?

Điểm cần nhớ là thai đôi vốn có nguy cơ sinh non cao hơn thai đơn vì tử cung căng giãn nhiều hơn. Điều đó không có nghĩa người mang thai đôi tự động bị hở eo cổ tử cung. Cũng vì nguy cơ nền khác nhau, cùng một số đo cổ tử cung ngắn ở thai đôi không thể được hiểu và điều trị y hệt thai đơn.

Ở thai đơn, bác sĩ thường dựa vào chiều dài cổ tử cung đo qua đầu dò âm đạo và tiền sử sinh non hoặc mất thai muộn để bàn về theo dõi, progesterone hay khâu eo cổ tử cung. Chẳng hạn, thai đơn có cổ tử cung ngắn nhưng không có tiền sử sinh non và cổ tử cung chưa mở thường không phải khâu ngay.

Ở thai đôi hoặc đa thai, bằng chứng hiện chưa ủng hộ dùng thường quy progesterone, vòng nâng hay khâu chỉ vì cổ tử cung ngắn. Quyết định cần được bác sĩ sản nguy cơ cao đánh giá theo số thai, tuổi thai, phần cổ tử cung còn đóng và các dấu hiệu đi kèm. Mục tiêu không phải là bỏ sót nguy cơ, mà là tránh áp một can thiệp của thai đơn sang thai đôi khi lợi ích chưa chắc vượt rủi ro.

Những ai cần được theo dõi cổ tử cung kỹ hơn?

Nguy cơ sinh non liên quan cổ tử cung có thể tăng ở người từng mất thai muộn hoặc sinh non tự phát, từng phải khâu cổ tử cung, có bất thường tử cung, hoặc từng can thiệp trực tiếp lên cổ tử cung như khoét chóp, LEEP hay phẫu thuật cổ tử cung. Loại thủ thuật và lượng mô đã lấy đều quan trọng. Không phải cứ từng can thiệp cổ tử cung là phải khâu dự phòng, nhưng hồ sơ thủ thuật giúp bác sĩ chọn thời điểm đo và lịch theo dõi phù hợp.

Cơn gò đều, ra máu, rỉ ối hoặc dấu hiệu nhiễm trùng không nên tự gọi là hở eo. Chúng có thể là dọa sinh non, vỡ ối non hoặc một vấn đề khác cần khám ngay. Tai nạn hay chấn thương vùng chậu cũng cần được đánh giá theo tổn thương thực tế, không phải là lý do để tự kết luận cổ tử cung đã “yếu”. Hiện không có xét nghiệm nội tiết đơn lẻ nào chẩn đoán hở eo cổ tử cung.

Đo chiều dài cổ tử cung thế nào mới đáng tin?

Chiều dài cổ tử cung dùng để quyết định điều trị cần được đo bằng siêu âm đầu dò âm đạo theo kỹ thuật chuẩn, không suy ra từ siêu âm bụng. Bác sĩ đo phần cổ tử cung còn đóng, xem lỗ trong có phễu hóa không và so sánh theo thời gian khi cần. Ở thai đơn không có tiền sử sinh non tự phát, chiều dài từ 25 mm trở xuống ở giai đoạn giữa thai kỳ thường được gọi là cổ tử cung ngắn. Số đo này phải luôn được đặt trong bối cảnh tuổi thai và triệu chứng hiện tại.

Độ mềm, độ đàn hồi và dấu hiệu trượt có quyết định việc khâu không?

Độ mềm ở đây là độ mềm của cổ tử cung, không phải độ mềm của tử cung. Khi khám, bác sĩ có thể nhận thấy cổ tử cung mềm hơn, xóa ngắn hoặc mở. Đây là một phần của đánh giá lâm sàng nhưng có tính chủ quan và không thể tự kiểm tra tại nhà. Siêu âm đàn hồi cổ tử cung đang được nghiên cứu để xem mô cổ tử cung có mềm hơn bình thường hay không.

