Chị V. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai lúc thai 30 tuần 4 ngày qua lời giới thiệu của mội người bạn. Trên tay chị là sổ khám thai, phiếu siêu âm gần nhất, kết quả xét nghiệm…. Trên dòng kết luận ghi: theo dõi thai chậm phát triển.
Nhưng điều khiến chị sợ nhất là con bị thiếu oxy và phải sinh non. Chị đã đi rất nhiều nơi để nghe tư vấn, nhưng mỗi nơi lại trả lời khác nhau. Người bảo chờ thêm, người bảo phải nhập viện ngay. Chị càng đọc càng rối, rồi tự đoán theo các con số rời rạc.
Tại phòng khám, việc đầu tiên cần làm là đánh giá lại toàn bộ hồ sơ theo đúng tuổi thai. Sau đó bác sĩ đo lại các chỉ số theo chuẩn. Mục tiêu là xác định đây là thai nhỏ sinh lý hay thai chậm tăng trưởng trong tử cung.
Thai chậm phát triển là gì và khác gì thai nhẹ cân sinh lý
Thai chậm phát triển thường được hiểu là thai có cân nặng ước tính hoặc vòng bụng thấp hơn bách phân vị thứ 3 theo tuổi thai. Hoặc bách phân vị cân nặng từ 3-10 nhưng bất thường doppler đi kèm. Các chỉ số doppler bao gồm: động mạch tử cung, động mạch rốn, động mạch não giữa…
Thai nhẹ cân sinh lý là khi em bé nhỏ hơn tuổi thai nhưng vẫn khỏe mạnh. Cân nặng thường từ bách phân vị 3-10. Bên cạnh đó là Doppler bình thường. Thai vẫn tăng trưởng đều , nước ối cũng bình thường.
Vì vậy, dưới bách phân vị 10 thì chưa đủ để kết luận là thai chậm phát triển hay thai nhỏ sinh lý. Cần phân loại nguy cơ theo nhiều dữ liệu đặc biệt doppler thai và nhìn đúng bối cảnh tuổi thai.
Siêu âm có ý nghĩa như thế nào trong thai chậm phát triển
Siêu âm là phương tiện chẩn đoán chính trong đánh giá tăng trưởng thai. Siêu âm cho phép đo trực tiếp các kích thước và ước tính cân nặng. Nhưng chẩn đoán thai chậm phát triển không nên dựa vào một lần đo duy nhất.
Có những trường hợp thai nhỏ ở một thời điểm, nhưng lần sau tăng trưởng tốt. Cũng có trường hợp thai tụt bách phân vị nhanh trong vài tuần liền. Hai tình huống này khác nhau hoàn toàn về nguy cơ. Vì vậy, bác sĩ thường cần đánh giá lại theo mốc thời gian.
Nếu mẹ đang ở giai đoạn 28–34 tuần, việc theo dõi đúng lịch rất quan trọng. Đây là giai đoạn có thể xuất hiện thay đổi Doppler nhanh hơn ở một số thai nhi. Theo dõi đúng mốc sẽ giúp mẹ quyết định chính xác thời điểm sinh.
Doppler động mạch rốn và bách phân vị giúp phân tầng nguy cơ
Bách phân vị cân nặng thai cho biết thai đang nằm ở đâu trên biểu đồ chuẩn. Bách phân vị càng thấp thì nguy cơ càng cao, nhất là khi dưới bách phân vị 3. Nhóm có bách phân vị từ 3–10 có thể là thai nhỏ sinh lý. Nhưng vẫn cần theo dõi sát.
Còn Doppler động mạch rốn, và động mạch tử cung phản ánh sức cản ở tuần hoàn nhau thai. Khi sức cản tăng, thai nhận oxy và dinh dưỡng kém hơn. Doppler tăng thường gợi ý đến việc suy giảm chức năng nhau thai. Đây là lý do Doppler được dùng rộng rãi trong việc theo dõi cân nặng thai nhi.
Ngoài động mạch rốn và động mạch tử cung, bác sĩ có thể đánh giá thêm động mạch não giữa. Khi chỉ số này giảm có thể gợi ý việc ưu tiên tưới máu lên não. Các chỉ số sẽ được xem xét trong từng bối cảnh phù hợp. Mục tiêu luôn là nhận diện thai có nguy cơ suy.
