Chị H. mang thai 27 tuần 6 ngày đến phòng khám Dr Tú y học bào thai. Chị cầm theo sổ khám thai, phiếu siêu âm và kết quả xét nghiệm gần nhất. Trên phiếu có dòng khiến chị mất ngủ: nghi thiếu máu thai, kèm dấu hiệu phù nhẹ. Chị lo con thiếu oxy và phải sinh non. Chị đã hỏi nhiều nơi, nhưng câu trả lời không giống nhau. Việc cần làm lúc này là đánh giá lại đúng mức độ nguy hiểm. Rồi mới quyết định có cần truyền máu cho thai nhi qua dây rốn hay không.
Truyền máu cho thai nhi qua dây rốn là gì
Truyền máu cho thai nhi qua dây rốn là thủ thuật đưa khối hồng cầu vào tuần hoàn thai. Vị trí thường là tĩnh mạch rốn. Có thể chọn đoạn bám bánh nhau hoặc đoạn trong gan. Mục tiêu là nâng hemoglobin của thai lên mức an toàn. Thủ thuật giúp giảm thiếu oxy mô. Nó cũng giúp giảm nguy cơ phù thai tiến triển.
Khi nào cần truyền máu cho thai nhi qua dây rốn
Truyền máu cho thai nhi qua dây rốn được cân nhắc khi thiếu máu mức vừa đến nặng. Quyết định dựa trên siêu âm Doppler và dấu hiệu ảnh hưởng tim phổi.
Thai có phù, tràn dịch hoặc suy tim là nhóm cần đánh giá khẩn. Thai còn non tháng thường ưu tiên can thiệp hơn sinh sớm. Mục tiêu là kéo dài thời gian cho thai trưởng thành hơn. Khi thai đã lớn, bác sĩ có thể cân nhắc sinh thay vì truyền. Điểm này giúp mẹ hiểu rõ “điểm dừng” của can thiệp.
Dấu hiệu nào gợi ý thiếu máu thai trước khi làm thủ thuật
Siêu âm không đo trực tiếp hemoglobin của thai. Siêu âm nhìn thấy hậu quả trên huyết động. Dấu hiệu kinh điển là Doppler động mạch não giữa. Khi thiếu máu, vận tốc đỉnh tâm thu thường tăng. Ngưỡng hay dùng là từ 1,5 lần trung vị theo tuổi thai.
Đây là khuyến cáo phổ biến trong y học bào thai. Nhưng không nên dựa vào một con số đơn lẻ. Cần đặt trong bối cảnh tuổi thai, tim thai và dấu hiệu phù. Cần so với lần trước để thấy xu hướng.
Vì sao thiếu máu lại làm Doppler động mạch não giữa tăng
Thiếu máu làm giảm độ nhớt của máu. Máu loãng hơn nên chảy nhanh hơn. Vì vậy vận tốc Doppler tăng. Tim thai cũng phải làm việc nhiều hơn. Nếu kéo dài có thể dẫn tới suy tim. Khi suy tim xuất hiện, phù thai có thể tiến triển. Cơ chế này giải thích vì sao cần theo dõi sát.
Quy trình truyền máu cho thai nhi qua dây rốn diễn ra như thế nào
Thủ thuật được làm dưới hướng dẫn siêu âm liên tục. Bác sĩ chọn đường vào an toàn nhất. Mục tiêu là vào đúng tĩnh mạch rốn. Trước truyền, có thể lấy một lượng máu thai rất nhỏ để xét nghiệm. Việc này giúp xác định mức thiếu máu thật. Nó cũng giúp tính lượng máu cần truyền. Máu truyền vào là khối hồng cầu đã sàng lọc phù hợp. Liều truyền tính theo cân nặng ước tính và mục tiêu hematocrit. Sau truyền có thể kiểm tra lại để biết đã đạt mục tiêu chưa.
Vì sao có thể phải truyền máu nhiều lần
Một số nguyên nhân gây thiếu máu có thể tiếp tục tác động. Ví dụ bất đồng nhóm máu hoặc nhiễm virus. Hồng cầu được truyền cũng giảm dần theo thời gian. Vì vậy có trường hợp cần truyền lặp lại. Khoảng cách giữa các lần tùy nguyên nhân và đáp ứng. Lịch theo dõi luôn cá nhân hóa theo tuổi thai.
