Thai chậm tăng trưởng trong tử cung là gì? Đây là câu hỏi khiến nhiều gia đình lo lắng khi nhận kết quả siêu âm có dòng ghi cân nặng thai dưới bách phân vị 10. Không ít mẹ bầu hoang mang vì không biết con mình chỉ nhỏ cơ địa hay đang thật sự gặp vấn đề về nuôi dưỡng trong bụng mẹ.
Bài viết này giúp bạn hiểu rõ bản chất y khoa của tình trạng thai chậm tăng trưởng trong tử cung, cách chẩn đoán bằng siêu âm và Doppler, cũng như hướng theo dõi và xử trí phù hợp.
Thai chậm tăng trưởng trong tử cung là gì?
Thai chậm tăng trưởng trong tử cung là tình trạng thai không đạt được tiềm năng phát triển về cân nặng theo tuổi thai.
Trên siêu âm, chẩn đoán thường dựa vào:
- Cân nặng ước tính của thai dưới bách phân vị 10 theo tuổi thai
- Hoặc chu vi bụng dưới bách phân vị 10
- Trường hợp nặng khi dưới bách phân vị 3
- Kèm theo bất thường Doppler động mạch rốn
Điều quan trọng là: không phải mọi thai nhỏ đều là bệnh lý. Có những bé nhỏ do di truyền gia đình nhưng vẫn khỏe mạnh.
Câu chuyện tại phòng khám Dr Tú y học bào thai
Chị H. đến khám ở tuần 30 thai kỳ. Chị mang theo sổ khám thai, ba phiếu siêu âm trước đó và một kết quả xét nghiệm tiền sản giật âm tính.
Trên phiếu gần nhất ghi: cân nặng thai ước tính 1.250g, dưới bách phân vị 5. Doppler động mạch rốn tăng trở kháng nhẹ.
Điều chị lo nhất là câu hỏi: Con có bị suy dinh dưỡng không? Có phải sinh sớm không?
Chị từng sinh bé đầu nặng 2.600g lúc đủ tháng nên càng hoang mang khi lần này bác sĩ nơi khác nói có thể phải theo dõi sát vì nghi thai chậm tăng trưởng trong tử cung.
Tại phòng khám, việc đầu tiên là rà lại tuổi thai chính xác, xem lại biểu đồ tăng trưởng theo chuẩn, và đánh giá lại Doppler động mạch rốn, động mạch não giữa.
Sau khi đối chiếu đầy đủ dữ kiện, chẩn đoán xác định: thai chậm tăng trưởng mức độ nhẹ, nghi do giảm chức năng bánh nhau.
Vì sao thai chậm tăng trưởng trong tử cung xảy ra?
Có ba nhóm nguyên nhân chính.
- Nguyên nhân từ bánh nhau
Bánh nhau hoạt động kém làm giảm dòng máu và oxy đến thai. Đây là cơ chế thường gặp. Có thể liên quan tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật, bệnh thận hoặc rối loạn mạch máu. - Nguyên nhân từ thai
Bất thường nhiễm sắc thể, dị tật bẩm sinh, hoặc nhiễm trùng bào thai có thể làm thai không phát triển bình thường. - Nguyên nhân từ mẹ
Bệnh lý mạn tính, thiếu dinh dưỡng nặng, hút thuốc, hoặc tình trạng miễn dịch đặc biệt như hội chứng kháng phospholipid.
Nhiều trường hợp không tìm thấy nguyên nhân rõ ràng. Khi đó gọi là thai chậm tăng trưởng đơn độc.
Phân biệt thai nhỏ cơ địa và thai chậm tăng trưởng bệnh lý như thế nào?
Nếu cân nặng dưới bách phân vị 10 nhưng:
- Doppler động mạch rốn bình thường
- Nước ối bình thường
- Thai tăng trưởng đều qua các lần siêu âm
Khả năng cao là thai nhỏ cơ địa.
Ngược lại, nếu:
- Dưới bách phân vị 3
- Doppler động mạch rốn tăng cao hoặc mất dòng tâm trương
- Chu vi bụng giảm nhanh so với lần trước
Khi đó nguy cơ biến chứng cao hơn và cần theo dõi sát.
