Phù thai trong song thai là tình trạng cần được đánh giá rất thận trọng. Đặc biệt trong song thai một bánh nhau, nhiều cơ chế bệnh lý có thể gây phù thai. Ba tình huống quan trọng nhất là TTTS, TAPS và TRAP. Nếu không nhận diện đúng, việc theo dõi và xử trí sẽ sai hướng.
Phù thai trong song thai khác gì so với thai đơn?
Trong thai đơn, phù thai thường liên quan nhiễm trùng, thiếu máu hoặc dị tật. Trong song thai một bánh nhau, nguyên nhân thường liên quan đến tuần hoàn giữa hai thai.
Do có các nối mạch trong bánh nhau, dòng máu có thể phân bố không đều. Điều này tạo ra các hội chứng đặc trưng như TTTS, TAPS và TRAP.
TTTS là gì và gây phù thai như thế nào?
TTTS là hội chứng truyền máu song thai. Một thai cho máu, một thai nhận máu.
Thai nhận bị quá tải tuần hoàn. Tim phải làm việc quá mức. Nếu kéo dài, sẽ dẫn đến suy tim và phù thai.
Trên siêu âm, thai nhận thường có đa ối, bàng quang to. Thai cho có thiểu ối và nhỏ hơn.
Dấu hiệu siêu âm phù thai trong TTTS
Phù da, tràn dịch màng bụng hoặc màng phổi có thể xuất hiện ở thai nhận. Đây là dấu hiệu giai đoạn nặng.
Khi có phù thai, TTTS thường đã tiến triển. Cần đánh giá mức độ theo phân độ để quyết định xử trí.
TAPS là gì và liên quan gì đến phù thai?
TAPS là tình trạng thiếu máu mạn tính giữa hai thai. Không có đa ối hay thiểu ối rõ như TTTS.
Một thai bị thiếu máu, thai còn lại bị đa hồng cầu. Trong một số trường hợp nặng, thai thiếu máu có thể tiến triển thành phù thai.
Chẩn đoán chủ yếu dựa vào Doppler MCA-PSV.
Dấu hiệu siêu âm trong TAPS
Thai thiếu máu có MCA-PSV tăng cao. Thai còn lại có MCA-PSV giảm.
Không có chênh lệch nước ối rõ. Đây là điểm giúp phân biệt với TTTS.
TRAP là gì và vì sao gây phù thai?
TRAP là hội chứng thai không tim. Một thai không có tim nhận máu từ thai còn lại.
Thai bơm máu phải làm việc quá mức. Nếu quá tải, sẽ dẫn đến suy tim.
Hậu quả là thai bơm có thể bị phù thai.
Dấu hiệu siêu âm trong TRAP
Một thai không có cấu trúc tim hoặc không hoạt động tim. Thai còn lại có dấu hiệu tăng gánh tim.
Nếu xuất hiện phù thai ở thai bơm, tiên lượng xấu nếu không can thiệp.
Vai trò của Doppler trong phù thai song thai
Doppler giúp đánh giá dòng máu giữa hai thai.
Trong TTTS, giúp đánh giá mức độ suy tim. Trong TAPS, MCA-PSV là chìa khóa chẩn đoán. Trong TRAP, Doppler giúp xác định dòng máu đảo chiều.
Nếu không sử dụng Doppler, dễ bỏ sót chẩn đoán.
Nguyên tắc quan trọng cần nhớ
Phù thai trong song thai một bánh nhau luôn cần nghĩ đến bất thường tuần hoàn giữa hai thai. Không nên chỉ tìm nguyên nhân đơn lẻ như thai đơn.
Cần làm gì khi phát hiện phù thai trong song thai?
Ngay khi thấy dấu hiệu phù, cần xác định loại song thai. Xác định có chung bánh nhau hay không.
Trong 24 giờ đầu, cần lưu lại toàn bộ hình ảnh siêu âm. Đặc biệt là hình ảnh nước ối, tim thai và Doppler.
Ghi rõ các câu hỏi cần hỏi bác sĩ. Ví dụ: có phải TTTS hay không, có cần can thiệp không.
Cần đặt lịch khám chuyên sâu sớm. Mang theo toàn bộ hồ sơ siêu âm trước đó.
Tránh tự so sánh với các trường hợp trên mạng. Tránh trì hoãn vì các hội chứng này có thể tiến triển nhanh. Trong thực hành, việc đánh giá lại tại phòng khám Dr Tú y học bào thai giúp phân biệt TTTS, TAPS và TRAP một cách rõ ràng hơn.
Kết luận
Phù thai trong song thai thường liên quan đến các rối loạn tuần hoàn đặc hiệu. TTTS, TAPS và TRAP là ba nguyên nhân quan trọng cần nhận diện. Siêu âm kết hợp Doppler đóng vai trò quyết định trong chẩn đoán và theo dõi.
FAQ
1. Phù thai trong song thai có nguy hiểm hơn thai đơn không?
Thường nguy hiểm hơn vì liên quan đến rối loạn tuần hoàn giữa hai thai.
2. Làm sao phân biệt TTTS và TAPS?
TTTS có chênh lệch nước ối rõ. TAPS chủ yếu dựa vào Doppler MCA-PSV.
3. TRAP có phải lúc nào cũng gây phù thai không?
Không. Nhưng khi thai bơm bị quá tải tim, có thể dẫn đến phù thai.
4. Khi phát hiện phù thai trong song thai có cần chuyển tuyến không?
Nên đánh giá tại cơ sở chuyên sâu để xác định chính xác nguyên nhân.
5. Có thể theo dõi mà không can thiệp không?
Tùy mức độ. Một số trường hợp cần can thiệp sớm để tránh biến chứng nặng.
Tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
