Tiền sản giật quý 2 là một trong những tình trạng khiến bác sĩ sản khoa lo lắng nhất, không phải vì nó luôn nguy hiểm ngay lập tức, mà vì nó thường âm thầm, tiến triển nhanh và để lại hậu quả nặng nề nếu phát hiện muộn. Rất nhiều thai phụ trong tam cá nguyệt thứ hai vẫn cảm thấy mình “hoàn toàn khỏe”, cho đến khi một ngày kết quả đo huyết áp, xét nghiệm nước tiểu hoặc siêu âm Doppler cho thấy mọi thứ đã không còn đi đúng quỹ đạo sinh lý.
Bài viết này giúp mẹ bầu hiểu đúng, hiểu đủ và biết mình cần làm gì khi đối mặt với tiền sản giật quý 2.
Tiền sản giật quý 2 là gì?
Tiền sản giật là một rối loạn đa cơ quan của thai kỳ, đặc trưng bởi tình trạng tăng huyết áp mới xuất hiện sau 20 tuần thai, kèm theo protein niệu hoặc các biểu hiện tổn thương cơ quan đích như gan, thận, não, phổi, hệ đông máu.
Khi tiền sản giật xuất hiện trong quý 2 (thường từ tuần 20 đến trước 34 tuần), đây được xếp vào nhóm tiền sản giật khởi phát sớm. So với tiền sản giật cuối thai kỳ, thể bệnh này thường liên quan nhiều hơn đến bất thường bánh rau và có nguy cơ cao cho cả mẹ lẫn thai.
Nói một cách dễ hiểu:
Bánh rau không bám và phát triển đúng cách → dòng máu nuôi thai bị cản trở → cơ thể người mẹ phản ứng bằng rối loạn mạch máu toàn thân → xuất hiện tiền sản giật.
Vì sao tiền sản giật quý 2 nguy hiểm hơn?
Sự nguy hiểm của tiền sản giật quý 2 không nằm ở con số huyết áp đơn thuần, mà ở bối cảnh sinh học phía sau nó.
Nếu tiền sản giật xuất hiện muộn, thai đã gần đủ tháng, việc chấm dứt thai kỳ thường giải quyết được vấn đề.
Nhưng với tiền sản giật quý 2, thai còn non, phổi và các cơ quan chưa trưởng thành. Mỗi quyết định can thiệp đều là một bài toán cân não giữa “giữ thai” và “bảo vệ mẹ”.
Các nguy cơ thường gặp gồm:
- Thai chậm tăng trưởng trong tử cung do suy bánh rau.
- Thiểu ối, rối loạn Doppler động mạch rốn.
- Sinh non trung bình, non rất sớm hoặc cực non.
- Tiền sản giật nặng, HELLP, phù phổi, suy thận, tai biến mạch máu não ở mẹ.
Những dấu hiệu sớm của tiền sản giật quý 2 dễ bị bỏ qua
Một trong những sai lầm phổ biến là chờ “đau đầu nhiều” hay “phù nhiều” mới đi khám. Thực tế, tiền sản giật quý 2 có thể rất kín đáo.
Những dấu hiệu mẹ bầu cần đặc biệt lưu ý:
- Huyết áp tăng nhẹ nhưng dai dẳng, đặc biệt ≥140/90 mmHg.
- Tăng cân nhanh bất thường trong thời gian ngắn.
- Phù mặt, phù tay rõ hơn so với sinh lý thai kỳ.
- Nhức đầu âm ỉ, cảm giác nặng đầu, mờ mắt thoáng qua.
- Đau tức vùng thượng vị hoặc hạ sườn phải.
- Thai máy yếu dần hoặc tăng trưởng chậm trên siêu âm.
Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện nhờ:
- Đo huyết áp đúng kỹ thuật.
- Xét nghiệm protein niệu.
- Siêu âm Doppler động mạch tử cung và động mạch rốn.
Cơ chế bệnh sinh: vì sao tiền sản giật bắt đầu từ bánh rau?
Ở thai kỳ bình thường, các động mạch xoắn của tử cung sẽ được “tái cấu trúc” để trở thành những mạch máu lớn, ít cản trở, cung cấp đủ máu cho bánh rau.
Trong tiền sản giật quý 2, quá trình này thất bại:
- Động mạch xoắn không được cải tạo hoàn toàn.
- Bánh rau rơi vào tình trạng thiếu máu mạn tính.
- Rau thai giải phóng các yếu tố kháng tạo mạch (như sFlt-1).