Siêu âm Doppler có vai trò gì trong thai chậm tăng trưởng trong tử cung?
Doppler giúp đánh giá huyết động giữa mẹ và thai:
- Động mạch rốn phản ánh sức cản bánh nhau
- Động mạch não giữa cho biết thai có cơ chế ưu tiên máu lên não hay không
- Ống tĩnh mạch giúp đánh giá giai đoạn nặng, liên quan nguy cơ toan máu và suy thai
Doppler động mạch rốn thường là công cụ theo dõi chính trong thai chậm tăng trưởng.
Nguyên tắc quan trọng nhất khi đối diện thai chậm tăng trưởng trong tử cung
Không quyết định chỉ dựa vào một lần siêu âm.
Vì tăng trưởng là quá trình động. Một điểm đo đơn lẻ chưa đủ kết luận.
Nếu thai nhỏ, cần theo dõi chuỗi số liệu. Vì chuỗi số liệu cho thấy xu hướng. Do đó quyết định can thiệp sẽ đúng thời điểm hơn.
Trong câu chuyện của chị H., nếu chỉ nhìn vào cân nặng một lần sẽ dễ vội vàng. Khi theo dõi liên tục, thấy thai vẫn tăng trưởng đều dù chậm và Doppler chưa xấu, nên có thể tiếp tục thai kỳ dưới giám sát.
Sau khi chẩn đoán thai chậm tăng trưởng trong tử cung cần làm gì?
Trong 24 giờ đầu sau khi nhận kết quả:
- Cầm lại toàn bộ giấy siêu âm cũ.
- Khoanh tròn cân nặng và bách phân vị từng lần.
- Chụp ảnh lưu lại hồ sơ.
- Ghi ra giấy ba câu hỏi cụ thể:
- Thai đang ở bách phân vị bao nhiêu?
- Doppler động mạch rốn có bất thường không?
- Bao lâu cần siêu âm lại?
- Tạm dừng đọc hội nhóm không kiểm chứng.
Trong 1 tuần tiếp theo:
- Đặt lịch siêu âm lại tại cơ sở có theo dõi Doppler đầy đủ
- Mang theo sổ khám thai, kết quả xét nghiệm máu, huyết áp, và tất cả phiếu siêu âm cũ
- Theo dõi thai máy mỗi ngày
Nếu dưới 32 tuần và không rõ nguyên nhân, bác sĩ có thể tư vấn xét nghiệm di truyền hoặc đánh giá nhiễm trùng bào thai theo từng bối cảnh cụ thể.
Điều cần tránh:
- Tự ý uống thuốc với mục tiêu tăng cân thai
- Nghỉ làm hoàn toàn khi chưa có chỉ định
- So sánh cân nặng con mình với người khác
Những hành vi này không cải thiện dòng máu bánh nhau và làm tăng lo lắng.
Tiên lượng của thai chậm tăng trưởng trong tử cung ra sao?
Tiên lượng phụ thuộc vào:
- Tuổi thai khi phát hiện
- Mức độ giảm cân nặng
- Mức độ bất thường Doppler
- Có kèm dị tật hay không
Thai phát hiện muộn và Doppler bình thường thường có tiên lượng tốt.
Thai dưới bách phân vị 3 kèm Doppler xấu có nguy cơ suy thai cao hơn và có thể cần sinh sớm.
Kết luận
Thai chậm tăng trưởng trong tử cung không phải là một con số cố định. Đây là một quá trình cần đánh giá hệ thống, theo dõi liên tục và quyết định đúng thời điểm.
Điều quan trọng không phải là thai nhỏ bao nhiêu gram, mà là xu hướng tăng trưởng và tình trạng huyết động trên Doppler.
Với kinh nghiệm hơn 20 năm trong lĩnh vực y học bào thai, Ths. Bs Nguyễn Ngọc Tú luôn nhấn mạnh rằng mỗi trường hợp thai chậm tăng trưởng cần được nhìn như một biểu đồ đang vận động, không phải một kết luận vội.
Tìm hiểu thêm tại đây
Ấn vào link để nhận bản thảo quyển sách “Thai kỳ khoẻ manh”. Ebook dài hơn 200 trang do bác sỹ Tú biên soạn ngay các mẹ nhé.