Tương tự, dấu hiệu trượt cổ tử cung là hiện tượng môi trước trượt trên môi sau khi đầu dò tạo lực rất nhẹ. Một số nghiên cứu cho thấy dấu hiệu này có thể liên quan nguy cơ sinh sớm ở vài nhóm thai phụ, nhưng bằng chứng còn hạn chế và phụ thuộc kỹ thuật. Hiện các dấu hiệu đàn hồi hoặc trượt không phải tiêu chuẩn để chẩn đoán hở eo, chỉ định progesterone hay quyết định khâu. Chúng chỉ có thể bổ sung cho tiền sử, triệu chứng, khám và phép đo cổ tử cung đúng chuẩn.

Khi nào bác sĩ có thể cân nhắc khâu cổ tử cung?

Khâu cổ tử cung không được chỉ định chỉ vì có hình Y, một lần đo ngắn hoặc vì người mẹ rất lo lắng. Sau khi loại trừ chuyển dạ, vỡ ối, ra máu do nguyên nhân khác và nhiễm trùng, bác sĩ thường cân nhắc trong ba tình huống sau.

• Khâu theo tiền sử: có thể được bàn từ đầu tam cá nguyệt hai khi lần mang thai trước gợi ý rõ cổ tử cung mở không đau gây mất thai muộn hoặc sinh rất non, hoặc người mẹ đã từng phải khâu vì chỉ định tương tự.
• Khâu theo siêu âm: thường dành cho thai đơn có tiền sử sinh non tự phát hoặc mất thai muộn phù hợp và trong theo dõi phát hiện cổ tử cung ngắn trước cửa sổ can thiệp. Thai đơn không có tiền sử sinh non, đo 10–25 mm nhưng chưa giãn cổ tử cung, thường không khâu chỉ vì số đo ngắn; progesterone đặt âm đạo thường là hướng xử trí ưu tiên ở nhóm phù hợp.
• Khâu cấp cứu theo khám: có thể được cân nhắc khi cổ tử cung đã giãn gần như không đau ở tam cá nguyệt hai, đôi khi màng ối sa vào ống cổ tử cung, nhưng chưa có chuyển dạ, vỡ ối, chảy máu đáng kể hay bằng chứng nhiễm trùng. Đây là tình huống nguy cơ cao, hiệu quả không bảo đảm và cần tư vấn chuyên sâu.

Có nguy cơ cao nhưng khi nào không nên khâu?

Có. Khâu có thể gây hại nhiều hơn lợi nếu đang có cơn gò hoặc chuyển dạ, rỉ hay vỡ ối, ra máu âm đạo đang diễn tiến, hoặc nghi nhiễm trùng như sốt, đau tử cung, khí hư hôi. Khi cổ tử cung đã mở quá nhiều, thủ thuật cũng có thể không còn khả thi hoặc làm tăng nguy cơ vỡ ối và nhiễm trùng. Với thai đôi hoặc đa thai, chỉ định càng không thể suy ra từ quy tắc của thai đơn.

Không khâu không có nghĩa là bỏ mặc thai kỳ. Cơ sở sản khoa cần xác nhận có vỡ ối không, tìm nhiễm trùng hoặc chuyển dạ, đánh giá ra máu và tình trạng mẹ – thai, rồi xử trí theo nguyên nhân và tuổi thai. Khi chưa có chống chỉ định nhưng là ca khó, bác sĩ có thể hội chẩn trung tâm thai nguy cơ cao để cân nhắc khâu cấp cứu sau khi gia đình hiểu rõ lợi ích và rủi ro.

Khâu được thực hiện ở đâu và cần chuẩn bị gì?

Khâu nên do bác sĩ sản khoa có kinh nghiệm về thai nguy cơ cao hoặc y học bào thai thực hiện, tại bệnh viện có phòng mổ, gây mê hoặc gây tê, siêu âm và khả năng xử trí ra máu, cơn gò, vỡ ối hay nghi nhiễm trùng. Ca có cổ tử cung đã mở, màng ối sa thấp, tiền sử khâu thất bại hoặc cần khâu đường bụng nên được hội chẩn hoặc chuyển đến trung tâm có kinh nghiệm.

Trước thủ thuật, bác sĩ sẽ rà lại tuổi thai, tim thai, tiền sử mất thai hoặc sinh non, hồ sơ can thiệp cổ tử cung, siêu âm đầu dò và khám khi cần. Xét nghiệm máu, nước tiểu, dịch âm đạo hoặc cổ tử cung được chỉ định theo triệu chứng và tình huống, không phải ai cũng cần một danh sách xét nghiệm giống nhau. Người mẹ cần cung cấp thuốc đang dùng, dị ứng thuốc, tiền sử gây mê và toàn bộ phiếu siêu âm cũ.