Rủi ro của truyền máu cho thai nhi qua dây rốn và yếu tố làm nguy cơ tăng
Đây là thủ thuật xâm lấn nên luôn có rủi ro. Nguy cơ phụ thuộc tuổi thai và vị trí chọc kim. Thai phù nặng hoặc suy tim thường nguy cơ cao hơn. Vì vậy, can thiệp đúng thời điểm rất quan trọng. Theo dõi sát giúp tránh để phù tiến triển. Khi chỉ định đúng và ekip có kinh nghiệm, kết quả thường khả quan.
Sau truyền máu cần theo dõi những gì
Sau truyền, thai được theo dõi bằng siêu âm theo lịch. Bác sĩ đánh giá phù thai, tim thai và dòng chảy các mạch quan trọng. Doppler động mạch não giữa vẫn hữu ích, nhưng cách diễn giải khác.
Thai đã truyền máu có thay đổi huyết động riêng. Vì vậy cần người đọc đúng bối cảnh. Mục tiêu là phát hiện tái thiếu máu sớm. Đồng thời chuẩn bị kế hoạch sinh an toàn.
Em bé sau sinh thường sẽ thế nào
Tiên lượng phụ thuộc nguyên nhân và mức nặng ban đầu. Nhiều trường hợp có thể sinh gần đủ tháng. Điều này giảm biến chứng do sinh non. Một số bé cần theo dõi vàng da và thiếu máu muộn. Điều này hay gặp trong nhóm bất đồng nhóm máu.
Với các nguyên nhân khác, hướng theo dõi sẽ khác. Nếu thai từng phù nặng, bé có thể cần hỗ trợ hô hấp sau sinh. Kế hoạch chăm sóc nên phối hợp sản khoa và nhi khoa. Mục tiêu là an toàn ở giai đoạn sơ sinh và theo dõi phát triển lâu dài.
Mẹ bầu cần mang gì khi đi khám lại để ra quyết định nhanh
Cầm theo sổ khám thai và toàn bộ phiếu siêu âm. Mang kết quả nhóm máu của mẹ nếu có. Mang các xét nghiệm liên quan đã làm trước đó. Chụp ảnh rõ phần kết luận và các chỉ số. Ghi sẵn câu hỏi trên giấy. Nhờ vậy buổi tư vấn có thể ra kế hoạch cụ thể.
Nên hỏi bác sĩ những câu nào để có kế hoạch rõ ràng
Mức thiếu máu đang nghi ngờ là mức nào.
Có dấu hiệu phù thai hay suy tim chưa.
Lý do nghi ngờ thiếu máu là gì.
Có cần lấy máu thai để xác nhận không.
Nếu truyền máu, mục tiêu hemoglobin là bao nhiêu.
Dự kiến có cần truyền lại không.
Lịch theo dõi sau truyền là mốc nào. Khi nào thì ưu tiên sinh thay vì truyền.
Có nên đọc hội nhóm và tự so sánh chỉ số không
Không nên tự so sánh chỉ số trong hội nhóm. Cùng một con số nhưng khác tuổi thai đã khác ý nghĩa. Khác nguyên nhân thì tiên lượng cũng khác. Hội nhóm thường thiếu bối cảnh lâm sàng. Điều đó dễ làm mẹ lo lắng hơn. Mẹ chỉ nên dùng thông tin để hiểu khái niệm chung. Quyết định cần dựa trên dữ liệu của chính thai kỳ.
Kết luận
Truyền máu cho thai nhi qua dây rốn là can thiệp quan trọng trong thiếu máu thai mức vừa–nặng. Mục tiêu là ổn định thai và kéo dài thai kỳ an toàn. Quyết định dựa trên Doppler động mạch não giữa và đánh giá tim thai. Khi thai đã gần đủ tháng, bác sĩ có thể cân nhắc sinh thay vì truyền.
Tại phòng khám Dr Tú y học bào thai, bước đầu là đọc lại hồ sơ theo đúng tuổi thai. Sau đó rà lại mặt cắt và các chỉ số. Cuối cùng là đưa ra mốc theo dõi và kế hoạch rõ ràng. Bài viết chia sẻ theo thực hành y học bào thai và kinh nghiệm lâm sàng hơn 20 năm của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú.
Tham khảo thêm tại đây.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh”. Ebook dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé,