- Nội mô mạch máu của mẹ bị tổn thương trên diện rộng.
Hệ quả là:
- Co mạch → tăng huyết áp.
- Tăng tính thấm mạch → phù, protein niệu.
- Rối loạn đông máu và tổn thương đa cơ quan.
Ai có nguy cơ cao bị tiền sản giật quý 2?
Không phải thai phụ nào cũng có nguy cơ như nhau. Những nhóm sau cần được theo dõi sát hơn:
- Có tiền sử tiền sản giật, đặc biệt là khởi phát sớm.
- Tăng huyết áp mạn tính hoặc bệnh thận từ trước.
- Đái tháo đường, bệnh tự miễn (lupus, hội chứng kháng phospholipid).
- Mang thai đôi, đa thai.
- Béo phì hoặc tăng cân quá mức trước thai kỳ.
- Thai phụ lớn tuổi hoặc mang thai lần đầu.
Với những trường hợp này, việc sàng lọc nguy cơ ngay từ tam cá nguyệt đầu và dùng aspirin liều thấp đúng chỉ định có ý nghĩa rất lớn.
Chẩn đoán tiền sản giật quý 2 dựa vào đâu?
Chẩn đoán không dựa trên một chỉ số đơn lẻ, mà là tổng hợp lâm sàng và cận lâm sàng:
- Huyết áp ≥140/90 mmHg đo ít nhất hai lần.
- Protein niệu ≥0,3 g/24 giờ hoặc tỷ lệ protein/creatinin ≥0,3.
- Xét nghiệm máu: tiểu cầu giảm, men gan tăng, creatinin tăng.
- Siêu âm: thai chậm tăng trưởng, thiểu ối.
- Doppler: tăng trở kháng động mạch tử cung, rốn.
Trong một số trường hợp khó phân biệt, các marker tạo mạch như PlGF hoặc tỷ lệ sFlt-1/PlGF có thể hỗ trợ đánh giá nguy cơ tiến triển nặng trong ngắn hạn, nhưng không thay thế chẩn đoán lâm sàng.
Quản lý tiền sản giật quý 2: không có “một công thức chung”
Điều quan trọng mẹ bầu cần hiểu là:
Không có thuốc nào điều trị khỏi tiền sản giật khi thai còn trong tử cung. Sinh em bé và lấy bánh rau ra mới là điều trị dứt điểm.
Mục tiêu trong quý 2 là:
- Kiểm soát huyết áp để giảm nguy cơ biến chứng cho mẹ.
- Theo dõi sát thai để kéo dài thai kỳ an toàn nhất có thể.
- Can thiệp kịp thời khi xuất hiện dấu hiệu nguy hiểm.
Thai phụ có thể cần:
- Nhập viện theo dõi.
- Dùng thuốc hạ áp phù hợp.
- Tiêm trưởng thành phổi cho thai nếu nguy cơ sinh non cao.
- Theo dõi Doppler và CTG định kỳ.
Mẹ bầu cần làm gì nếu được chẩn đoán tiền sản giật quý 2?
Trước hết, hãy dừng việc tự trách mình. Tiền sản giật không phải lỗi của mẹ.
Những việc cần làm ngay:
- Tuân thủ lịch khám và theo dõi sát của bác sĩ chuyên sâu.
- Đo huyết áp tại nhà đúng cách, ghi chép đầy đủ.
- Báo ngay khi có các triệu chứng như đau đầu nhiều, mờ mắt, đau thượng vị, khó thở, thai máy giảm.
- Nghỉ ngơi, giảm stress, không tự ý dùng thuốc hay thực phẩm chức năng.
Sự hợp tác chặt chẽ giữa mẹ bầu và bác sĩ là yếu tố quyết định giúp vượt qua giai đoạn khó khăn này.
Kết luận
Tiền sản giật quý 2 là một thử thách thực sự của thai kỳ, nhưng không phải là ngõ cụt. Khi được phát hiện sớm, theo dõi đúng và xử trí kịp thời, rất nhiều gia đình đã đi đến một cái kết an toàn cho cả mẹ và em bé.
Bài viết này được chia sẻ dựa trên trải nghiệm và hơn 20 năm trực tiếp theo dõi, quản lý các thai kỳ nguy cơ cao của ThS.BS Nguyễn Ngọc Tú, với mong muốn giúp các gia đình hiểu đúng, bình tĩnh và vững vàng hơn khi đối diện với tiền sản giật, để mỗi quyết định đều là một bước tiến gần hơn tới ngày con chào đời khỏe mạnh.
Tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh” dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé
