Thiếu máu thai nhi là gì? Chị H. đến phòng khám Dr Tú y học bào thai khi thai 29 tuần 4 ngày. Chị mang theo sổ khám thai, phiếu siêu âm quý 3 và kết quả xét nghiệm máu gần đây của hai vợ chồng.
Trên phiếu siêu âm có dòng ghi MCA-PSV tăng 1.6 MoM, nghi thiếu máu thai nhi. Chị hỏi ngay vì sao mình ăn uống đầy đủ mà con vẫn bị.
Điều làm chị bối rối là mỗi nơi giải thích một kiểu. Người nói chỉ cần uống thêm sắt. Người khác lại nói nguy cơ rất nặng. Càng đọc càng rối.
Thiếu máu thai nhi là gì và cơ chế ảnh hưởng ra sao
Thiếu máu thai nhi là tình trạng giảm số lượng hồng cầu hoặc giảm nồng độ hemoglobin trong máu của thai theo tuổi thai.
Hồng cầu mang oxy đến các cơ quan. Khi hemoglobin giảm, lượng oxy cung cấp cho não và tim giảm theo. Tim thai phải tăng cung lượng để bù trừ.
Nếu thiếu máu kéo dài hoặc nặng, thai có thể suy tim. Hậu quả cuối cùng có thể là phù thai với tràn dịch đa màng.
Điều quan trọng cần hiểu là thiếu máu thai nhi không phải là hậu quả của việc mẹ ăn thiếu chất. Phần lớn trường hợp có nguyên nhân bệnh lý phía sau.
Làm sao phát hiện thiếu máu thai nhi trên siêu âm Doppler
Phương pháp sàng lọc quan trọng nhất hiện nay là Doppler động mạch não giữa.
Chỉ số sử dụng là MCA-PSV. Đây là vận tốc đỉnh tâm thu trong động mạch não giữa.
Khi thai thiếu máu, máu loãng hơn và tim bơm mạnh hơn. Vì vậy vận tốc dòng chảy tăng. Nếu MCA-PSV vượt 1.5 MoM theo tuổi thai, nguy cơ thiếu máu mức trung bình đến nặng tăng cao.
Đây là phương pháp không xâm lấn và được xem là tiêu chuẩn vàng trong sàng lọc thiếu máu thai nhi.
Ngoài Doppler, siêu âm có thể ghi nhận tim to, gan to, nhau dày hoặc tràn dịch. Tuy nhiên nhiều trường hợp chỉ biểu hiện bằng Doppler trước khi xuất hiện phù thai.
Nguyên nhân thiếu máu thai nhi gồm những nhóm nào
Về cơ chế, thiếu máu thai nhi thường xuất phát từ ba nhóm chính.
Nhóm thứ nhất là tan máu. Hồng cầu của thai bị phá hủy nhanh hơn bình thường.
Nhóm thứ hai là giảm sinh hồng cầu. Tủy xương của thai không sản xuất đủ tế bào mới.
Nhóm thứ ba là mất máu. Thai mất máu qua nhau thai hoặc trong các hội chứng song thai.
Trong thực hành, phân biệt tan máu bẩm sinh với các nguyên nhân khác là bước rất quan trọng trong tư vấn tiên lượng.
Tan máu bẩm sinh Thalassemia và vì sao phải phân biệt rõ
Ở Việt Nam và nhiều nước châu Á, Alpha Thalassemia thể nặng là nguyên nhân di truyền có thể gây thiếu máu thai nhi rất sớm.
Trong thể Hb Bart’s, thai không tạo được hemoglobin hoạt động hiệu quả. Thiếu máu tiến triển nhanh và có thể dẫn đến phù thai toàn thân.
Điểm cần nhấn mạnh là Beta Thalassemia thường không gây thiếu máu nặng trong giai đoạn bào thai do còn hemoglobin F bảo vệ. Vì vậy không phải mọi trường hợp mang gen Thalassemia đều gây thiếu máu nặng trước sinh.
Phân biệt chính xác giúp tránh hoảng loạn không cần thiết. Đồng thời giúp định hướng xét nghiệm di truyền cho bố mẹ khi có nghi ngờ.
Nhiễm trùng bào thai có gây thiếu máu thai nhi không
Một số nhiễm trùng có thể gây thiếu máu thai nhi.
Parvovirus B19 gây ức chế tủy xương tạm thời. Thai có thể thiếu máu nặng trong vài tuần nhưng có khả năng hồi phục nếu được truyền máu kịp thời.
CMV và Toxoplasma gây tổn thương đa cơ quan. Thiếu máu chỉ là một phần của bệnh cảnh. Nguy cơ di chứng phụ thuộc vào mức độ tổn thương não.
Giang mai cũng có thể gây thiếu máu và phù thai. Nếu phát hiện sớm và điều trị đầy đủ, tiên lượng có thể cải thiện đáng kể.
Không phải mọi nhiễm trùng đều có tiên lượng giống nhau. Việc xác định đúng tác nhân rất quan trọng.
Mất máu và các tình huống đặc biệt trong thai kỳ
Một số trường hợp thiếu máu thai nhi do mất máu.
Ví dụ hội chứng truyền máu song thai, hội chứng thiếu máu đa hồng cầu ở song thai, xuất huyết thai mẹ hoặc bất thường bánh nhau.
Nhóm này có thể diễn tiến nhanh. Cần theo dõi Doppler định kỳ và đánh giá huyết động sát sao.
Hướng xử trí thiếu máu thai nhi theo từng bước
Trong thực hành y học bào thai, luôn đi theo một trình tự rõ ràng.
Bước đầu là xác nhận lại Doppler đúng kỹ thuật. Sau đó tìm nguyên nhân bằng xét nghiệm máu mẹ, tầm soát bất đồng Rh và tầm soát Thalassemia.
Nếu nghi nhiễm trùng, có thể xét nghiệm huyết thanh mẹ và cân nhắc chọc ối để làm PCR khi đủ điều kiện.
Trong trường hợp MCA-PSV tăng cao lặp lại hoặc thai có phù, có thể cần lấy máu cuống rốn để đo trực tiếp hemoglobin.
Nếu thiếu máu nặng, thai có thể được truyền máu trong tử cung để ổn định tình trạng huyết động. Tuy nhiên truyền máu chỉ xử trí hậu quả. Nguyên nhân mới quyết định tiên lượng lâu dài.
Tiên lượng thiếu máu thai nhi phụ thuộc vào điều gì
Tiên lượng phụ thuộc chủ yếu vào hai yếu tố.
Thứ nhất là nguyên nhân. Thứ hai là mức độ tổn thương cơ quan kèm theo.
Parvovirus nếu xử trí kịp thời có thể hồi phục tốt. Giang mai điều trị sớm có tiên lượng khả quan. Alpha Thalassemia thể nặng có tiên lượng khác hoàn toàn. CMV có nguy cơ di chứng thần kinh dù đã can thiệp.
Vì vậy, phân biệt tan máu bẩm sinh và các nguyên nhân khác là nền tảng của tư vấn trước sinh.
Kết luận về thiếu máu thai nhi là gì và cách tiếp cận đúng
Thiếu máu thai nhi là gì không chỉ là một định nghĩa. Đó là một biểu hiện cần được truy tìm nguyên nhân.
Không phải do mẹ ăn thiếu chất. Và không phải mọi trường hợp đều giống nhau.
Trong thực hành hơn 20 năm tại Dr Tú y học bào thai, phần khó nhất không phải là đo một chỉ số MCA-PSV. Điều quan trọng hơn là giúp gia đình đi từ hoảng loạn sang một kế hoạch rõ ràng, dựa trên dữ liệu và theo dõi đúng thời điểm.
Tham khảo thêm tại đây.
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh”. Ebook dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé,