Khâu qua đường âm đạo là cách thường dùng. Khâu đường bụng chỉ dành cho một số trường hợp chọn lọc, như khâu qua âm đạo trước đó thất bại hoặc cổ tử cung không phù hợp để khâu đường âm đạo; thường cần được lập kế hoạch trước mang thai hoặc rất sớm trong thai kỳ và sẽ cần sinh mổ khi kết thúc thai kỳ.

Sau khâu cần theo dõi thế nào?

Khâu qua đường âm đạo thường làm trong phòng mổ dưới gây tê tủy sống hoặc gây mê, thời gian thủ thuật thường dưới một giờ. Tùy tình trạng, người mẹ có thể về trong ngày hoặc theo dõi qua đêm. Ra ít máu hoặc dịch nâu, co thắt nhẹ trong vài ngày đầu có thể gặp. Nghỉ tương đối 1–2 ngày theo hướng dẫn là hợp lý, nhưng nghỉ tuyệt đối trên giường không phải điều trị thường quy.

Cần liên hệ bệnh viện ngay khi có đau bụng tăng hoặc cơn gò đều, ra máu nhiều hay kéo dài, rỉ nước âm đạo, sốt, khí hư hôi hoặc xanh, hay đau tăng vùng chậu. Những dấu hiệu này không tự động có nghĩa chỉ khâu thất bại, nhưng phải loại trừ chuyển dạ, vỡ ối và nhiễm trùng. Chỉ khâu đường âm đạo thường được tháo khoảng 36–37 tuần, hoặc sớm hơn nếu chuyển dạ hay vỡ ối.

Chuẩn bị gì cho buổi tư vấn?

• Tóm tắt từng lần mang thai trước: tuổi thai, triệu chứng, vỡ ối, chuyển dạ và kết quả siêu âm nếu có.
• Mang hồ sơ thủ thuật cổ tử cung hoặc phẫu thuật tử cung, cùng danh sách thuốc đang dùng.
• Mang phiếu siêu âm đầu dò có tuổi thai, chiều dài cổ tử cung và mô tả lỗ trong.

Câu hỏi thường gặp

Cổ tử cung ngắn có chắc là hở eo không?

Không. Đây là dấu hiệu siêu âm cần được đặt cùng tiền sử, tuổi thai, triệu chứng và tình trạng cổ tử cung có đang mở hay không.

Từng sinh non có phải lần sau chắc phải khâu không?

Không. Bác sĩ cần biết cơ chế của lần sinh non trước, chiều dài cổ tử cung hiện tại và các yếu tố đi kèm rồi mới chọn theo dõi, progesterone hay khâu.

Sau khâu có cần nghỉ tuyệt đối không?

Không nên tự nghỉ tuyệt đối. Hãy nhận hướng dẫn cá thể hóa về công việc, vận động, quan hệ và lịch theo dõi từ bác sĩ đang quản lý thai kỳ.

Nguồn tham khảo

1. SMFM. Management of short cervix in individuals without a history of spontaneous preterm birth. 2024.
2. ACOG. Cervical Cerclage.
3. ISUOG. Preterm Birth – ultrasonographic evaluation of the uterine cervix.
4. RCOG. Cervical cerclage Green-top Guideline No. 75.

Kết luận và khi nào cần tư vấn

Hở eo cổ tử cung không thể được kết luận chỉ từ một số đo hay một hình siêu âm. Khi có tiền sử mất thai muộn hoặc sinh non, kết quả siêu âm đầu dò bất thường, ra máu, rỉ ối, sốt hay cơn gò, khám sớm giúp chọn đúng mức theo dõi và can thiệp, thay vì lo sợ hoặc áp một thủ thuật giống nhau cho mọi thai kỳ.

Phòng khám Sản phụ khoa Minh Nguyên có thể rà lại tiền sử, đánh giá siêu âm đầu dò và lập kế hoạch theo dõi hoặc phối hợp với trung tâm y học bào thai khi cần. Đặt lịch tư vấn với bác sĩ nếu mẹ cần được giải thích lựa chọn phù hợp với tuổi thai và nguy cơ của mình.