Kết quả thai chậm phát triển có nguyên nhân gì ?
Với thai chậm phát triển, bác sĩ sẽ cân nhắc nguyên nhân theo ba nhóm. Nhóm một là nhau thai. Nhóm hai là yếu tố của mẹ và bệnh lý đi kèm. Nhóm ba là nguyên nhân thuộc về thai, gồm bất thường di truyền hoặc dị tật.
Nguyên nhân thường gặp là nhau thai hoạt động kém hiệu quả. Khi trao đổi bị hạn chế, thai tăng cân chậm. Tình trạng này có thể liên quan tăng huyết áp thai kỳ hoặc tiền sản giật. Cũng có thể xảy ra mà không tìm thấy yếu tố rõ.
Một số trường hợp liên quan nhiễm trùng bào thai. Bác sĩ chỉ xét nghiệm khi có dấu hiệu gợi ý. Không phải ai cũng cần làm bộ xét nghiệm đầy đủ về nhiễm trùng. Làm tràn lan dễ gây lo lắng và tốn kém.
Một nhóm khác là nguyên nhân từ thai. Thai có thể nhỏ do bất thường nhiễm sắc thể hoặc hội chứng di truyền. Khi đó thường có thêm dấu hiệu trên siêu âm hình thái. Vì vậy, khảo sát hình thái chi tiết luôn là bước quan trọng.
Nếu thai chậm tăng trưởng xuất hiện sớm, đặc biệt trước 32 tuần, bác sĩ thường cân nhắc tư vấn di truyền. Nếu thai có bất thường cấu trúc, chỉ định càng rõ hơn. Nếu thai chỉ nhỏ muộn và hình thái bình thường, nguy cơ di truyền thường thấp hơn. Quyết định xét nghiệm cần dựa trên tình huống cụ thể.
Việc quy trách nhiệm do mẹ ăn uống không đầy đủ là không đúng. Cần phải tìm chính xác nguyên nhân để có hướng quản lý thai hiệu quả.
Nguyên tắc
Chỉ ra quyết định khi đã được phân loại nguy cơ. Phân loại nguy cơ sẽ dựa vào bách phân vị, tốc độ tăng trưởng, Doppler và nước ối. Nếu nguy cơ thấp, mục tiêu là theo dõi đúng lịch để tránh sinh sớm không cần thiết. Nếu nguy cơ cao, mục tiêu là theo dõi dày hơn và chuẩn bị kế hoạch sinh an toàn.
Nguyên tắc này sẽ giúp mẹ thoát khỏi những thông tin chưa được kiểm chứng trên mạng. Nó cũng giúp gia đình hỏi đúng câu hỏi. Và nó giúp bác sĩ đưa ra mốc thời gian rõ ràng.
Mẹ có thể đọc thông tin để biết khái niệm chung. Nhưng không nên dùng hội nhóm để tự kết luận. Lý do là mỗi ca có tuổi thai khác nhau, Doppler khác nhau, và bối cảnh khác nhau. Chỉ số giống nhau không có nghĩa nguy cơ giống nhau.
Kết luận về thai chậm phát triển và cách đi đúng trong thai kỳ
Thai chậm phát triển là chẩn đoán cần theo dõi theo thời gian. Chìa khóa nằm ở bách phân vị, tốc độ tăng trưởng, Doppler động mạch rốn, động mạch tử cung, và nước ối. Khi có phân tầng nguy cơ rõ, mẹ sẽ biết cần theo dõi tần suất như thế nào. Gia đình cũng tránh được hoảng loạn và tránh được trì hoãn.
Tại phòng khám Dr Tú y học bào thai, quy trình thường tập trung vào đánh giá lại hồ sơ cũ theo tuổi thai, rà lại mặt cắt, đo lại chỉ số, và giải thích mức độ nguy cơ theo mốc tuần. Cách làm này dựa trên kinh nghiệm lâm sàng tích lũy nhiều năm trong y học bào thai. Mục tiêu là giúp mẹ bầu có kế hoạch theo dõi cụ thể và an toàn hơn cho em bé.
Bài viết này được chia sẻ dựa trên trải nghiệm và hơn 20 năm trực tiếp can thiệp bào thai của Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú.
Tìm hiểu thêm tại đây.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ mạnh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
