Thiếu máu khi mang thai là tình trạng khá thường gặp. Nhiều mẹ chỉ được phát hiện qua xét nghiệm máu định kỳ, nhưng cũng có người thấy mệt mỏi nhiều, xanh xao, chóng mặt hoặc tim đập nhanh hơn bình thường. Dù phổ biến, thiếu máu trong thai kỳ không nên xem nhẹ vì nếu kéo dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến cả sức khỏe của mẹ lẫn sự phát triển của em bé.
Thiếu máu khi mang thai là gì?
Thiếu máu là tình trạng cơ thể không có đủ hồng cầu hoặc không có đủ chất để tạo hồng cầu khỏe mạnh. Khi đó, máu vận chuyển oxy kém hơn đến các cơ quan và mô trong cơ thể.
Trong thai kỳ, cơ thể mẹ cần tạo thêm máu để nuôi thai. Nếu lượng hồng cầu tăng không theo kịp lượng dịch trong máu, hoặc mẹ thiếu sắt, thiếu vitamin cần thiết, mẹ có thể bị thiếu máu.
Vì sao mẹ bầu dễ bị thiếu máu hơn?
Khi mang thai, thể tích máu tăng lên rõ rệt. Đây là thay đổi bình thường để đáp ứng nhu cầu của thai nhi.
Nhưng nếu cơ thể không tạo đủ hồng cầu tương ứng, mẹ sẽ rơi vào tình trạng thiếu máu. Ngoài ra, thai kỳ cũng làm nhu cầu sắt, acid folic và vitamin B12 tăng cao hơn trước.
Các loại thiếu máu thường gặp trong thai kỳ
Thiếu máu sinh lý: Đây là loại hay gặp nhất. Cơ thể tăng nhiều phần dịch của máu, nhưng số lượng hồng cầu tăng chậm hơn nên xét nghiệm cho thấy mẹ bị thiếu máu.
Loại này khá thường gặp trong thai kỳ và nhiều trường hợp chỉ ở mức nhẹ.
Thiếu máu thiếu sắt: Đây là nguyên nhân rất phổ biến. Sắt là chất quan trọng để tạo hồng cầu. Nếu mẹ không được cung cấp đủ sắt, cơ thể sẽ khó tạo đủ máu để nuôi cả mẹ và thai.
Thiếu máu do thiếu acid folic: Acid folic không chỉ cần cho việc tạo máu mà còn rất quan trọng với sự phát triển của thai nhi, đặc biệt ở giai đoạn sớm.
Thiếu máu do thiếu vitamin B12: Vitamin B12 cũng tham gia vào quá trình tạo hồng cầu. Nếu thiếu, mẹ có thể bị thiếu máu dù vẫn ăn uống khá đầy đủ.
Những nguyên nhân khác có thể gây thiếu máu
Ngoài thiếu chất, thiếu máu trong thai kỳ còn có thể liên quan đến:
- Bệnh lý di truyền về máu
- Kinh nguyệt trước đây ra nhiều
- Mang thai đôi hoặc đa thai
- Chế độ ăn thiếu sắt kéo dài
- Một số phẫu thuật tiêu hóa làm giảm hấp thu dinh dưỡng
Dấu hiệu thiếu máu khi mang thai
Nhiều mẹ không có triệu chứng rõ và chỉ phát hiện qua xét nghiệm máu. Tuy nhiên, một số dấu hiệu mẹ có thể gặp là:
- Mệt nhiều
- Da nhợt
- Chóng mặt
- Tim đập nhanh
- Khó thở
- Yếu sức
- Muốn ăn hoặc nhai những thứ không phải thức ăn như đá, giấy hoặc đất
Nếu mẹ có cảm giác sắp ngất, hồi hộp rõ, khó thở nhiều hoặc phân đen bất thường, cần đi khám sớm.
Thiếu máu có ảnh hưởng đến em bé không?
Nếu thiếu máu nhẹ và được điều trị sớm, đa số mẹ bầu vẫn có thai kỳ an toàn.
Nhưng nếu thiếu máu kéo dài hoặc nặng, mẹ có thể rất mệt, giảm chất lượng sống và tăng nguy cơ sinh non, em bé nhẹ cân hoặc một số biến chứng sau sinh. Ngoài ra, khi sinh nở luôn có mất máu nhất định, nên nếu mẹ đã thiếu máu từ trước thì cơ thể sẽ càng khó hồi phục hơn.
Làm sao biết mình có bị thiếu máu hay không?
Cách chính xác nhất là xét nghiệm máu.
Đây là lý do mẹ bầu thường được kiểm tra máu ngay từ đầu thai kỳ và kiểm tra lại ở giai đoạn sau. Nếu kết quả cho thấy thiếu máu, bác sĩ sẽ tìm nguyên nhân để điều trị phù hợp.
Cách điều trị thiếu máu khi mang thai
Tùy nguyên nhân và mức độ, bác sĩ có thể hướng dẫn:
Bổ sung sắt: Nếu thiếu máu do thiếu sắt, mẹ thường được kê thêm viên sắt. Nhiều trường hợp sẽ cải thiện tốt nếu dùng đều và đúng cách.
Bổ sung acid folic hoặc vitamin B12: Nếu thiếu các vitamin này, mẹ sẽ được bổ sung theo chỉ định.
Điều chỉnh ăn uống: Chế độ ăn có thể cần tăng thêm thực phẩm giàu sắt và vitamin hỗ trợ tạo máu.
Truyền sắt hoặc truyền máu: Chỉ áp dụng trong một số trường hợp thiếu máu nặng hoặc khi uống thuốc không cải thiện đủ.
Mẹ bầu nên ăn gì để hỗ trợ tạo máu?
Những thực phẩm có thể hỗ trợ tốt gồm:
- Thịt đỏ
- Gan
- Các loại đậu
- Rau lá xanh đậm
- Thực phẩm giàu vitamin C để giúp hấp thu sắt tốt hơn
Tuy nhiên, mẹ không nên tự ý uống thêm sắt hoặc dùng liều cao kéo dài nếu chưa có chỉ định.
Có thể phòng ngừa thiếu máu khi mang thai không?
Không phải lúc nào cũng ngăn được hoàn toàn, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng cách:
- Đi khám thai sớm
- Uống vitamin bầu đúng hướng dẫn
- Ăn uống cân đối
- Bổ sung đủ sắt, acid folic và vitamin cần thiết
- Báo bác sĩ nếu có tiền sử gia đình mắc bệnh máu hoặc từng thiếu máu trước đó
Khi nào cần đi khám ngay?
Mẹ nên đi khám sớm nếu có các dấu hiệu như:
- Mệt nhiều bất thường
- Chóng mặt rõ
- Tim đập nhanh
- Khó thở
- Cảm giác sắp ngất
- Phân đen hoặc có máu
Kết luận
Thiếu máu khi mang thai là tình trạng rất thường gặp, nhưng đa số có thể phát hiện sớm và điều trị được. Điều quan trọng là mẹ đừng chủ quan với tình trạng mệt kéo dài, chóng mặt hay khó thở, và cần đi khám thai đúng lịch để được kiểm tra máu đầy đủ.
Nếu được phát hiện sớm, bổ sung đúng và theo dõi đều, phần lớn mẹ bầu thiếu máu vẫn có thể có một thai kỳ an toàn.
Tìm hiểu thêm tại đây
